türk demoqrafisi

2012-01-21T22:51:00.000-08:00

صالحی: بیش از ٤۰ درصد از مردم ایران به زبان ترکی سخن می گویند

http://www.nasrnews.ir/show.php?ID=7885

تاریخ انتشار :

1390/11/01 - 22:30

نصر نیوز: وزير امور خارجه ایران گفت: بیش از ٤۰ درصد از مردم ایران به زبان ترکی سخن می گویند.به گزارش نصر نیوز به نقل از وب سایت رسمی سازمان رادیو و تلویزیون دولتی ترکیه، علی اکبر صالحی وزير امور خارجه ایران در در دیدار خود از آنکارا اظهار داشت: ايران و تركيه با داشتن مشتركات بسيار دو كشور برادر بشمار مي‌روند. بیش از ٤۰ درصد از مردم ایران به زبان ترکی سخن می گویند.

این دو ملت در طول ٤۰۰ سال گذشته هيچ تقابل مرزي با يكديگر نداشته‌اند. کمتر مي‌توان دو ملتي را يافت که در اين حد داراي اشتراکات باشند.

وزير امور خارجه ایران با اشاره به روابط سياسي خوب تهران ـ آنکارا و رايزني‌هاي مستمر درخصوص تحولات منطقه، اظهار داشت: ايران و ترکيه مي‌توانند به گونه‌اي همکاري کنند که محور و مرکز صلح و ثبات در منطقه باشند.

عبدالله گل رئيس‌جمهوري تركيه نیز ضمن بحضور پذیرفتن علي اكبر صالحي وزير امور خارجه ايران گفت: تركيه خانه شما و ايران خانه ماست.

عبدالله گل افزود: توسعه همكاري‌هاي اقتصادي ايران و تركيه موجب خرسندي دو كشور است، در سال‌هاي اخير حجم تجاري دو كشور افزايش يافته است كه اين مايه اميدواري است.

رئيس‌جمهوری تركيه افزود: هدف رساندن روابط تجاري دو كشور به سطح ۳۰ ميليارد دلار است و ديدگاه ما متنوع كردن مبادلات و در هم آميختن اقتصاد فی مابين است.

انتهای پیام/

2012-01-21T21:10:00.000-08:00

وزراي جمهوري اسلامي ايران: ٤٠ درصد از مردم ايران ترك و ٣٠ درصد فارس اند

علي اكبر صالحي، وزير خارجه جمهوري اسلامي ايران: ٤٠ در صد از مردم ايران ترك اند.

حمید‌رضا حاجی‌بابایی، وزیر آموزش و پرورش جمهوري اسلامي ایران: ٣٠ درصد از اهالي ايران فارس اند.

İran Dışişlǝr baxanı Əli Əkbǝr Salehi: İran dirininin (nufusunun) yüzdǝ 40`ı TÜRKdür.

İran Eyitim baxanı Haci Babayi: İran dirininin (nufusunun) yüzdǝ 30`u Farsdır.

Iranian Foreign Minister Ali Akbar Salehi : 40 percent of the Iranian people is TURK.

Iranian Education Minister Hamidreza Hajibabai : 30 percent of the Iranian people is Fars.

http://demoqrafi.blogspot.com/2009/12/blog-post.html

http://demoqrafi.blogspot.com/2012/01/blog-post.html

2012-01-21T11:06:00.001-08:00

علي اكبر صالحي، وزير خارجه جمهوري اسلامي ايران: ٤٠ در صد از مردم ايران ترك اند.

İran Dışişlǝr baxanı Əli Əkbǝr Salehi: İran dirininin (nufusunun) yüzdǝ 40`ı TÜRKdür.

Iranian Foreign Minister Ali Akbar Salehi : 40 percent of the Iranian people is TURK.

--------------------------------------------------------------------------

علي اكبر صالحي، وزير خارجه جمهوري اسلامي ايران: ٤٠ در صد از مردم ايران ترك اند.

وزير خارجه جمهوري اسلامي ايران، علي اكبر صالحي: "ملت تركيه برادر ماست. ما از توسعه روابط متقابلمان خوشحال هستيم. شباهتهاي فرهنگي عامل مهمي براي اتفاق بين اين دو جامعه است. مي توان گفت كه هر دوي ما به زبان واحدي تكلم مي كنيم. ٤٠ درصد از مردم ايران به زبان تركي سخن مي گويند. خود اين، عامل پيوند دهنده مهمي است".

İran Dışişlǝr baxanı Əli Əkbǝr Salehi: İran dirininin (nufusunun) yüzdǝ 40`ı TÜRKdür.

İran Dışişleri Bakanı Ali Ekber Salihi: "Türk milleti bizim kardeşimizdir. Karışılıklı ilişkilerimizin gelişmesinden mutluluk duyuyoruz . Kültürel benzerliklerimiz bu iki toplumu bir araya getirmek için önemli bir etken. Neredeyse aynı dili kouşuyoruz. İran'ın yüzde kırkı Türkçe konuşuyor. Bu zaten büyük bir bağ".

http://www.dha.com.tr/dunya/iran-disisleri-bakani-ali-ekber-salihiden-muzakere-aciklamasi-son-dakika-haberleri_259918.html

Iranian Foreign Minister Ali Akbar Salehi : 40 percent of the Iranian people is Turk.

"Salehi also reaffirmed the strength of ties between Turkey and Iran, where 40 percent of the people speak Turkish, according to Salehi, saying that language had created a strong bond between the nations".

http://www.todayszaman.com/news-268887-salehi-says-nuclear-talks-to-come-soon-in-istanbul-eu-denies-talks.html

2011-01-05T09:09:00.001-08:00

آذربايجان تاريخي و محدوده آن از نظر مورخين – حسن راشدی

از نظر تاريخي در مورد چگونگي نام آذربايجان در بين مورخين نظريات متفاوتي با توجه به معنا و مفهوم اين نام وجود دارد, بعضي از مورخين اين نام را بر گرفته از چهار کلمة ترکي «آذ, ار, باي, گان» که منتسب به قوم «آذ» يا «آس» است مي دانند,[1]

بعضي ها آنرا بر گرفته از نام حاکم آذربايجان در زمان حملة اسکندر مقدوني, «آتروپات» مي پندارند و بعضي ها هم اين نام را در ارتباط با کلمة «آذر» (آتش در پارسي باستان) تصور مي کنند؛ ولي آنچه که واقعيت دارد نام آذربايجان از قديم الايام شامل نواحي شمالي و جنوبي رودخانه ارس مي شده و اين نام تنها پس از استقلال جمهوري آذربايجان در سال ۱۹۱۸ بر روي سرزمين شمالي ارس گذشته نشده است. اين نام همواره در طول تاريخ علاوه بر قسمت جنوبي رود ارس, قسمت شمالي آن را نيز شامل مي شده است.

گرچه در تاريخ ناحية بين دو رود کُر و اَرَس«الران», «ارّان» و «آران» ناميده شده و در نوشته بعضي از مورخين نيز به تنهايي و به عنوان ايالت مستقل, از آن ياد شده است ولي اين ناحيه همواره بخشي از آذربايجان بوده و چون منطقة نسبتاً گرمسيري هم هست در فرهنگ مردم آذربايجان «آران» به منطقة گرمسير و غيرکوهستاني نيز گفته مي شود.

عنايت اله رضا از مخالفين نام آذربايجان در شمال رود ارس در پيش گفتار کتاب « آذربايجان و اران» مي نويسد:

«ماه ژوئن سال ۱۹۱۸ سران حزب مساوات, دولتي در قفقاز پديد آوردند و نام بخشي از سرزمين مذکور را که بر آن فرمان مي راندند «جمهوري آذربايجان» ناميدند. حزب مساوات که عنوان اصلي آن «حزب دموکراتيک اسلامي مساوات» بود, به سال ۱۹۱۱ ميلادي در شهر باکو تأسيس يافت. هدف اين حزب ايجاد کشور اسلامي بزرگ و واحد تحت رهبري ترکان آسياي صغير بود. حزب مذکور که از سياست «پان تورکيستها» پيروي مي کرد و طرفدار «وحدت» همة ترکي زبانان جهان در «ملتي واحد» بود, در ماه ژوئن سال ۱۹۱۷ به «حزب فدراليستهاي ترک» پيوست و با حزب مذکور کنگره اي متحد ترتيب داد. در نوامبر سال ۱۹۱۷ نخستين کنگره حزب مساواتيان قفقاز برگزار شد و از اين پس «حزب دموکراتيک فدراليستهاي مساواتي ترک» نام گرفت.» حزب مذکور, در ماه ژوئن ۱۹۱۸ استقلال بخشي از قفقاز را, زير عنوان «جمهوري مستقل آذربايجان» اعلام کرد. حال آنکه نام اين سرزمين هيچوقت آذربايجان نبود. حدود دو سال بعد, در تاريخ بيست و هشتم ماه آوريل سال۱۹۲۰ دولت مساوات ساقط و منقرض شد و بلشويکها قفقاز را به تصرف درآوردند و دوباره سرزمين مذکور ضميمة خاک روسيه گرديد. در اين روزگار دولت روسيه شوروي بر سرزمين قفقاز فرمانروايي يافت. دولت جديد روسيه شوروي که هنوز در آن زمان نامِ «اتحاد جماهير شوروي سوسياليستي» بر کشور خود ننهاده بود, نام آذربايجان را همچنان بر بخشي از قفقاز باقي نگاه داشت. پس از چندي «جمهوري آذربايجان» به نام «جمهوري سوسياليستي آذربايجان» ناميده شد. . .

با گذاردن نام «آذربايجان» بر بخشي از قفقاز, انديشه اي تازه نيز عنوان شد مبني بر اينکه گويا «آذربايجان سرزميني است دو نيم گشته که بخشي در شمال و بخشي در جنوب رود ارس نهاده شده است.» نخست در قفقاز و پس از آنگاه در ايران, تني چند از شاعران, نويسندگان, از اين جدايي ناله ها سر دادند و از روزگار, گله ها کردند. . .

برخي از مورخين و نويسندگان شوروي, در کتابها و نوشته هاي خويش, اين عنوانهاي مجعول و نادرست را چندان بکار گرفتند که نسل جوان ما از راه درست منحرف شده و از حقيقت ماجرا دور و بي خبر مانده است. »[2].

احمد کسروي هم در کتاب شهرياران گمنام مي نويسد:

«شگفت است که آران را اکنون آذربايجان مي خوانند. با آنکه آذربايجان يا آذربايگان نام سرزمين ديگريست که در پهلوُي آران و بزرگتر و شناس تر از آن مي باشد و از ديرين زمان که آگاهي در دست هست همواره اين دو سرزمين از هم جدا بوده و هيچگاه نام آذربايجان بر اران گفته نشده است. ما تا کنون ندانسته ايم که برادران آراني ما که حکومت آزادي براي سرزمين خود بر پا کرده مي خواستند نامي نيز بر آنجا بگذراند براي چه نام تاريخي و کهن خود را کنار نهاده دست يغما به سوي آذربايگان دراز کردند؟ ! و چه سودي را از اين کار شگفت خود اميدوار بودند؟ !»[3].

در کتاب «آذربايجان و نغمه هاي تازه استعمارگران» هم راجع به نام آذربايجان چنين آمده است:

«. . . باين ترتيب سرزمينهاي واقع در شمال رود ارس که مرز فعلي ايران و شوروي نيز بشمار مي رود از سال ۱۸۲۸ ميلادي رسماً ضميمة امپراطوري روسيه شد. ولي چه در اين تاريخ و چه قبل ازآن هرگز سرزميني که امروز از آن بنام آذربايجان شوروي ياد مي شود چنين نامي نداشته است. . . براي نخستين بار نام «آذربايجان» در سال ۱۹۱۸ و به دنبال انقلاب در روسيه بر بخشي از سرزمينهاي جنوبي قفقاز اطلاق شد. . . »[4].

دکتر تورج اتابکي نيز مثل کسروي, عنايت اله رضا و کسرويست هاي ديگر مرز شمالي آذربايجان را رود ارس دانسته در کتاب «آذربايجان در ايران معاصر» مينويسد:

«جغرافي نويسان مسلمان, آذربايجان را از جنوب به زنجان, از خاور به ديلمستان, طارم و گيلان, از باختر به فارسان يا وارادان محدود دانسته و رودخانة ارس را نيز مرز شمالي اين منطقه شمرده اند. همچنانکه از اين تعريف بر مي آيد منطقه اي که امروزه جمهوري آذربايجان (يعني جمهوري سوسياليستي آذربايجان شوروي سابق) خوانده مي شود جزء مرزهاي جغرافيايي آذربايجان قديم نبوده است.»[5].

اغلب پان آريائيست ها و ناسيوناليستها ي افراطي فارس بر جدايي نام سرزميني که در شمال رود ارس قرار دارد با سرزمينهايي که در جنوب اين رود واقع است اصرار دارند, در حاليکه تاريخ واقعيتها را به گونه اي ديگر بيان مي کند!

به نظر مي رسد زمانيکه در تاريخ, از آذربايجان و اران به عنوان دو ايالت جدا از هم ياد مي شود, «آذربايجان» علاوه بر اينکه نام مملکت بزرگي را که از اراک و همدان و زنجان گرفته تا دربند قفقاز را شامل مي شده و دو ولايت اران و شيروان هم در محدودة اين مملکت قرار مي گرفته است به نام ولايتي هم اتلاق مي شده که شهرهاي اين ولايت در جنوب رود ارس قرار داشته و در بيشتر موارد شهرهاي استانهاي امروزي آذربايجان شرقي, آذربايجان غربي, اردبيل, زنجان, همدان, قزوين, مرکزي و قسمتي از استان تهران جزء اين ولايت به حساب مي آمده است؛ چنانچه در «برهان قاطع» در مورد رود ارس چنين آمده است: رودي است که بين آذربايجان و اران جاري است. ولي باز در همان کتاب در جلد اوّل صفحه ۹۶ آمده است: اران نام ولايتي است از آذربايجان که گنجه و بردعه از اعمال آن است.

از نوشته هاي فوق چنين استنباط مي گردد هنگاميکه از آذربايجان به عنوان ولايت ياد مي شود, اران همسايه آذربايجان است, و هنگاميکه از آذربايجان به عنوان مملکت سخن به ميان مي آيد «اران» ولايتي از ولايات مملکت آذربايجان به حساب مي آيد.

آنچه مسلم است در تاريخ هر جا نامي از اران به ميان آمده اغلب به مناطق و شهرهايي اطلاق شده است که در بين دو رود کر و ارس قرار داشته و مناطق و شهرهاي خارج از بين اين دو رود, از جمله ايالات شيروان و موغان که قسمت مهم جمهوري آذربايجان فعلي را تشکيل مي دهند و پايتخت کنوني آن باکو هم از شهرهاي ايالت شيروان قديم است جزء نواحي اران به حساب نمي آمده است. ابن حوقل (قرن چهارم هجري) که کشورهاي اسلامي را از شرق تا غرب پيموده, در نقشه اي «صوره ارمينيه و آذربايجان و الران» را يک جا کشيده, خاطر نشان ساخته است که «من اينها را يک اقليم بر شمردم, تا آنجا که من ديده ام در تحت حکومت يک تن بوده است.».[6]

همو مي نويسد: « آذربايجان محدود است از طرف مشرق به جبال و ديلم [گيلان و مازندران] و غرب درياي خزر, و از طرف مغرب به حدود ارمن و اللان و اندکي از حدود جزيره [بين النهرين], و از طرف شمال به اللان[7] و جبال قبق (قفقاز) و از طرف جنوب به حدود عراق [اراک] و اندکي از حدود جزيره».[8]

پيداست که در اينجا ابن حوقل حتي آذربايجان را نه به عنوان يک مملکت, بلکه به عنوان يک ولايت به حساب آورده است که محدودة آن تا کوههاي قفقاز و دربند ادامه داشته و مناطق شيروان و موغان (قسمت مهمي از جمهوري آذربايجان فعلي) را هم در بر مي گرفته است!

وي سه ولايت آذربايجان و الران و ارمنيه را يک مملکت و يا يک سرزمين دانسته که حکومت آن در دست يک فرد بوده و ابن حوقل به مجموعة اين سه ولايت نامي ننهاده و تنها آنها را «يک اقليم» به حساب آورده است.

مقدسي, که اثر خود را حدود يک قرن پس از اصطخري و در حدود ۷۰ سال پس از «صوره الارض» و «حدودالعالم» و در حدود سال ۴۳۸ هـ ق تأليف کرده, سه خطة مورد بحث را مانند مؤلف ياد شده با هم آورده, متذکر شده است که «من اين سرزمين (رحاب) را به سه حوزه بخش کرده ام؛ نخستين آنها از بالاي درياچه, اران است؛ سپس ارمنيه و در پايان آذربايجان باشد.».

براي آن سه سرزمين نيز يک جا نام رحاب (فراخ) را برگزيده و دربارة سبب گزينش خود در وصف آن منطقه چنين نوشته است: «چون سرزمين بزرگ و زيبا, پرميوه و انگور بود شهرهايش مانند موقان, خلاط [شمال درياچة وان] و تبريز همانند عراق داراي نرخ ارزان, درختان سردرهم کشيده, نهرهاي روان, کوههاي عسل, دشتهاي آبادان, دمن هاي پر از گوسفند مي بود و من برايش نامي نيافتم که همه خوره هايش را در بر گيرد؛ پس آنرا رحاب ناميدم. از سرزمينهاي کشور اسلام است و دژ مسلمانان در برابر روم به شمار مي آيد. . . ».[9]

در حالي که ساير مورخين از آن جمله ياقوت حموي سرزميني را که در محدودة دو ولايت آذربايجان و اران قرار دارد, «مملکت آذربايجان» ناميده است.[10] همين مورخ بعد از نام بردن از مملکت آذربايجان, پايتخت (دارالحکومه) آنرا که تبريز باشد معين کرده است؛[11] در حالي که وقتي صحبت از شيروان و ارّان به ميان آورده آنها را ولايت ارّان و شيروان ناميده و از شهرهاي مهم آنها ياد کرده نه پايتخت و دارالحکومه آنها.[12]

عنايت اله رضا نويسنده کتاب «آذربايجان و اران» که عضو حزب توده ايران و مخالف رژيم پهلوي بود در سال ۱۳۲۵ به شوروي گريخت و در دانشکده حزب کمونيست آن کشور به تحصيل پرداخت. در سال ۱۳۳۶ به کشور مائوئيستي چين رفته در آن کشور اقامت گزيد, امّا به زندگي در کشور مائو و ايدئولوژي مائوئيستي نيز رضايت نداد و بار ديگر به شوروي برگشت. در نهايت دشمن رژيم پهلوي در سال ۱۳۴۸ به ايران برگشت و به تدريس در دانشگاهها پرداخت !

وي در سال ۱۳۶۰ به نوشتن کتاب «آذربايجان و اران» اقدام نمود تا ثابت کند در طول تاريخ, اران منطقه اي بوده است جدا از آذربايجان و نام آذربايجان هيچوقت شامل شمال رود ارس نبوده است ![13]

وي در مورد نوشته ياقوت حموي در معجم البلدان چنين نظر مي دهد:

«ياقوت حموي که به سدة هفتم هجري مي زيسته در کتاب «معجم البلدان» پيرامون اران چنين نوشته است «اران نامي است ايراني, داراي سرزميني فراخ و شهرهاي بسيار که از آنها جنزه است و اين همان است که مردم آن را گنجه گويند و بردعه و شمکور و بيلقان. ميان آذربايجان و اران رودي است که آن را ارس گويند. آنچه در شمال و مغرب اين رود نهاده است از آن اران و آنچه در سوي جنوب قرار گرفته است از آن آذربايجان است.» از اين نوشته به صراحت مي توان دريافت که آذربايجان در جنوب و اران در شمال رود ارس نهاده شده است و بدين روال معلوم مي شود که سرزمين اران نام آذربايجان نداشته است.».[14]

با توجه به اين نوشته معلوم مي گردد, عنايت اله رضا قسمتي را که به اهداف او نزديک بوده از معجم البلدان ياقوت حموي انتخاب و با تحريف زيرکانه بر آن استناد کرده, و از قسمت ديگر معجم البلدان که مخالف اهداف وي است و «اران» در داخل خاک آذربايجان قيد شده است حرفي به ميان نياورده و با بي اعتنايي از کنار آن گذشته است؟ !

ياقوت حموي در قسمت ديگر معجم البلدان و چند صفحه بعد از سطوري که به وسيلة عنايت اله رضا و با تحريف, نقل شده, سرحد آذربايجان را چنين قيد کرده است: «. . . وحد اذربيجان برذعـه مشرقاً, الي ارزنجان مغرباً, و يتصل حدها من جهـه الشمال ببلاد الديلم و الجيل و الطرم. . . »[15]

(. . . سرحد آذربايجان در مشرق از بردعه [پائين رود کر و شمال رود ارس] شروع و در مغرب تا ارزنجان [از شهرهاي ترکيه امروزي] مي رسد. از شمال به بلاد ديلم, گيلان و طارم متصل است. . . ).[16]

ياقوت حموي شهر بردعه را که در شمال ترين منطقه اران و زير رود کُر و نزديک کوههاي قفقاز است «آخر آذربايجان» به حساب آورده است که دليل بر ناميده شدن شهرهاي شمال ارس تا نزديکيهاي کوه قفقاز از آن جمله مناطق اران (بين رود کُر ارس), و شهرهاي جنوب رود ارس شامل استانهاي آذربايجان شرقي, غربي, اردبيل و زنجان تا مرز ديلم و گيلان به نام « آذربايجان» است و متناقض با ادعاي عنايت اله رضا !

عنايت اله رضا همچنين نوشته ياقوت حموي را در معجم البلدان که «شرق» رود ارس را متعلق به آذربايجان دانسته نه جنوب آنرا, تحريف کرده و نوشته است: «. . . آنچه در سوي جنوب قرار گرفته است از آن آذربايجان است.»! در حالي که نوشته ياقوت چنين است:

« و بين آذربيجان و اران نهريقال له الرس کلما جاورهُ من ناحيه المغرب و الشمال نهر من اران و ماکان من جهـه المشرق فهو من آذربيجان.»[17] (بين آذربايجان و اران رودي است که الرس [ارس] ناميده مي شود, کليه مناطق غرب و شمال اين رود متعلق به ارّان و قسمت شرق آن مال آذربايجان است).

هدف عنا يت اله رضا از تحريف اين قسمت نوشته ياقوت حموي از آنجا ناشي مي شود که, چون شرق رود ارس و قسمت مهمي از منطقة مغان در حال حاضر جزء خاک جمهوري آذربايجان است, وي خواسته است بگويد هيچ قسمتي از مناطق آذربايجاني که در معجم البلدان بدان اشاره شده است. در داخل خاک جمهوري آذربايجان فعلي قرار ندارد !

عنايت اله رضا قسمت ديگر نوشته ياقوت حموي يعني «اران نامي است ايراني» را هم تحريف کرده است.

چه, ياقوت حموي نوشته است: «اران نام غير عربي است»[18] و ننوشته است نام ايراني است. در حاليکه بعضي از مورخين معاصر نظر داده اند که «اران» نام ترکي است, بعضي ها آنرا بر گرفته از زبانهاي قديمي و بومي منطقه قفقاز مي دانند و بعضي ها هم آنرا از منشاء ايراني دانسته اند.[19]

ياقوت حموي, در ادامة توضيح سرحد آذربايجان مي نويسد: «. . . اين [آذربايجان] مملکت بزرگي است. در ميان شهرهاي مشهور آذربايجان تبريز بزرگترين شهر و پايتخت فعلي آن است, در زمانهاي قديم پايتخت آذربايجان مراغه بوده است؛ خوي, سلماس, اورمو, اردبيل, مرند و . . . در رديف شهرهاي آذربايجان است. آذربايجان مملکت وسيع و دولت بزرگي است, اينجا سرزمين کوهستاني است. در اين سرزمين قلعه هاي متعدد و باغهاي بيشماري موجود است, من در هيچ جا به اندازة اين سرزمين چشمه و رودخانه نديدم. کسي که در اين سرزمين سياحت مي کند نيازي به بر داشتن ظرف آب نمي بيند چرا که در همه جا آب در زير پاي او جاري است و اين آب خنک, گوارا و سالم است.».[20]

در همين کتاب وقتي صحبت از «ارّان» مي شود چنين مي نويسد:

«ارّان» نام ولايتي است وسيع, که شهرهاي زيادي دارد از جملة اين شهرها, جنزه است که مردم عادي آنرا «گنجه» مي نامند. بردعه, شمکور و بيلقان از شهرهاي آن است.».[21]

ياقوت وقتي از شهر بردعه که در داخل ولايت اران و در منتها عليه شمال آن است سخن مي گويد مي نويسد:

«بردعه شهري است در انتهاي خاک آذربايجان»[22]

از اين نوشته ياقوت چنين دريافت مي شود در عين حاليکه «بردعه» جزء شهرهاي ولايت اران است و در شمالي ترين محدودة اين ولايت قرار دارد, شهر سرحدي مملکت آذربايجان نيز هست. و اين موضوع دليل بر اين حقيقت مي باشد که ولايت ارّان علاوه بر اينکه همسايه ولايت آذربايجان است خود جزئي از مملکت آذربايجان و يکي از ولايات آن به شمار مي رود !

اگر ولايت ارّان جزء مملکت آذربايجان به حساب نمي آمد و ولايتي جدا, همطراز و همساية آذربايجان محسوب مي شد دليلي نداشت که ياقوت حموي شهر بردعه را که در شمال ترين قسمت ولايت ارّان است و از شهرهاي اين ولايت به حساب مي آيد آنرا «انتهاي خاک آذربايجان» بشمارد ! از طرف ديگر, اگر ولايت ارّان و شمالي ترين شهر آن «بردعه» جزء خاک آذربايجان محسوب نمي شد بايد شمال ترين سرحد آذربايجان رودخانة ارس مي شد نه شهر بردعه ! همانطوريکه وقتي آذربايجان به عنوان يک ولايت و همسايه اران به حساب مي آيد ياقوت حموي رودخانة “الرس” (ارس) را به عنوان رود مرزي بين اين دو ولايت معرفي مي کند ولي وقتي آذربايجان به عنوان مملکت در نظر گرفته مي شود ولايت اران در داخل و در محدودة اين مملکت قرار مي گيرد!

بدين صورت مشخص مي شود: نام «آذربايجان» علاوه بر اينکه نام مملکتي بوده که ولايت اران و شيروان در داخل آن قرار داشته, نام ولايتي هم به حساب مي آمده که شهرهاي جنوبي رود ارس تا انتهاي زنجان و همدان و حتي اراک از بلاد آن محسوب مي شده است. همانطوريکه امروزه اصفهان, هم نام استان اصفهان را شامل مي شود و هم مفهوم شهر اصفهان را مي رساند؛ وقتي از استان اصفهان سخن به ميان مي آيد علاوه بر شهر اصفهان منطقة وسيعي از شهرستانهاي نجف آباد, شهرضا, کاشان, آباده, نائين و … هم جزء اين محدوده است, ولي وقتي صحبت از شهر اصفهان مي شود خود شهر اصفهان و حومة آن مورد نظر است که محدودة کوچکي دارد!

لذا ما در تاريخ با دو گونه آذربايجان در ارتباطيم يکي «مملکت آذربايجان» که ولايت «اران» جزء اين مملکت و در داخل آن است و ديگري «ولايت آذربايجان» که با «ولايت اران» همسايه است.

ياقوت حموي وقتي از شهر باکو و دربند (باب الباب- الباب) سخن به ميان مي آورد آنها را جزء شهرهاي ولايت شيروان مي شمارد نه جزء ولايت اران.

«باکويه. شهري است از ولايت شيروان از دايرة دربند. در اين مکان چاه نفت موجود است اجاره بهاء آن به هزار دينار مي رسد, در کنار اين چاه, چاه ديگري است که شبانه روز از آن نفت غليظ و سفيدي که شبيه جيوه است فوران مي کند, اجاره بها اين چاه نيز مثل چاه اولي است.».[23]

مطمئناً اران و شيروان در اين زمان در عين حالي که دو ولايت با شهرها و مناطق خاص خود بوده اند, هر دو اين ولايت جزء مملکت آذربايجان به حساب مي آمده اند که اين مملکت, هم شهرهاي شمالي و هم شهرهاي قسمت جنوبي رود ارس را شامل مي شده است. و پايتخت و دارالحکومة آنهم شهر تبريز بوده است.

آذربايجان در آستانة حملة اعراب سرزمينهاي بين همدان, زنجان, و دربند (در جمهوري خودمختار داغستان امروزي در شمال جمهوري آذربايجان) را شامل مي شده است, چنانکه در تاريخ بلعمي در مقدمة «خبر گشادن آذربايگان و دربند خزران» حدود آن چنين ترسيم شده است:

«. . . اوّل حد از همدان درگيرند تا به اَبهَر و زنگان بيرون شوند و آخرش به دربند خزران, و بدين ميانه اندر هر چه شهرها است همه را آذربايجان خوانند.». [24]

ابن حوقل که شخصاً در آذربايجان سياحت کرده, در نقشه اي که از درياي خزر به دست داده, اراضي گسترده شده از دربند تا گيلان را زير نام آذربايجان آورده است, همين ادعا را کتيبه اي که مرزبان دولت ساساني در دربند, در سال ۵۳۳ ميلادي (اوايل سلطنت انوشيروان) بر ديوار قلعه آن منطقه حکّ کرده و در سال ۱۹۲۹ ميلادي توسط روسها در دربند کشف گرديده و در آن, مردي به نام «بارزيوس», خود را «مدير کل ماليه آذربايجان, معرفي کرده مي گويد:

«از طرف انوشيروان مأموريت يافتم که در قسمت شمال دربند, قلاعي براي جلوگيري از هجوم قبايل شمالي به آذربايجان بوجود آورم.»[25]

که معلوم مي گردد قسمت جنوبي دربند, آذربايجان به حساب مي آمده است.

ابن فقيه در اواخر قرن سوم هجري, حد آذربايجان را از مرز بردعه تا مرز زنجان دانسته است,[26] وي مي گويد: «بردعه شهر آران و آخر حدود آذربايجان است.».[27]

محمدحسين خلف تبريزي اران را ولايتي از آذربايجان به شمار آورده که گنجه و بردعه از اعمال آن است.[28]

«در يکي از نسخ ترجمة اثر اصطخري, در فصل تحت عنوان «مسافات آذربايجان» از مسافات بين بردع [در جمهوري آذربايجان] تا اردبيل و بالاتر از آن, از بردع تا دربند [در جمهوري خود مختار داغستان] و نيز بردع تا تفليس [در جمهور گرجستان] و بردع تا دبيل [جمهوري ارمنستان امروزي] سخن رفته است.»[29].

«يعقوبي در البلدان خود حدود آذربايجان را از زنجان تا ورثان و آن سوي ارس [شمال ارس] و از آن جمله شهرهاي بيلقان و بردعه [در جنوب رود کُر] را آذربايجان عليا دانسته است.»[30].

حمداله مستوفي مورخ نامي قرن هشتم هجري (۱۲۸۰-۱۳۴۹م) در کتاب نزهـه القلوب مي نويسد:

«بلاد آذربايجان ۹ تومان است,[31] بيست و هفت شهر دارد در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد و در بعضي مناطق ملايم است, حدودش با ايالات عراق عجم [شهر اراک فعلي و مناطق مرکزي ايران], موغان, گرجستان, ارمن و کردستان پيوسته, طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ, عرضش از بجروان تا سيپان ۵۵ فرسخ ميباشد.»[32].

زين المجالس و آثارالاول نيز عيناً کلمات حمداله مستوفي را نقل کرده[33] و سر حد آذربايجان را از جنوب, عراق عجم, از غرب و جنوب غربي کردستان, و از شمال غربي گرجستان و ارمنستان و از شمال, موغان که احتمالاً موغان شيروان نزديک دربند باشد را تأئيد کرده است.

بنا به نوشته حمداله مستوفي در نزهـه القلوب, شهرهاي آذربايجان عبارتند از: «تبريز, اوجان, . . . گرگر, نخجوان, اجنان, اردوباد و ماکويه.».[34]

حمداله مستوفي نيز مثل ياقوت حموي شهرهائيکه در داخل ولايت اران و بين دو رود ارس و کر قرار دارد, از جمله نخجوان و اردوباد را جزء آذربايجان به حساب آورده است ضمن آنکه شهرهاي ولايت شيروان را هم که «باکو» جزء آن ولايت است از شهرهاي آذربايجان شمرده است.

مسعودي که در نيمة نخست قرن چهارم هجري مي زيسته در کتاب «مروج الذهب» نوشته:

«الران من بلاد آذربايجان»[35] (اران از شهرهاي آذربايجان است).

در کتاب «بستان السياحه» زين العابدين شيرواني حدود آذربايجان چنين آمده است:

«. . . محدود است از طرف شمال به ولايت موغان و شيروان و جبال البرز[36] و از سمت جنوب به عراق عجم و کردستان و از جانب مشرق به ديار خلخال و گيلان و طالش و ديلم و از جانب مغرب به بلاد ارمن و گرجستان. . . »[37]. در همين کتاب دربارة اران آمده است: «. . . آن ديار, ما- بين ارس و کر واقع شده.».[38]

«در دورة صفويه ايالت آذربايجان شامل چهار بيگلربيگي به مرکز تبريز بود, اين بيگلربيگي ها عبارت بودند از: بيگلربيگي تبريز, بيگلربيگي قره باغ, چخور سعد و شيروان.

بيگلربيگي تبريز عبارت بود از قسمت اعظم استانهاي کنوني آذربايجان شرقي[شامل استان اردبيل کنوني] و غربي, بعلاوه آستارا, تالش, زنجان, سلطانيه و منطقه قاپان (زنگه زور) که واقع در ارمنستان [کنوني] مي باشد. بيگلربيگي قره باغ شامل گنجه, بردع, برکشاط, لوري و جوانشير. بيگلربيگي چخور سعد شامل ايروان, نخجوان, ماکو و با يزيد. نهايتاً بيگلربيگي شيروان شامل باکو, شکي, قبه و ساليان مي شد.».[39]

بعد از مرگ نادرشاه آذربايجان کلاً به چند خان نشين مستقل تقسيم شده بوده, اين خان نشينها عبارت بودند از: «قره باغ, شکي, گنجه, باکو, دربند, قوبا, نخجوان, ايروان, تبريز, اروميه, اردبيل, تالش, خوي, ماکو و مراغه.»[40] که اين خان نشينها, هم شامل قسمت شمالي رود ارس مي شد و هم شامل قسمت جنوبي اين رودخانه.

شمس الدين سامي در ماده نظامي [گنجوي] قاموس الاعلام خود که در سال ۱۳۱۶ هـ ق (۱۸۹۸-۹ م) منشتر کرده زادگاه نظامي گنجوي را «قصبة گنجه آذربايجان»نوشته و بدين ترتيب شهر گنجه را که در جنوب رودخانه کر قرار دارد از شهرهاي آذربايجان شمرده است.[41]

ميرزا کاظم بيگ آذربايجاني متولد شهر رشت که از استادان ادبيات ترکي, عربي و فارسي دانشگاه قازان و پترزبورگ بوده و در کتاب خود بنام «دستور زبان تطبيقي زبانهاي ترکي» که در سال ۱۸۴۶ ميلادي توسط دانشگاه قازان انتشار يافته زبان ترکي آذربايجاني را به دو لهجة آذربايجاني جنوبي و شمالي تقسيم کرده است.[42]

مورخ معاصر دکتر رحيم رئيس نيا با اشاره به اثر ابن اثير و اينکه وي قسمت شمالي رودخانه ارس را آذربايجان ناميده است مي نويسد:

ابن اثير هم حوادث سال ۴۲۱ هـ و در فصل «بيان غزوه فضلون کردي خزر را و ماجراي او» اران را جزوي از آذربايجان شمرده است:

«فضلون کردي بر بخشي از آذربايجان مستولي شده, آنرا تصرف کرده بود. و اتفاق چنين روي داد که در اين سال به غزا به خزر تاخته, عده اي از مردم خزر را کشت و زنانشان را به اسارت گرفت و غنيمتي بسيار به دست آورد؛ همين که به بلدة خود باز گرديد, در حرکت کندي روا داشت. . . , به اميد اين که در اين امر برتري خويش آشکار ساخته باشد و گمان مي کرد که خزريان را سرکوب و بيچاره کرده و به کاري که در حقشان کرده, سرگرم نموده است. مردم خزر هم با شتاب و مجدانه به تعقيب وي پرداخته و او را در تنگنا گذاشته, زياده بر ده هزار نفر از ياران او و داوطلباني که به همراه او بودند کشتند و غنايمي را که گرفته بودند, مسترد داشته و باز پس گرفتند و اموال سپاهيان اسلامي را غنيمت گرفته باز گشتند.».[43]

دکتر رئيس نيا با آوردن پاراگراف بالا اظهار داشته که:

«منظور از نقل چند سطر بالا از نوشته ابن اثير پاسخ گويي به کسروي است که به نقل از جملة نخست پاراگراف فوق. «ابن فضلون کرد تکه اي از آذربايجان را داشت که بدانجا دست يافته و از آن خود کرده بود.»[44] بر ابن اثير ايراد گرفته که نمي دانسته است ابن فضلون فرمانرواي سراسر اران و بخش بزرگي از ارمنستان بوده و نه خداوند تکه اي از آذربايجان. نوشته ابن اثير حاکي از اين است که وي به درستي قلمرو دولت ابن فضلون را در جوار سرزمين خزران و در هر صورت در آن سوي ارس مي دانسته و بنا بر اين اران را بخشي از آذربايجان به شمار آورده است.»[45].

در لغتنامه علامه دهخدا نيز در مورد تعدادي از شهرهائيکه امروزه در داخل جغرافياي سياسي جمهوري آذربايجان قرار دارد و همچنين در مورد نام ولايت «اران» با استناد به مورخين و جغرافي نويسان قرنهاي گذشته چنين آمده است:

اران: اقليمي است در آذربايجان… صاحب برهان قاطع گويد؛ ولايتي است از آذربايجان که گنجه و بردع از اعمال آن است. گويند معدن طلا و نقره در آنجاست.

گنجه: شهري است مشهور مابين تبريز و شيروان (اصبح شروان است) و گرجستان و مولد شيخ نظامي عليه الرحمه از آنجاست (برهان) نام شهري است از ولايات اران در اواخر آذربايجان [,] منسوب بدانجا را گنجوي گويند (انجمن آرا)… اين شهر در قرون ۶ و ۵ ميلادي بنا شده است. از قرن ۴ هجري (۱۳ ميلادي) يکي از شهرهاي مهم آذربايجان و مرکز تجارت و صنعت بود».

بردعه: برذعه, بردع از بلاد اران است (شرفنامه) شهري است در اقصاي آذربايجان معرب برده دان زيرا که پادشاهي اسيران را آنجا گذاشته بود و گاهي بذال منقوطه (برذعه) نيز خوانند. (آنندراج), (قاموس), (ناظم الاطباء) رجوع به بردع شود.

نخچوان[نخجوان]: شهرکي است خرد [ از حدود آذربايجان] خرم و با نعمت و مرم و خواسته و بازرگانان بسيار و از وي زيلوهاي قالي و غيره و شلوار بند و چوب بسيار خيزد (حدودالعالم) شهري است از اقليم پنجم- آذر آبادگان از بناهاي نرسي بن بهرام ساساني که نخچوان لقب داشته.

اردوباد: شهري بر ساحل ارس بر مشرق جلفا, موضعي است در آذربايجان و باغستان زياد دارد و غله و انگور و ميوه آن نيکو و آب وي از کوههاي قپان خيزد فاضل آن آب در ارس ريزد (نزهت القلوب), (مرات البلدان) و مسقط الرس بعضي شعرا و علما بوده است (قاموس اعلام ترکي).

شيروان: نام شهري در آذربايگان. در روايات باني آنرا انوشيروان دانسته اند. پس از ويراني شماخي اصل و قاعده شيروانات بوده, سالها سلاطين شيروان شاهيه در آنجا پادشاهي داشته اند و در اواخر صفويه انقراض يافتند خاقاني شيرواني « [کذا]» مداح منوچهر و مردمان بزرگ در هر فن از آنجا به ظهور آمده اند. فخر السالکين حاج زين العابدين سياح صاحب بستان السياحه (ت) و حديقه السياحه از آنجاست.

اسناد بسياري که نشان ميدهد از زمانهاي بسيار ديرين تا سال ۱۹۱۸ ميلادي که اراضي شمالي رود ارس به صورت کشور مستقل با نام «جمهوري آذربايجان» درآمد, نام آذربايجان همواره دو بخش شمالي و جنوبي رود ارس از دربند (دمير قاپو) در داغستان قفقاز در شمال, تا زنجان و همدان و اراک در جنوب را شامل ميشده است و اين نام تاريخي را نمي توان از روي قسمت شمالي آذربايجان که در سال ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸ ميلادي از قسمت جنوبي آن جدا گرديده ضميمه خاک روسيه شد, برداشت.

گرچه به تصور بعضي از ناسيوناليستهاي افراطي, بهترين راه جهت غير همنام کردن قسمت شمالي و جنوبي رود ارس اين است که نام آذربايجان از قسمت جنوبي ارس برداشته شود همانطوريکه منطقة زنجان در سالهاي حاکميت پهلوي از نام آذربايجان محروم گرديد و در سال ۱۳۷۲ هم نام آذربايجان از روي قسمت مهم آن يعني مناطقي که امروز در اسناد دولتي استان اردبيل ناميده مي شود برداشته شد و شايد روزي تبريز و اروميه هم از داشتن نام آذربايجان محروم شود ! ولي هيچکدام از اينها چاره اصلي درد نيست و اتحاد واقعي, همدلي و زندگي برادرانه در ايران در کنار هم را براي هموطنان ترک و فارس و ديگر اقوام به ارمغان نمي آورد, تنها راه حلّ واقعي مسئله, شناخت حقوق فرهنگي- اقتصادي مساوي و برابر با هموطنان فارس زبان, براي حدود ۳۰ ميليون نفر از جمعيت ترک زبان کشور و تدريس زبان ترکي به عنوان دومين زبان رسمي کشور در کنار زبان فارسي در مدارس ابتدايي, راهنمايي, دبيرستان و دانشگاهها و قبول اين واقعيت که «ايراني بودن مساوي فارس بودن نيست و تمام ملل و اقوام کشور که در ايران زندگي مي کنند ايراني به حساب مي آيند و هيچ قومي را ارجحيت و برتري بر ديگر اقوام ايراني نيست» اين در حالي است که استانها و مناطق غير فارس کشور از رونق اقتصادي ضعيفي برخوردار است و کمترين سرماية ملّي در اين مناطق به کار گرفته مي شود و استانهاي آذربايجان مهاجر فرست ترين استانهاي کشور شده است[46] و فرزندان آن از تحصيل کردهاي دانشگاهي گرفته تا افرادي عادي براي پيدا کردن کار راهي استانهاي تهران, اصفهان, فارس,کرمان, يزد و ديگر استانهايي مي شوند که بيشترين سرمايه گذاري دولتي در آنها صورت مي گيرد و روزبروز بر رونق اقتصادي آنها افزوده مي شود!

[1] - آذربايجان در سير تاريخ ايران, رحيم رئيس نيا, جلد اول ص ۱۰۰.

[2] – آذربايجان و اران (آلبانياي قفقاز), عنايت اله رضا, انتشارات ايران زمين, ۱۳۶۰, صص ۸- ۶.

[3] – شهر ياران گمنام, احمد کسروي, تهران, انتشارات اميرکبير, ۱۳۵۷, صص ۲۵۷- ۲۵۵.

[4] – آذربايجان و نغمه هاي تازه استعمارگران, مهرداد آذري, انتشارات هفته, ۱۳۶۱. ص ۲۰.

[5] – آذربايجان در ايران معاصر, دکتر تورج اتابکي, ترجمه محمد کريم اشراق, ۱۳۷۶ ص ۲۰.

[6] – آذربايجان در سير تاريخ ايران, جلد سوم, ۱۳۷۹, ص

2011-01-04T15:30:00.001-08:00

فرمان كريمخان زند و شمول ولايت آزربايجان بر قلمرو عليشكر (همدان، ساوه، اراك، كردستان، كرمانشاه،...)

مئهران باهارلي- ٢٠١٠

کریم خان زند فرماني به تاريخ ١١٧٧ ه.ق. ١٧٦٣ ميلادي در باره مسيحيان ممالك محروسه ايران دارد كه در آن مراكز سكونتي مسيحيان اروپايي (فرنگيه) در آذربايجان نيز نشان داده ميشوند. وي در جمله اي از فرمان خود ولايت آزربايجان را چنين تعريف مي كند: "ولايت آزربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر". اين فرمان از دو جهت در تاريخ آزربايجان سياسي –اداري داراي اهميت است:

الف-كريم خان زند، در اين فرمان علاوه بر دارالسلطنه تبريز، صراحتا مناطق "شيروان، قره باغ، گنجه و نخجوان" در جمهوري آزربايجان و يا قفقاز جنوبي را نيز به صورت جزئي از واحد سياسي-اداري آزربايجان (ولايت آزربايجان) بر مي شمارد. واقعيتي كه همواره از سوي قوميتگرايان افراطي فارس، پان ايرانيستها و بسياري از مراكز سياسي و تبليغاتي وابسته به دولت ايران انكار مي شود.

ب-در اين فرمان "قلمرو عليشكر" جزء واحد سياسي-اداري آزربايجان شمرده شده است. اين اشاره نيز بر حدود جنوبي آزربايجان در عراق عجم پرتو افكني مي كند و يك بار ديگر تائيد مي نمايد كه در گذشته علاوه بر كل استانهاي مركزي و همدان فعلي، نيمي از استانهاي كردستان و لرستان و يك سوم استان كرمانشاهان نيز داخل در حدود ولايت آزربايجان و يا آزربايجان سياسي-اداري بوده اند.

فرمان كريمخان زند چنين است:

"فرمان تعالي شد آنكه در اين اوان عمده المسيحيه پادري فرنسيه حكيم وارد حضور و به عرض رسانيد كه به موجب ارقام سلاطين جنت مقام صفويه انارالله برهانهم، هميشه پادريان فرنگيان و خليفها در ممالك محروسه ايران خانه و جا و مكان داشته، هر يك به رسم آيين خويشتن مشغول و تجار و سوداگران آن طايفه به تجارت قيام و عشور متوجهات حسابي خود را مهمسازي عمال خيريت اعمال مي نموده اند، مشروط بر آنكه احدي از آنها مرتكب امري كه خلاف ملت مقدس اثني عشره عليهم صلوات الله الملك الاكبر باشد به حسب ظاهر نكرده، احدي را هم به ايشان رجوعي نباشد. و هرگاه جماعت ارامنه به آنها ضرر و نقصاني رسانيده، متعرض احوال آنها شوند، بعد از ثبوت آن آنها را ترجمان نمايند و پادريان كرمليان و دنيكان و جزويت و گنجوخي و آگوستن و غيره كه در ولايت آذربايجان از شيروان و قره باغ و دارالسلطنه تبريز و گنجه و نخجوان و قلمرو عليشكر، دارالسلطنه اصفهان و الكاء فارس از شيراز و بندر عباس و ساير ممالك محروسه مي باشند و در هر جا كه خواسته باشند توقف و سكني كرده، هر يك از ارامنه و عيسويان و اولاد ايشان كه خواسته باشند نزد ايشان آمد و شد كرده، تعليم بگيرند و درس بخوانند نيز ممانعت نكرده. چنانچه جماعت مذكوره اموات خود را در مقاميكه به جهت مدفون آنها تعيين مي نمايند به دستور و سنن دين خود برده دفن نمايند، عايق و مانعي جهت آنها نباشد و امداد و اعانت لازمه آنها به عمل آمده، احدي نسبت به ايشان ظلم و ستم ننمايد و در خصوص صدق ادعايات و غرض خود اراقم بيگلربيگيان و حكام كرام و غيره عمال ولايات محروسه در خصوص امور مذكوره به نحوي كه حسب الارقام سلاطين به شروط مذكوره مقرر شده، از آن قرار معمول و عشور متوجهات حسابي تجار و سوداگران را باز يافت و تخلف از فرموده مبارك جايز نداشته، مراعات ايشان را منظور دارند و در عهده شناسند.

تحريرا في شهر شوال المكرم سنه ١١٧٧-١٧٦٣"

منبع: شماره سند: ٢٢، تاريخ: شهر شوال المكرم، سنه ١١٧٧، فرستنده: كريم خان، موضوع: در باره آزادي مسيحيان در ممالك محروسه. اسنادي از روابط ايران با منطقه قفقاز، تاليف دايره اداره انتشار اسناد- تهران، وزارت امور خارجه، موسسه چاپ و انتشارات، ١٣٧٢، چاپ اول

عراق عجم: عراق عجم (در مقابل عراق عرب ويا قسمت سفلاي بين النهرين) نامي است كه از دوره امپراتوري توركي سلجوقي جايگزين نام جبال و يا ايالت جبال سابق و يا ناحيه اي كه يونانيان آنرا ماد مي ناميده اند شده است. هرچند اين نام در گذشته براي ناميدن سرزمين وسيعي در ايران مركزي بكار رفته، با اينهمه مفهوم عراق عجم، در برهه هائي از زمان قسمتي از آزربايجان قديمي در شمال غرب ايران را نيز شامل مي شده است، يعني در مناطقي بين دو مفهوم آزربايجان و عراق عجم همپوشاني بوده است. به عبارت ديگر در برخي از برهه هاي زماني بخشهاي جنوبي آزربايجان، به همراه ديگر بخشهاي ايران مركزي، علاوه بر داشتن نام آزربايجان، يكجا عراق عجم نيز ناميده مي شده اند و در مقاطع زماني ديگر، حدود عراق عجم از جنوب منطقه همدان يعني از خارج آزربايجان شروع مي شده است. بخشهائي از آزربايجان كه عراق عجم گفته مي شد نيز در دوره هاي گوناگون متغير بوده و در گسترده ترين حالت خود، مناطق آزربايجاني منطبق بر استانهاي فعلي زنجان و قزوين (خمسه آزربايجان) و همدان و استانهاي مركزي (اراك يا عراق) و قم و تهران و نواحي شرقي استانهاي كردستان و كرمانشاهان را شامل مي‌شده است. حوزه عراق عجم (يعني عراق غير عرب) آزربايجان، از زمان قديم ترك نشين بود و همگي تركان اين مناطق همواره استقلال فرهنگي، زباني و هويتي تركي خود را نسبت به بخشهاي غيرآزربايجاني عراق عجم حفظ كرده بودند.

قلمرو عليشكر: منطقه‌ عراق عجم آزربايجان به مركزيت همدان بعدها در دوره‌ي دولت تركي آزربايجاني آق‌ قويونلو به دلیل اعتبار بالای علي شكر بيگ بهارلو، يكي از سران و امراي مشهور طايفه بهارلو به نام قلمرو "عليشكر" ناميده شده است. بعد از قاراقويونلوها، در دوره آق قويونلوها، صفويان، زنديه و حتي افشاريه نيز در اغلب كتب تاريخي اين جنوبي ترين منطقه آزربايجان به نام علي شكر بيگ معروف بوده است. در تمام اين دوره، منطقه مذكور ترك نشين و بخشي از آزربايجان قديمي بود.

بهارلوها از اركان و تكيه گاههاي اصلي امپراطوري تركي آزربايجاني قاراقويونلو بودند. نام اين طايفه از نام قلعة بهار (شهر بهار كنوني) واقع در استانِ آزربايجاني همدان گرفته شده است. سرزمين اصلي اين طايفه، منطقه همدان بود. یکی از مهم‌ترین و برجسته‌ترین افراد بهارلو در سدۀ9ق، علی شکربیگ بهارلو فرزند بایرام‌قارا بیگ از ملازمان نزدیک جهانشاه ابوالمظفر قاراقویونلو بود که بر تمام امیرزادگان تورکمان برتری یافت. وی سالها تمامی سرزمین همدان، کردستان، لرستان و سراسر خوزستان را در تصرف خویش داشت. پس از وی نیز پسرش پیرعلی رئیس ایل در همدان به سر می‌برد.

همدان در دوره توركمانان آق‌قويونلو تابع حوزه حكمراني علي شكر بود. حوزه علي شكر به مركزيت منطقه همدان به نوبه خود در غرب شامل يك سوم شرقي كرمانشاهان تا ساحل رودخانة قره‌ سو، نيمي از كردستان و لرستان مي شد. حدود شرقي قلمرو علي شكر آزربايجان، تا ساوه در استان مركزي را شامل مي گرديد. بلوكات ساوه در سالهاي نخستين امپراتوري تركي-آزربايجاني صفويه، جزو قلمرو علي شكر و يكي از قلمروهاي استقرار ايلات وابسته به نهاد حكومت صفويه (تركان قزلباش و بعدها شاهسون ها) گرديد. قلمرو علي شكر بعدها به خاك دولت عثماني ملحق شد، اما در سال ٩٠٨ هجري قمري با چيرگي نيروهاي دولت تركي آزربايجاني صفويه بر سلطان مراد عثماني، شهر همدان آزربايجان، والي نشين منطقه مذكور بدست قزلباشها افتاد.

در برخي منابع (آزه‌ربايجانين تاريخ و مده‌نييه‌تينين بورژووا ساختالاشديريجيلارينا قارشي. پروفئسور شٶوكه‌ت تقييئوا٬ باكي. ١٩٧٨) ادعا شده كه عين اين فرمان در دوره صفويان و از سوي عليمرادخان به سال ١١١٥ ه.ق. –١٧٠٣ ميلادي نيز صادر شده است. وي كه خواهر زاده كريمخان زند بود براي بار دوم از سال ١١٩٦ تا ١١٩٩ سلطنت کرد و در اين سال درگذشت.

برخي از منابع ديگر: "دانشنامه اسلام-ماده بهارلو" (نک‍: نهاوندی،١/٤٦-٤٨؛ قس: تاریخ، ٣٦؛ پرهام، ٥٢١؛ بابر، ٤١؛ نهاوندی، ١/٤٨-٤٩؛ همو، ١/٤٩؛ هدایت، ٨/٣٩٥، ٤٥٥؛ سومر، ١/٢٣، حاشیه؛ بدلیسی، ٧٣)؛ "آذربايجان در ادوار مختلف تاريخي" (دكتر محمد خالقي مقدم ـ نشريه موج ‌بيداري، سه‌شنبه 2 مرداد ١٣٨٦ ش ١٠٤ ص ٤)؛ "قراقويونلوها" (فاروق سومر، ترجمه دكتر وهاب ولي، انتشارات موسسه مطالعات و تحقيقات فرهنگي- تهران- ١٣٦٩- صفحه ٢٧)؛ "مجله بررسيهاي تاريخي: فرمان عليمرادخان زند"٬ ١٣٤٦ شماره ٥٬ ض ١٥٢-١٥١ و شماره ٤-٣ ص ٣٦٦-٣٦٥)

2010-12-30T09:54:00.001-08:00

افشارشناسي

دكتر محمدخالقي مقدم

-سلسله آثار -(46 اثر علمي مربوط به ايل افشار )

http://drmkhm.blogfa.com/post-16.aspx

1- استان زنجان، سرزمين اقوام افشار

2- نقش اجتماعي ايل افشار در تشكيل دولت صفويه

3- تاخت و تاز ازبكها به ايران و مقابله اقوام افشار در برابر آنان

4- شناخت اجتماعي سران ايل افشار

5- تاكتيكها و استراتژيها و تواناييهاي نظامي ارتش افشار

6- زندگي نامه سران دولت نادر شاه افشار

7- اوضاع اجتماعي زنجان پس از فروپاشي دولت افشاريه

8- ادعاي سياسي سلطنت توسط اقوام افشار زنجان دوره زنديه

9- فوجهاي نظامي افشار زنجان در دوره قاجاريه

10 - تقابل دو ايل افشار و ايل قاجار، در زنجان در اوايل تشكيل دولت قاجاريه

11- نقش حاكمان افشار زنجان در جنگهاي ايران و روس

12- تأثير فرهنگي موسيقي اقوام افشار زنجان بر روي دستگاههاي موسيقي اصيل ايراني

13 - تحول اجتماعي موسيقي ايراني از دوره صفويه تا قاجاريه

14- زنجان و زيباييهاي فرش افشار

15- صنعت زيباي چارق هاي افشار زنجان

16- صنعت زيباي چاقوسازي اقوام افشار زنجان

17- صنعت زيباي مليله كاري اقوام افشار زنجان

18 ـ زندگي ايلي افشارها و قوچ افشاري آنان

19 - اقوام افشار و تحولات حوزه زيست جغرافيايي آنان

20 - مكانهاي ييلاق ـ قشلاقي ايل افشار

21- تيره ها و طوايف ايل افشار

22- ايل افشار و روند هويت زدايي ايلها

23 - فرايند تخته قاپو شدن طوايف و تيره هاي ايل افشار

24 - طايفه اينانلو افشار زنجان (حومه ابهر)

25 - طايفه افشار قورت بيگلو زنجان (حومه صائين قلعه زنجان)

26- طايفه افشار اوصانلو زنجان

27- طايفه ايرلو افشار زنجان (طارم و حومه زنجان)

28- طايفه افشار قراپشتلو (قرابز چلو زنجان )

29 - طايفه افشار غني بيگلو و قزل گچيلو زنجان

30- طايفه افشاركور حسنلوي زنجان (حومه قيدار)

31- طايفه افشار دويران زنجان (انگوران و ماهنشان)

32 - طايفه افشار تكاب

33 - طايفه افشار اروميه

34- طايفه افشار گروس (روستاهاي اطراف قزل اوزن)

35- طايفه افشار اسدآباد همدان ( افشارهاي حوزه ابتداي شاخه تالوار قزل اوزن)

36- طايفه افشار خرقان

37- طايفه افشار بكشلو (دهستانهاي افشاريه و شال در جنوب قزوين)

38- طايفه افشار ساوجبلاغ كرج ( دهستانهاي افشاريه و اشتهارد غرب كرج)

39- طايفه افشار شمال ساوه (گرمسيرات ايل افشار)

40- طايفه افشار خوزستان

41- طايفه افشار كرمان

42- طائفه افشار خراسان

43- تاريخ اجتماعي امير گونه خان افشار طارمي

44 - تاريخ اجتماعي جهانشاه خان افشار قيداري

45- تاريخ اجتماعي حبيب الله خان شاهسون افشار دويراني انگوران (امير توپخانه دوره محمدشاه قاجار)

46- تاريخ اجتماعي خوانين مختلف افشار زنجان

2010-12-28T17:53:00.000-08:00

تحريفات سيستماتيك در ترجمه كتابهاي تاريخي مطابق تزهاي راسيستي و ترك ستيزانه حاكم در دوره پهلوي و اسلامي

Əlirza Ərdəbili علي رضا اردبيلي

http://www.tribun.com/index.php?option=com_content&view=article&id=290%3A-qq-&catid=76%3Afars-irqcilii--&Itemid=1

آذربايجان مستقل در اطلس تاريخي جهان، در ترجمه فارسي حتي بصورت نام منطقه جغرافيايي هم وجود ندارد!

علي رضا اردبيلي: صفحاتي از مكتب جعل تاريخ تاريخ توسط مترجمين در خدمت سيستم آپارتايد

در سال 888 بعداز ميلاد، آذربايجان در نقشه اصلي قدرتي مستقل شامل آذربايجان شمالي و جنوبي است اما در ترجمه فارسي بصورت يك قدرت زيرمجوعه يا حتي بعنوان منطقه جغرافيايي نيز وجود ندارد!!!

در اين موضوع كه چه چيزي سياسي هست و سياسي ميتواند بشود زياد بحث شده است. اما آنچه در ايران پهلوي و اسلامي يك سياستبازي زشت تبديل شده است، "تاريخ" است. اين موضوع چنان جدي است كه مؤسس سلسله فارس پهلوي، قبل از ساخت و ساز اين مؤسسه، "مدرسه علوم سياسي تهران" را بنيان نهاد و خود نيز كرسي "تاريخ ايران باستان" آنرا برعهده گرفت تا نسلهاي متعددي از تحصيلكردگان را با افكار راسيستي آريايي مسموم كند.

جعل در موضوعات تاريخي به شيوههاي متعددي صورت ميگيرد:

1. انتخاب موضوع

2. انتخاب منبع

تا اينجا قسمت اعظم جعل و تأثيرگذاري جهت دار براي اثبات تزهاي سياسي روز با استمداد از روايات جعلي از حوادث چند صد و چند هزار سال پيش، انجام شده است و اصولا هر تاريخنويس سياست زدهاي از دو طريق فوق بدون اينكه متهم به جعل بشود، حداكثر اعمال نظر در روايت حوادث تاريخي را انجام داه است.

با وجود اين مكتب جعل تاريخ در ايران چنان بيپروا و چنان بدور از هر پرينسيپي به فارستازي مشغول است كه در ترجمه همان منابع جهتدار نيز دست برده و منابع تاريخي را مطابق منويات سياسي نظام آپارتايد حاكم، دستكاري ميكنند.

قصد من در اين مطلب نشان دادن شيوهاي است كه در نوع خود بي آبروتر از دست بردن در ترجمه متن است. موضوع عبارت از دستكاري آشكار در نقشههاي تاريخي است.

نويسنده و كارتوگراف كتاب اصلي كالين مك ايودي است و كتاب از سوي انتشارات پنگوئن منتشر شده است. مترجم كتاب آقاي "فريدون فاطمي" است. در معرفي وي در سايتهاي اينترنتي مطالب فراواني وجود دارد. شخصي بنام "آریانا آریارمن"، ايشان را "مترجم و يراستار آثار فلاسفه، علوم انساني، تاریخ،سیاست،اقتصاد و جامعه شناسی،... استاد ارزشمند و توانای ایران بزرگ" معرفي ميكند.

در سايت روزنامه اعتماد با اين كلمات از وي ياد ميشود: به "فلسفه، تاريخ و اقتصاد علاقه داشت. ترجمه هايي چنان زيبا و دقيق از فوئرباخ، ماركس و ويتگنشتاين..." در جايي ديگر "مترجم مطرح آثار فلسفي،اقتصادي،تاريخي و تئوري هاي نقد ادبي" و به همين ترتيب است در تمامي صفحات ديگر اينترنتي. مترجمي پركار و معروف كه نامش در كنار نام مؤلفين معروف جهان بعنوان مترجم فارسي ثبت شده است. آقاي فاطمي كتاب "اطلس تاريخي جهان از آغاز تا امروز" را به فارسي ترجمه كردهاند. در مقايسه با اصل انگليسي كتاب كه از سوي انتشارات پنگوئن و به قلم كالين پتر مك ايودي Colin Peter McEvedy (1930 2005), منتشر شده است، تفاوتهاي فاحشي موجود است. مهمتر اين است كه كليه تغييرات در جهت موافق با تزهاي مكتب راسيستي آريايي فارسي حاكم بر ايران است. متن اصلي در چهار كتاب است كه ترجمه فارسي آن، بصورت يك اثر يك جلدي منتشر شده است. من كل اين اثر را از ابتدا بادقت مقايسه كرده و تمامي نقشههاي موجود را بصورت نقشه انگليسي در بالاي و نمونه ترجمه شده آن در پايين همان صفحه كپي كردهام و چند سالي است كه كار به همين صورت در كنار كارهاي ديگري از اين قبيل كه منتظر مجالي براي نشر كاغذي هستند، باقي مانده است. در اينجا من تنها به نشر 5 نمونه از اين مقايسهها اكتفا ميكنم. با علم به اينكه نشر اينترنتي چندان مناسب اين نوع كارها نيست، قصد دارم تا با نشر اين مقايسه كوتاه، آگاهي حداقلي در اين زمينه داده باشم تا دوستان ديگر هم، بيشتر در منابع مورد مراجعه خود دقت كنند و هم شايد دوستي برخوردار از فراغتي بيشاز من، به اينكار علاقه مند شده و پي مسئله را بگيرد.

در ترجمه فارسي برخي از مهمترين نقشهها، تاريخ مربوطه يكي دو سالي پس و پيش شده. يعني كتاب از ابتدا موازي با منبع اصلي پيش ميرود، اما در جاهايي كه بيشترين تحريفها صورت ميپذيرد، تاريخ در متن فارسي بجاي سال 1361 ميلادي تبديل به سال 1360 ميشود و الي آخر.

تحريفات سيستماتيك بوده و در كل كتاب مطابق تزهاي راسيستي و ترك ستيزانه حاكم در دوره پهلوي و اسلامي پيش برده ميشود. كوچك كردن نقش دولتهاي تاريخي ترك در نقشه، حذف كامل آذربايجان در جاهايي كه بصورت كشور مستقل در كنار ديگر قدرتهاي منطقه آمده است و تحريفات بيشمار از اين قبيل.

در جاهاي متعدد بجاي "تركان اوغوز" يا "تركان پچنگ"، "تركان قاراخاني" در متن اصلي، با حذف معنيدار كلمه "تركان"، مترجم بترتيب، "غز"، "پچنگ"، "قرهخانيان" و امثالهم ثبت كرده تا به مراجعه كننده كتاب، تصور حضور همه جانبه تركان در تاريخ القا نشود. در حالي كه ترجمه "امپراطوري روم"، "امپراطوري آلمان"، "امپراطوري بيزانس" و موارد ديگر با دقت و بنام امپراطوري ترجمه شده است، "امپراطوري عثماني" در ترجمه فارسي به "سلاطين عثماني"(!) ترجمه شده است. چون تمامي نقشهها مربوط به سال بخصوصي هستند، معني اين كلمه آن است كه در يك سال واحد، سلطانهاي متعددي در عثماني حاكميت داشتهاند! نام يك امپراطوري ترك ديگر، يعني "امپراطوري شاهرخ" در متن اصلي، در ترجمه فارسي به "تيموريان" ترجمه شده است و "امپراطوري محمود غزنوي" در ترجمه فارسي به "غزنويان" تبديل شده است به بيان ديگر مترجم محترم تمامي تلاش خود را بكار برده تا نام يك دولت ترك بعنوان امپراطوري ثبت نشود. خواننده آگاه لابد ميداند كه براساس تزهاي آرياپرستانه دو رژيم نماينده دولتمداري انحصاري ملت فارس، تركان در تاريخ، غلام و كنيز بوده اند نه آنطور كه "رنه گروسه" ميگويد معماران دولتها و امپراطوريهاي بزرگ تاريخ. لذا مترجم محترم مصلحت ديده تا تاريخ را منطبق بر تزهاي راسيستي ترك ستيزانه ويرايش بكند!

هويت مستقل آذربايجان دستخوش تبهكارانهترين دستكاري شده است. در سال 888 ميلادي در متن اصلي كتاب، آذربايجان در كنار دولتهاي ساماني، ارمنستان، صفاري، عباسي، خزر، امپراطوري بيزانس، تركان پچنگ و بلغارهاي ولگا، دولت مستقلي است. در ترجمه فارسي اما شعبدهبازي خصمانه مترجم آثار فلسفي آقاي فريدون فاطمي (يا شايد هم دست قدرتمند ديگري؟)، حتي نام آذربايجان بصورت زير مجموعه دولت ديگر را نيز از بيخ و بن حذف كرده است!

اين تبهكاري فرهنگي-سياسي در نقشههاي تاريخي مربوط به سالهاي 925، 1000 و 1030 ميلادي نيز تكرار شده است. در هر سه اين موارد در ترجمه فارسي تنها دو اتفاق مهم افتاده است: اول حذف كامل نام "امارت آذربايجان" كه در نقشه اصلي بصورت قدرت مستقل داده شده است و دوم تغيير تاريخ به مدت دوسال. (923 بجاي 925 و الي آخر) در ديگر موارد بجز كوچك كردن حضور تركان، در مرزها و نامهاي ديگر دولتها تغييري اتفاق نيفتاده است. در نقشه سال 1361 ميلادي نيز سال مربوط در ترجمه فارسي يكسال به عقب برگشته، يا دولت مقتدر "تركان آق قويونلو و تركان قره قويونلو" در مساحتي به اندازه يك پنجم يا كوچكتر و حذف عبارتهاي "تركان" و تنها بنام "قرهقويونلو" داه شده است. نكته ديگر اينكه اين لغزش تاريخ و جابجايي يكي دو ساله در گذر از متن اصلي به ترجمه فارسي در مواردي اتفاق افتاده است كه مترجم محترم آثار فلسفي هوس يك جراحي جاعلانه براي حذف حصور مستقل آذربايجان در تاريخ را نموده است. بعنوان مثال در سالهاي 825، 670، 560، 480، 375، 323، 301 قبل از ميلاد و سالهاي بعدي سال نقشه در هر دو مورد ثابت است و دچار تغييري نشده است. آرران ناميده شدن بخش كوچكي در شمال غرب آذربايجان شمالي و نه كل آذربايجان شمالي در سرزمينهاي شمال آراز (طبق تزهاي راسيسم حاكم) در نقشه مربوط به سالهاي 1000 و 1030 بعداز ميلاد هست اما قبل و بعداز اين تاريخ، اين نامگذاري وجود ندارد. اين تضاد كتاب مك ايودي با تزهاي فارسي راسيستي نيز، گوشه ديگري از دلايل مترجم آثار فلسفي، آقاي فريدون فاطمي، براي دستكاري در كتاب مزبور را افشا ميكند. يادآوري ميكنم كه طبق ادعاهاي راسيستي رژيم آپارتايد حاكم و مدافعان آن در داخل و خارج ايران، تا سال 1918 هميشه و در همه منابع نام بخش شمالي آذربايجان، "آرران" و گاهي "آلباني" بوده است.

نكته مهم ديگر آن است، در بسياري موارد تا صحبت از حقوق ملي آذربايجان ميشود، طرفداران راسيسم حاكم عنوان ميكنند كه چون آذربايجان در گذشته قدرت مستقلي در نقشه سياسي جهان نبوده است، پس امروز هم بايد در آتش رژيم آپارتايد بسوزد و بسازد! با عنايت به اينگونه جعليات، آن استدلالها بيش از پيش پوچ و مسخره مينمايند. چرا كه عدم حضور مستقل آذربايجان در جهان قديم بنوبه خود محصول تمهيدات اينچناني همان آقايان است.

در پايان نسخه اسكان شده 5 جفت نقشه مربوط به سالهاي 888، 925، 1000، 1030 و 1361 بعداز ميلاده تقديم خوانندگان ميشود. علامتگذاري سبز و قرمز از سوي من است. با كليك كردن بر روي هر يك از پنج رقم مربوطه در بالا، نقشه مربوط به همان سال باز ميشود.

در صورتي كه بعلت كار با اينترنت كم سرعت، نميتوانيد فايلهاي اسكان شده را بازكنيد، از طريق اي ميل تماس بگيريد تا فايل از همان طريق براي شما ارسال شود: alirza.g@gmail.com آدرس ایمیل جهت جلوگیری از رباتهای هرزنامه محافظت شده اند، جهت مشاهده آنها شما نیاز به فعال ساختن جاوا اسكریپت دارید

http://www.tribun.com/Alirza/888.JPG

http://www.tribun.com/Alirza/925.JPG

http://www.tribun.com/Alirza/1000.JPG

http://www.tribun.com/Alirza/1030.JPG

http://www.tribun.com/Alirza/1361.JPG

2010-12-27T22:59:00.000-08:00

Iran lacks data on the numbers of ethnic minorities

U.N. Urges Iran To Tackle Racism:

the Committee on the Elimination of Racial Discrimination (CERD), a group of 18 independent rights experts, said Iran lacked data on the numbers of ethnic minorities despite a census in 2007...

http://www.unpo.org/article/11582

COMMITTEE ON ELIMINATION OF RACIAL DISCRIMINATION CONSIDERS REPORT OF IRAN:

it was hard to evaluate these efforts because there was no data by ethnicity or race. This lack of data also made it difficult to identify and tackle discrimination and take concrete steps to combat it.

http://www.unog.ch/80256EDD006B9C2E/%28httpNewsByYear_en%29/B13800BE88511F94C125777600483BEC?OpenDocument

2010-12-23T18:11:00.001-08:00

tehran alvvays vvas part of the ethnic azerbaijan

mehran baharli

International Society for Azerbaijani Studies

http://www.facebook.com/home.php?sk=group_115267605205129&ap=1

dear khodadad if you are addressing me, i never said turkish is spreading in the past 200 years. on the contrary all demographic data shovvs that turkish spread in iran has stopped especially in last 200 years. last 200 years in fact is period of farsi spread in iran.

about tehran from the first day vvhen it became capital of turkish azerbaijanian state of qajar majority of its population vvas turkic origin and this city had a turkish identiy . at the begining armies and burocrates from qajar, afshar, shahseven, khalaj, .... tribes, then others.

for example this is a rvsheni bek, an ottoman diplmat observation about tehran in the first years of 20 century: شهر طهران بيشتر بيك شهر ترك شبيه است، فارس در آنجا كم است. (tehran resembles more like a turkish city. there is little fars people living there).

after 1945 a flood of political immigrants and refugees from pisheveri government. and today economical and social immigrants from all other turkish populated regions of iran.

so tehran alvvays vvas part of the ethnic azerbaijan, percentage of its majority turkish population almost alvvays vvas same and immigration of turks to this old capital city of turkic selcuk empire is merely a matter of internal immigratiion in azerbaijan.

2010-12-20T23:25:00.000-08:00

ALL INFORMATION ABOUT TURKS ALL OVER IRAN

İRANDA YAŞAMAQDA OLAN TÜRK XALQI İLӘ İLGİLİ BÜTÜN BİLGİLӘR

1-Dörd yaxşıca bilinәn Azәrbaycan ostanları (BATI AZӘRBAYCAN, DOĞU AZӘRBAYCAN, ZӘNGAN, ӘRDӘBIL), haqlarında ulaşılabilir bilgi vә verilәrin bolluğu nәdәni ilә bu listә alınmamışlardır.

2-İranda çeşitli TÜRKÜL (TURKIC) toparlar yaşamaqdadır: TÜRK, TÜRKMӘN, QAZAQ, …. Aşğıdakı düşәrgәlәr isә yalnız TÜRK xalqına ayrılmış olanlardır. Ötәki Türkül xalqların öz ortal (mediya) vә düşәrgәlәri vardır.

------------------------

GÜNEY AZӘRBAYCAN (Aşağıdakı ostanların torpaqlarının hamısı vәya bir bölümünü qapsayır):

---------------------------------------------------------------------------------

---> HӘMӘDAN ostanı Türklәri:

http://hemedan-az.blogspot.com/

---> MӘRKӘZİ ostanı Türklәri:

http://merkezi-az.blogspot.com/

---> QӘZVİN ostanı Türklәri:

http://qezvin-az.blogspot.com/

---> TEHRAN vә ӘLBÜRZ ostanları Türklәri:

http://savucbulaq-shehriyar-islamshehr-az.blogspot.com/

---> XӘLӘCİSTAN bölgәsi (GÜNEY AZӘRBAYCANda):

http://xelec-turk.blogspot.com/

---> QUM ostanı Türklәri:

http://qum-az.blogspot.com/

---> GİLAN ostanı Türklәri (Başda Astara , Mәncil, Әnzәli vs. bölgәlәri):

http://astara-enzeli-az.blogspot.com/

---> KÜRDÜSTAN ostanı Türklәri (Başda Bicar, Qorva, Yasukәn bölgәlәri):

http://bicar-qorve-az.blogspot.com/

---> KİRMANŞAH ostanı Türklәri (Başda Sunqur bölgәsi):

http://sonqur-az.blogspot.com/

ORTA-GÜNEY İRAN

------------------------------------

---> FARS ostanı Türklәri:

http://fars-turk.blogspot.com/

---> KİRMAN, YӘZD vә HORMOZQAN ostanları Türklәri:

http://kerman-tr.blogspot.com/

---> İSFAHAN ostanı Türklәri:

http://isfahan-tr.blogspot.com/

---> LORİSTAN vә ÇAHARMAHAL BӘXTİYARİ KOHGİLUYӘ ostanları Türklәri:

http://luristan-tr.blogspot.com/

---> XUSİZTAN vә BUŞEHR ostanları Türklәri

http://arabistan-tr.blogspot.com/

NORTH EASTERN IRAN:

--------------------------

---> MAZӘNDӘRAN, GÜLÜSTAN vә SIMNAN ostanı Türklәri:

http://mazandaran-turk.blogspot.com/

---> RӘZӘVİ, QUZEY vә GÜNEY XORASAN ostanları Türklәri:

http://xorasan.blogspot.com/

ALL INFORMATION ABOUT TURKS ALL OVER IRAN

All information about Turks all over Iran

1-Four well known Azerbaijan provinces i.e. West Azerbaijan, East Azerbaijan, Ardabil, Zanjan, due to the abundance of related information available are not included in this list.

2-There are different Turkic groups in Iran including Turks, Turkmens, Kazakhs, ... . Following weblogs are only devoted to the Turk nation. Other Turkic nations have their own media and site-weblogs.

------------------------

SOUTH AZERBAIJAN (Covering all or parts of the following provinces):

---------------------------------------------------------------------------------

---> Turks in HAMEDAN province:

http://hemedan-az.blogspot.com/

---> Turks in MARKAZI province:

http://merkezi-az.blogspot.com/

---> Turks in QAZVIN province:

http://qezvin-az.blogspot.com/

---> Turks in TEHRAN and ALBORZ provinces:

http://savucbulaq-shehriyar-islamshehr-az.blogspot.com/

---> KHALAJESTAN of South Azerbaijan:

http://xelec-turk.blogspot.com/

---> Turks in QOM province:

http://qum-az.blogspot.com/

---> Turks in GILAN province (Mainly Astara , Manjil, Anzali etc regions):

http://astara-enzeli-az.blogspot.com/

---> Turks in KORDESTAN province (Mainly Bijar, Qorveh, Yasukand regions):

http://bicar-qorve-az.blogspot.com/

---> Turks in KERMANSHAH province (Mainly Songhor region):

http://sonqur-az.blogspot.com/

SOUTHERN-CENTRAL IRAN:

------------------------------------

---> Turks in FARS province:

http://fars-turk.blogspot.com/

---> Turks in KERMAN, HORMOZGAN, YAZD provinces:

http://kerman-tr.blogspot.com/

---> Turks in ISFAHAN province:

http://isfahan-tr.blogspot.com/

---> Turks in LORESTAN, CHAHARMAHAL BAKHTIYARI, KOHKILOYE provinces:

http://luristan-tr.blogspot.com/

---> Turks in KHUZESTAN, BUSHEHR provinces:

http://arabistan-tr.blogspot.com/

NORTH EASTERN IRAN:

--------------------------

---> Tuks in MAZANDARAN, GOLESTAN, SEMNAN provinces:

http://mazandaran-turk.blogspot.com/

---> Turks in KHORASAN provinces (RAZAVI, NORTHERN and SOUTHERN):

http://xorasan.blogspot.com/

2010-12-14T19:41:00.001-08:00

يئركيپ (خريطه- نقشه) و كيمي سؤزله‌ري حاققيندا. Yerkip (Xəritə, Nəqşə) və Kimi sözləri haqqında

يئركيپ Yerkip: (خريطه، نقشه). اسكي بولقار توركله‌ري خريطه‌يه قارشيليق "يوللوقYolluq " سٶزجويونو ايشله‌تميشديرله‌ر. آنجاق بوگون توركجه‌ده "يوللوق"، يول خرج و مصره‌فله‌ري اوچون يولا چيخاجاق اولانلارا اٶده‌نيله‌ن آقچا (پول) آنلاميندادير.

ياشايان چاغداش توركول (Turkic) ديل و لهجه‌له‌رينين هاميسيندا اسكي بولقار توركله‌رينين قوللانديقلاري يوللوق قارشيليغيندا توركجه اولمايان "خريطه"، "كارتا" و "نقشه" كيمي سٶزجوكله‌ر قوللانيلماقدادير. توركييه‌ده ايسه خريطه‌يه قارشيليق "يايقيتYaygıt " يئني دئگيسي (نئولوژيسمي) اٶنه‌ريلميشدير. آنجاق يايقيت`ين بيزجه خريطه‌نين ايفاده ائتدييي آنلام و قاوراملا هئچ بير ايليشگيسي يوخدور.

بوتون بونلاري گٶز اٶنونه آلاراق، بيز خريطه و نقشه كلمه‌له‌رينه قارشيليق "يئركيپ" سٶزجويونو اٶنه‌ريريك. يئركيپ (يئر+كيپ) يئني دئگيسي ايكي "يئر" و "كيپ" كلمه‌له‌رينده‌ن اولوشور.

"كيب"، "گيب"، "كيپ"، "كيپ": اسكي توركجه‌ده (مثل، مانند، مدل، شبيه، لنگه، قالب، ...)، چاغداش توركجه‌ده (نمونه، مدل، قالب، مشابه، صيغه جمع و مفرد، عينا قالب چيزي بودن، انيس، همسن و سال و اقران) آنلاملاريندادير. بو كلمه‌نين باشقا اورال و آلتاي ديلله‌رينده شو بيچيمله‌ري واردير: كئپ kép (عكس؛ مجاري)؛ كئب keb (فرم، مدل؛ قالموق)؛ كئبKeb (مدل)؛ خئبXeb (مدل براي چاپ؛ مونقولي كلاسيك)؛ قوبQub (رسم كردن، نوشتن؛ سومري).

كيميKimi ، گيبيGibi : بوگون (مانند، همانند، همچون، چون، مثل) آنلاملاريندا توركجه‌ده ايشله‌تديييميز "كيميKimi " كلمه‌سي ده يوخاريداكي "كيب" كؤكونده‌ندير. كيپي (اسكي توركجه)، كيميKimi (آزه‌ربايجان توركجه‌سي)؛ گيبيGibi (اسكي توركجه، توركييه توركجه‌سي)، كيميKimi ، كيمينKimin (توركمه‌نجه، آزه‌ربايجان توركجه‌سي)؛ كبيKǝbi ، كبه‌كKǝbǝk (اسكي توركجه، اٶزبه‌كجه، اويقورجا)؛ كيويكKibik (باشقورتجا، تاتارجا).

توركول ديلله‌رينده "كيمي" آنلاميني قارشيلايان بير نئچه دئگي:

داي، ده‌ي (قازاقجا)، تاي، تك (آزه‌ربايجان توركجه‌سي)، يالي (توركمه‌نجه)، سيماق (تاتارجا)، هيماق (باشقورتجا)، تؤسلؤ (باشقورتجا)، تؤسلي (تاتارجا)، سيياكتي (قازاقجا)، سيياكتو (قيرقيزجا).

كيپ كٶكونده‌ن ياپيلان يئني دئگيله‌ر:

اوزكيپÜzkip : پرتره. پرتره كلمه‌سينه قارشيليق اٶنه‌رديييميز سٶزجوك "اوزكيپ"دير. اوزكيپ سٶزجويو "اوز" (فارسجادا صورت، رخ) و "كيپ" سٶزجوكله‌رينين بيرله‌شمه‌سينده‌ن اولوشماقدادير. توركييه‌ده پرتره‌يه قارشيليق "بتيمجه" كلمه‌سي اؤنه‌ريلميشدير.

اٶزكيپ Özkip:المثني. المثني كلمه‌سينه قارشيليق اٶنه‌رديييميز سٶزجوك "اٶز" (فارسجادا خود) و "كيپ" سٶزجوكله‌رينين بيرله‌‌شمه‌سينده‌ن اولوشان "اٶزكيپ"، بير نسنه‌نين اٶزو كيمي آنلاميندا اولان سٶزجويودور.

ايزكيپ İzkip: فتوكپي. فوتوكوپي كلمه‌سينه قارشيليق اٶنه‌ردييميز سٶزجوك، "ايز" (اثر، رد) و "كيپ" سٶزجوكله‌رينده‌ن اولوشان ايزكيپ سٶزجويودور. توركييه‌ده فوتوكوپييه قارشيليلق "تيپكي چكيمTıplı Çekim " (عره‌بجه طبق`ده‌ن) اؤنه‌ريلميشدير.

توركييه‌ده فاكس كلمه‌سينه قارشيليق "بلگه گئچه‌رBelgeçer " و يا قيسسالديلاراق "بلگئچBelgeç " سٶزجويو ايشله‌ديلير. بيز ده زيراكسا قارشيليق "بلگه گئچه‌رBǝlgǝgeçǝr " و يا "بلگئچBǝlgeç " سٶزجويونون ايشله‌ديلمه‌سيني اويقون گٶروروك.

كيپليك: ساده، احتمالي و يا اجباري بودن يك قضيه

پرتره: اوزكيپÜzkip

فاكس: بلگئچBǝlgeç ، بلگه گئچه‌رBǝlgǝ geçǝr

فتوكپي: ايزكيپİzkip

المثني: اؤزكيپÖzkip

نقشه: يئركيپYerkip

2010-12-14T19:26:00.001-08:00

گونئي آزه‌ربايجانˊين اور و اورجوقلاريني گؤسته‌ره‌ن آيرينتيلي يئركيپ-نقشه مفصل شهرها و قصبات آزربايجان جنوبي

سؤزوموز

گونئي آزه‌ربايجانˊين اور و اورجوقلاريني گؤسته‌ره‌ن آيرينتيلي يئركيپ-٥ مئقابايت

نقشه مفصل شهرها و قصبات آزربايجان جنوبي-٥ مگابايت

يئركيپي بؤيوك اؤلچوله‌رده گؤره‌بيلمه‌ك اوچون ايزله‌يين اوزه‌رينه تيخلايينيز!

Yerkipi böyük ölçülərdə görəbilmək üçün izləyin üzərinə tıxlayınız

براي مشاهده نقشه در ابعاد بزرگ، بر روي لينك كليك كنيد!

http://yasayis043.smtp.ru/3919.jpg

2010-11-11T22:40:00.000-08:00

پايان اعتبار عهدنامه تركمانچاي، ايران شمالي و پان فارسيستهاي پريشان احوال

پان فارسيستهاي پريشان احوال ! ــ حسن راشدي

تبریز سسی : حدود 10 روز پيش يكي از همكاران به دفتر محل كارم آمده با هيجان گفت : فلاني ، ايميلي به من و به بسياري از دوستان آمده مبني بر اينكه ؛ " اعتبار صد ساله عهدنامه تركمنچاي كه بين ايران و روسيه بسته شده و قسمتي از آذربايجان به روسيه واگذار شده امسال به پايان مي رسد

و قانونا بايد ايران شمالي يعني جمهوري آذربايجان به ايران ملحق شود مگر اينكه دولت كنوني آنرا تمديد كند " ضمنا خواسته اند اين ايميل به بقيه مردم ايران هم فرستاده شود !

با شنيدن اين جمله ، ياد گفته هاي 15 سال پيش يكي از همسايه هاي پا به سن گذاشته ساده و كم سواد ولي پرمدعاي خودمان افتادم كه ميگفت :

" عهدنامه تركمنچاي كه در زمان فتحعلي شاه بين ايران و شوروي بسته شده بوده و 17 شهر ايران به مدت 99 سال به روسها واگذار شده بود ( بنده خدا روسيه آن زمان را هم شوروي ميگفت و منظورش از قرارداد تركمنچاي ، قرارداد گلستان و تركمنچاي بود ، چرا كه در قرارداد تركمنچاي تمام شهرها و مناطق جمهوري ارمنستان كنوني و قسمت كوچكي از جمهوري آذربايجان مثل نخجوان و مغان به روسيه واگذار گرديد نه 17 شهر ، در قرارداد گلستان و در سال 1813 ميلادي بود كه بيشتر شهرهاي آذربايجان ، گرجستان و داغستان به روسيه واگذار گرديد ) در زمان شاه به پايان مي رسيده ، ولي روزي محمدرضا شاه متوجه مي شود كه يك روز از پايان مدت اين قرارداد 99 ساله گذشته است و وي يك روز بعد از انقضاي قرارداد از مسئولين شوروي خواستار الحاق اين 17 شهر به ايران مي شود ، ولي مسئولين شوروي مي گويند ، ديروز روز پايان مدت اين قرارداد 99 ساله بود و يك روز از زمان پايان قرارداد گذشته و چون شما تا ديروز در اين زمينه هيچگونه درخواستي نكرديد لذا درخواست شما باطل است " !!

بنده خدا آنچنان به اين گفته اش اعتقاد داشت كه من هر چه ميگفتم ، همسايه محترم ! قرارداد به اين بزرگي ، قرض 10- 20 هزار توماني نيست كه آدم يادش برود و اهميتي هم نداشته باشد ، اگر چنين قراردادي بود حتما چند سال مانده به پايان اين قرارداد ، مطبوعات ، رسانه هاي جمعي و مسئولين مملكتي و مردم هر روز از اين موضوع صحبت مي كردند و راجع به آن بحث ها مي شد !

ضمنا برايش توضيح دادم كه قرارداد تركمنچاي در سال 1828 ميلادي بسته شده و اگر اين قرارداد 99 ساله هم بوده باشد زمان آن در اوايل حكومت رضاخان به پايان مي رسيده نه زمان پسرش محمد رضا !

حتي چندي بعد متن قرارداد را هم پيدا كرده به ايشان نشان دادم و گفتم ببين ، داخل اين قرارداد نه صحبتي از 99 سال شده و نه چيز ديگر ؛ لاكن همسايه پا به سن گذاشته و پر مدعاي ما آنچنان بر اعتقاد خود پايدار و استوار ايستاده بود كه جز فكر خودش هيچ چيز ديگري را قبول نداشت !

حال با گذشت سالها از آن ماجرا و با سوادتر شدن مردم ايران ، بخصوص جوانها هاي كشور و استفاده آنان از اينترنت و ايميل و اين جور امكانات اطلاعاتي ، چطور عده اي پان فارسيست پريشان احوال ، افكار عمومي جوانان كشور را به بازي گرفته و با فرستادن چنين اطلاعات غلط به آنان و خواستار ارسال اين اطلاعات به ديگران توسط كاربران ، احساسات اكثريت كاربران جامعه جوان و كم تجربه را به بازي مي گيرند و مي خواهند از اين آشفته بازار احساسات ، نمدي براي كلاه نژادپرستانه شان تهيه كنند !

شگفتا ، بيشتر دريافت كنندگان اين ايميل ها حتي بخود زحمت 5 دقيقه اي نداده و تاريخ انعقاد قرارداد تركمنچاي را در جستجوگر گوگل هم سرچ نكرده اند تا ببينند از زمان انعقاد اين قرارداد 182 سال ميگذرد نه صد سال ، هرچند كه در اين قرارداد اصلا موضوع 99 و يا صد ساله هم در ميان نبوده است !

گذشته از روان پرشي پان فارسيستهايي كه حتي فكر نكردند ادعاي كودكانه اشان مثل حباب صابون ، دقايقي بيشتر عمر نخواهد كرد و بيشتر از هركس آبروي نداشته خودرا هم به باد خواهند داد، اما چند سالي است كه اصطلاح من در آوردي و بي مسماي "ايران شمالي " كه در متن ايميل ياد شده نيز از آن استفاده شده در نوشته هاي افراد ساده لوح خيالپرداز ، شبيه همين فرد و يا افراد وابسته به گروهك هاي زياده طلب انحصارگرا مورد استفاده قرار مي گيرد و اينجور افراد با استناد به عهدنامه تركمنچاي ادعاي ارضي بر كشور مسلمان و شيعه جمهوري آذربايجان مي كنند كه جمهوري اسلامي ايران در همان هفته هاي اول اعلام استقلال اين جمهوري ، آنرا به رسميت شناخته است !

اين ساده لوحان آشفته خيال بي خبر از دنياي مدرن و قوانين آن ، حد اقل خواسته هاي بي منطق و خيالبافانه خودرا مبتني بر مفاد صحيح قرارداد تركمنچاي هم نمي كنند تا شايد بتوانند افكار افرادي ساده لوح از جنس خودرا به طرف خودشان جذب كنند ، آنها خواسته هاي بچگانه خودرا با اتكا به قرارداد تركمنچاي مطرح مي كنند در حالي كه در قرارداد تركمنچاي همه شهرها و اراضي جمهوري ارمنستان كنوني و تنها بخش كوچكي از خاك جمهوري آذربايجان يعني نخجوان و قسمتي از دشت مغان به روسها واگذار گرديد ؛ كه بايد اين اوهام پرستان ، در ادعاي خود ، خواستار الحاق كليه شهرها و مناطق جمهوري ارمنستان و تنها قسمت كوچكي از خاك جمهوري آذربايجان يعني نخجوان و مغان را به ايران بشوند !

از طرف ديگر اگر منظور اين هك شدگان ذهني از " ايران شمالي " اشاره به عهدنامه گلستان و تركمنچاي است ،در آنصورت بايد ادعاي ارضي بر كل مناطق جمهوري گرجستان ، ارمنستان ، آذربايجان و جمهوري خودمختار داغستان كه در داخل جمهوري روسيه فدراتيو قرار دارد بكنند ، نه اينكه فقط ادعاي ارضي بر جمهوري آذربايجان داشته باشند !

و اما به نظر مي آيد ساخته شدن واژه بي مسما و خيالپردازانه ايران شمالي در بين پان فارسيستها از زماني قوت گرفت كه آنها از چند سال پيش متوجه شدند كه اصطلاح آذربايجان شمالي و آذربايجان جنوبي در بين نويسندگان ، شعرا و ادباي هر دو آذربايجان به وفور مورد استفاده قرارمي گيرد و اين دو واژه در ادبيات آذربايجانيهاي جنوب و شمال ارس جاي خاصي را بخود اختصاص داده است و تصور كردند اين دو واژه از زمان به استقلال رسيدن جمهوري آذربايجان ساخته شده و احيانا سازندگان آن ،قصد يكي كردن دو آذربايجان و اعلان كشور مستقلي با تركيب آذربايجان جنوبي و شمالي را دارند ،از آنجهت براي اينكه از غافله عقب نمانند به فكر ساختن اصطلاح ايران شمالي و ادعاي ارضي بر جمهوري آذربايجان افتادند كه به قول معروف ، پيش گرفتند تا پس نيفتند !

غافل از اينكه اصطلاح آذربايجان شمالي و جنوبي نه محصول 15 – 20 سال اخير و بعد از مستقل شدن جمهوري آذربايجان ، بلكه اصطلاحي با سابقه حداقل 90 – 100 ساله است كه ريشه در ادبيات هر دو آذربايجان دارد و ربطي هم به استقلال جمهوري آذربايجان ندارد ، زيرا در داخل اين دو واژه هيچگونه نظر سياسي و توسعه طلبانه اي مستتر نيست و هيچ فردي از بكار گيرندگان اين دو واژه مثل ذهن معيوب پان فارسيستها خواستار الحاق سرزميني به سرزمين ديگر نيستند ، بلكه بخاطر مشتركات زباني ، فرهنگي ، تاريخي ،ديني و مذهبي مردم هر دو آذربايجان و ادبيات مشتركي كه در هردو سوي آذربايجان و به يك زبان توسط شعرا ، نويسندگان ، و هنرمندان آفريده مي شود و توسط مردم هر دو آذربايجان مورد استفاده قرار مي گيرد ، براي اينكه تشخيص داده شود اثر آفريده شده مربوط به كدام شاعرو نويسنده و موسيقي دان است و اين شاعر و هنرمند در كدام منطقه جغرافيايي آذربايجان ساكن است ، از اصطلاح آذربايجان شمالي و يا آذربايجان جنوبي استفاده مي شود ؛ چنانچه غزلهاي " علي آقا واحد " غزلسراي بزرگ آذربايجان آنچنان در بين مردم هر دو آذربايجان مشهور است كه اگر گفته نشود شاعر اين غزل در كدام سوي آذربايجان زندگي مي كرده است كسي متوجه نخواهد شد كه اين شاعر در يكي از از روستاهاي زنجان و يا شهر تبريز متولد و بزرگ شده و غزل سروده و يا در روستاي " ماساچير " اطراف باكو و شهر باكو به دنيا آمده و رشد و نمو كرده و به اوچ شهرت رسيده است !

و يا اگر گفته نشود آهنگِ ترانه مشهور " آيريليق " كه اولين بار رشيد بهبود اوف خواننده مشهور از آذربايجان شمالي آنرا خوانده ، توسط آهنگساز چيره دستي از آذربايجان جنوبي ، استاد علي سليمي ساخته شده است، كسي اهميت ساخته شدن اين آهنگ را در محيط استبداد زده و نژادپرستانه دوران پهلوي كه اجازه چاپ به جز نوحه به كتابهاي تركي در ايران داده نمي شد را درك نخواهد كرد !

لذا آنچه از مفهوم آذربايجان شمالي و جنوبي استنباط مي شود متفاوت از واژه اي است كه از مغز معيوب پان فارسيستها تراوش مي كند و بكار گرفته مي شود !

آيا از بكار گيري واژه تركيبي " ايران شمالي " معنايي جز ادعاي ارضي و اشغالگري مي توان استنباط كرد ؟

آيا در نزد پان فارسيستهاي پريشان احوال هويت ، شخصيت ، زبان ، فرهنگ ، فولكلور ، ادبيات و حني دين ، مذهب و مقدسات مردمي كه به قول خودشان در ايران شمالي زندگي مي كنند اهميتي دارد ؟!

از زبان ، فرهنگ ، ادبيات ، فولكلور و هنر ساكنين باصطلاح ايران شمالي بگذريم كه اين راسيستها نه تنها براي اين ثروت معنوي ملت آذربايجان اهميتي قائل نيستند و حتي آرزوي نابودي آنرا هم دارند ،آيا اينان در مقابل تجاوز و اشغال يك چهارم سرزمين مسلمان و شيعه جمهوري آذربايجان توسط متجاوزان و اشغالگران ارمني كه پشتيباني دنياي غرب و مسيحيت را دارند ، واكنشي به عنوان مسلمان و شيعه از خود نشان داده و قتل عام و كشت و كشتار فجيع ، غير انساني و وحشيانه ارمني ها در شهر خوجالي آذربايجان را محكوم كرده اند ؟!

آيا اين مدعيان ايران شمالي اعتراضي به اشغالگران ارمني كرده اند كه مكانهاي مقدس مذهبي و مساجد شهرهاي اشغالي آذربايجان در لاچين و شوشا را به خوكداني و طويله تبديل كرده اند ؟!

خلاصه اينكه ادعاي ماليخوليايي اينان حتي معيار تاريخي هم ندارد ، چه از هزار سال پيش تا بسته شدن قرارداد گلستان و تركمنچاي ، حكومت ايران در دست سلاطين ترك بود و اين تركان بودند كه حاكميت سرزمينهاي وسيعي از غرب چين تا آسياي صغير را داشتند و در زمان عقد قرارداد گلستان و تركمنچاي هم حاكميت سرزمينهاي داغستان ، گرجستان ،ارمنستان ، آذربايجان ، خراسان ، عراق عجم ، فارس ، كرمان و سيستان تا خليج فارس و درياي عمان در اختيار تركان قاجار بود نه در دست حاكمان فارس ؛ در حقيقت اگر وارث و مدعيي هم براي حكومت قاجار پيدا شود اين مدعي نمي تواند از ميان فارسها و با تفكر پان فارسيستي باشد ؛ چرا كه اگر امپراتوري وسيع عثماني از بين رفته و از ميان اين امپراتوري بزرگ كشورهاي بزرگ و متوسطي چون مصر ، عراق ، سوريه ، عربستان ،اردن،يونان ،بلغارستان ، يوگسلاوي (سابق ) و غيره سر بر آورده اند ،هيچكدام از اين كشورها نمي توانند به موجب اينكه زماني جزئي و قسمتي از امپراتوري عثماني بودند ادعاي الحاق سرزمين تركيه و يا كشور ديگري را به خود داشته باشند ، گرچه در دنياي مدرن امروز طرح چنين موضوعي از طرف هر كس كه باشد نشانه عدم آشنايي او با قوانين و كنوانسيونهاي بين المللي و كوته بيني محض آن فرد یا گروه فکری است و آنچه مسلم و مقبول هوشمندان ، عقلا ، متفكرين و سياستمداران در دنياي مدرن امروز است ايجاد حس بشردوستانه ، و احترام به تمام معنويات و حدود و ثغور ممالک و کشورهای ملل جهان در تمام دنيا بخصوص همسايگان است !

20 / آبان / 89

__._,_.___Reply to sender | Reply to group | Reply via web post | Start a New Topic

2010-10-25T05:43:00.001-07:00

آزه‌ربايجان`دا ياشايان تورك خالقينين اوجقاراوبالاري (ديياسپورالاري)

.by Mehran Baharli on Monday, October 25, 2010 at 8:27am.

آزه‌ربايجان`دا ياشايان تورك خالقينين اوجقاراوبالاري (ديياسپورالاري)

ديياسپورا (اوجقار اوبا) قونوسو چوخ اؤنه‌ملي و ايلگينج بير قونودور. من بو قونوداكي دوشونجه‌له‌ريمي بئله آچيقلايابيله‌ره‌م:

من بيزيم ميلله‌تين آنا گؤوده‌سينين آزه‌ربايجان`دا (گونئي، قوزئي و باتي يا توركييه آزه‌ربايجاني`ندا) ياشاديغينا و بونا اك اولاراق، آزه‌ربايجان ديشيندا دا بيزيم ميلله‌تين اوجقار‌اوبالارينين وار اولدوغونا اينانيرام. بو اوجقار‌اوبالار بونلاردان عيباره‌تدير:

-ايران`ين گونئيينده

-ايران`ين قوزئي دوغوسوندا

-عيراق`دا

-سورييه`ده

-افغانيستان`دا

من بو توپارلاري (قوروبلاري) بيله‌ره‌كده‌ن ديياسپورا آدلانديريرام. اؤزو ده بورادا لاپ دا بيلينه‌ن ديياسپورا آنلاميني قصد ائديره‌م، يعني بونلارين گرچه‌كده‌ن ده اولدوقلاري كيمي، ايلك اؤنجه آزه‌ربايجان`دا اولوشدوقلاري و داها سونرالار آزه‌ربايجان`دان آدي گئچه‌ن ايلگيلي بؤلگه‌له‌ره كؤچ ائتديييني سؤيله‌مه‌ك ايسته‌ييره‌م. بونونلا دا وورقولاماق ايسته‌ديييم نوكته‌له‌ر بونلاردير:

١-بو توپارلار آزه‌ربايجان`دا ياشايان تورك خالقينين آلت قوروبلاريدير، نه اؤرنه‌ك اوچون توركييه توركله‌رينين يا دا توركمه‌ن ميلله‌تينين آلت قوروبلاري.

٢-بو توپارلارين آنا يئرسويو (وطه‌ني) آزه‌ربايجان`دير.

الف-بو توپارلاري (قوروبلاري) آزه‌ربايجان`دا ياشايان تورك خالقينين ديياسپوراسي آدلانديرمانين يارادابيله‌جه‌يي سورونلار اولابيلير. آنجاق، بو سورونلار بو قاورامين تثبيت ائديلمه‌سينين يارارلاري قارشيسيندا چوخ دا اؤنه‌ملي دئييليدر. دوغرودور، بو توپارلارين، بيزيم ديياسپوراميز اولدوقلاريني بيلديرمه‌ك، بلكه ياشاديقلاري بؤلگه‌له‌رده رقيب خالقلارين اؤرنه‌يين فارس و كوردله‌رين الينه اونلاري ميللي حاقلاريندان يوخسون ائتمه‌ك اوچون اك بير باهانا وئره‌بيله‌ر. آنجاق بو باهانا چوخ دا اؤنه‌ملي دئييلدير. چونكو ايندي ده بو رقيب خالقلار اونلاري باهاناسيز دا اؤز حاقلاريندان محروم ائديرله‌ر. دولاييسي ايله بونلاري آزه‌ربايجاندا ياشايان تورك خالقينين ديياسپوراسي آدلانديرماق، بو آچيدان بير شئيي ده‌ييشديرمه‌ز.

آيريجا آرتيق دونيادا ميللي قوروبلارين اؤز حاقلاريندان يارارلانابيلمه‌سي، اونلارين يئرلي و يا باشقا بير خالقين ديياسپوراسي اولدوقلارينا باغلي دئييلدير.

ب-بونلارين بيزيم ديياسپوراميز اولدوقلاريني تثبيت ائتمه‌ك ايسه، بيزه سون دره‌جه ياراليدير:

١-بو تثبيت، بيزيم خالقيميزين پارچالارينين بير بيري ايله قايناشيب گرچه‌ك آنلامدا ميلله‌تله‌شمه سوره‌جينه گيرمه‌له‌ريني يئيينله‌ده‌ر.

٢-بو تثبيت، بيزيم مساله‌نين اولوسلارآراسي اولماسي و بؤلگه‌يه ياييلماسينا يارديم ائده‌ر.

٣-بو تثبيت، بيزيم يانليش ميللي كيمليكله‌رده‌ن، اؤرنه‌يين توركيك دونياسيندا باشقا ميلله‌تله‌ري اؤز ميلله‌تيميزين پارچاسي سايما كيمي يانليشليقلاردان قورويار.

٤-گله‌جه‌كده بؤلگه‌ده اولاسي (موحته‌مه‌ل) فارس-تورك و كورد-تورك سورتوشمه و چاتيشمالاري قيزيشاندا، بئله بير آدلانديرما، بو ديياسپورا قوروبلارين آزه‌ربايجان`ا گئري دؤنه‌بيلمه‌له‌رينه اولاناق يارادار. بونلارين دا آزه‌ربايجان`ا گئري كؤچو ايسه، آزه‌ربايجان`دا اؤزه‌لليكله اونون باتيسيندا كورد دئموقرافيك تهديد و گونئيينده فارس دئموقرافيك تهديدينه قارشي بيزيم قوللانابيله‌جه‌ييميز تك چيخيش يولودور.

مئهران باهارلي

2010-09-09T15:31:00.001-07:00

مقاله تحقیقی ــ تحلیلی در مورد دو رگه هاي تورك و فارس

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

اين مقاله تحليلي تحقيقي از جانب جمعي از دانشجويان فعال حركت ملي آزربايجان جنوبي ، از بين يكصد نفر از دانشجويان دو رگه اي كه از پدر و مادر دو مليتي تورك و فارس زاده شده اند ، با سئوالاتي محدود انجام پذيرفته است . اكثريت نفرات مورد تحقيق از دانشگاههاي تهران و تعدادي نيز از دانشگاههاي شهرهاي قزوين و همدان مورد تحقيق قرار گرفته اند .

مساله دو رگه هاي تورك و فارس از جمله مسائلي است كه متاسفانه تا كنون كمتر به آن پرداخته شده است ، هدف اصلي فعالين حركت ملي آزربايجان از اين تحقيق كه به صورت غير مستقيم از اين افراد انجام پذيرفته ، شناخت روحيات اجتماعي اين طيف و نوع نگرش سياسي آنها به فضاي سياسي موجود در كشوري كه اكنون ايران ناميده ميشود و نيز نوع نگرش آنها به حركت ملي آزربايجان جنوبي است .

در پي سئوالاتي كه از اين دانشجويان به عمل آمده به نتايجي رسيده ايم كه در ادامه ذكر ميشود :

1- تقريبا 70 درصد از كل اين دور گه ها تعلق خاطر بيشتري به طرف مادري از خود نشان داده و 30 درصد مابقي بيشتر طرف پدري را ارجح تر ميدانند .

2- 60 درصد از 30 درصدي كه طرف پدري را ارجح قرار ميدهند پدر فارس و مادر تورك بوده و بقيه بر عكس كساني هستند كه پدر تورك و مادر فارس دارند .

3- الف : 60 درصد از كساني كه مادر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند ، 40 درصد بقيه بعضي به سختي و بعضي نسبتا خوب ميتوانند توركي را صحبت كنند .

ب : 90 درصد از اين 60 درصد مادر فارس و پدر تورك اظهار ميكنند كه علي رغم اينكه نميتوانند توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند . و 10 درصد از اين 60 درصد كلا نه مي توانند به توركي صحبت كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

4- الف : 40 درصد از كساني كه مادر تورك و پدر فارس دارند زبان توركي را اصلا نمي توانند تكلم كنند و مابقي مي توانند زبان توركي را صحبت كنند .

ب : تقريبا 95 درصد از اين 40 درصد مادر تورك و پدر فارس ، اظهار مي كنند كه علي رغم اينكه نمي توانند به توركي صحبت كنند اما توركي را متوجه مي شوند و 5 درصد از اين 40 درصد كلا نه مي توانند به توركي تكلم كنند و نه اينكه متوجه مي شوند .

5 - الف : 30 درصد از مصاحبه شونده ها زياد تمايلي به مسائل سياسي نداشته اما 70 درصد به شدت تمايل به گرايشات سياسي دارند

ب : تقريبا 100 درصد از 30 درصدي كه تمايل به مسائل سياسي ندارند هيچ حساسيتي هم به زبان مادري ندارند و اينكه چه زباني بخواهد زبان رسمي كشور باشد برايشان اهميت زيادي ندارد . اكثر اين گروه بيشتر تمايل به گرايشات اقتصادي دارند تا سياسي و فرهنگي .

ج : اكثريت گروه 70 درصدي كه به گرايشات سياسي تمايل دارند نسبت به زبان رسمي كشور حساس هستند . در بين اين افراد 70 درصد از كساني كه مادر فارس دارند معتقدند كه زبان فارسي بايد زبان رسمي كشور باشد . 30 درصد بقيه زبان توركي را زبان قدرتمندتري از فارسي دانسته و معتقدند بايد توركي زبان رسمي كشور شود . اما در بين كساني كه پدر فارس و مادر تورك دارند 50 درصد معتقدند كه زبان رسمي بايد فارسي باشد و 50 درصد بقيه شديدا معتقدند كه زبان توركي قويتر از فارسي است و بايد زبان رسمي كشور باشد .

6 - الف : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها طبق گفته هاي خود از حركت ملي آزربايجان جنوبي اظهار بي اطلاعي مي كنند اما اكثريت يعني 80 درصد ما بقي در جريان حوادث موجود در آزربايجان هستند . اما شناخت بيشتر آنها از حركت ملي آزربايجان نسبتا سطحي است .

ب : 20 درصد از كل مصاحبه شونده ها از اينكه آزربايجان مستقل شود يا نه ، اظهار بي تفاوتي مي كنند 50 درصد شديدا مخالف استقلال آزربايجان هستند و 30 درصد شديدا موافق استقلال آزربايجان جنوبي مي باشند .

7- 60 درصد از كل مصاحبه شونده ها از تكلم به زبان توركي براي اينكه مورد تمسخر جامعه فارس زبان قرار نگيرند خجالت مي كشند و به مساله توهين و تحقير از سوي فارسها به نوعي مستقيم يا غير مستقيم اشاره ميكنند . اما 40 درصد ما بقي تكلم به زبان توركي را افتخار مي دانند و اهميتي به تمسخر و توهينهاي نژاد پرستانه ديگران نمي دهند .

8- 70 درصد از كل مصاحبه شوندگان اطلاعاتي كه در مورد تاريخ آزربايجان دارند ، همان تاريخهاي تحريف شده اي است كه در مدارس خوانده اند و هيچ اطلاعي از كتابهاي تاريخي موثق در مورد آزربايجان ندارند . 30 درصد بقيه از كتابهاي تاريخي موثق و درست در مورد آزربايجان بهره مند شده اند و جالب است بدانيد اكثريت همين افراد يا خواستار رسمي شدن زبان توركي يا حتي خواستار استقلال آزربايجان جنوبي هستند .

در همين باب لازم به ذكر است بگوييم به هر يك از اين دوستان كتاب تاريخي موثق و درست از تاريخ درخشان ملت آزربايجان از سوي فعالين ملي اهدا گرديد و قرار بر اين است در آينده نوع تغيير نگرش اين افراد را دوباره مورد سئوال قرار دهيم تا مشخص شود تاريخ درست و نيز اطلاعات درست سياسي چقدر مي تواند در جذب آنها به سياست حركت ملي تاثير گذار باشد .

9- 30 درصد از كل مصاحبه شوند ها تمايلات شديد فاشيستي و پان فارسيسمي دارند كه اكثريت اين گروه از كساني است كه مادر فارس و پدر تورك دارند .

قسمت تحليلي :

در تحليل گزينه هاي 1 تا 8 و عدم تمايل بعضي از اين افراد به فرهنگ و زبان توركي ، مي توان رد پاي سياست شوم آسيملاسيون فرهنگي را به وضوح مشاهده كرد ، سياستي كه خوشبختانه با قدرتمند تر شدن حركت ملي آزربايجان مي توان گفت كه در شهرهاي غير نزديك به مناطق فارس نشين در سالهاي اخير تقريبا به شكست كلي رسيده و در مناطقي مثل تهران نيز حركت ملي شديدا در حال گسترش بوده و شاهد شكست اين سياست شوم در اين مناطق هم به عينه هستيم اما باز نياز به فعاليت و تحرك بيشتري داريم .

اما گزينه 9 را ميتوان در ادامه سياست آسيملاسيون و تبديل آن به تفكر راسيسمي ، بيشتر باز كرد . و ريشه هاي آن را جستجو كرده و خشكاند .

در بين تقريبا 30 درصدي كه تمايل به تفكرات راسيسمي و پان فارسيستي دارند نقش حاكميت و رسانه هاي حامي حكومت و نيز رسانه هاي خارجي مثل بي بي سي ، صداي آمريكا و شبكه هاي ديگر نقشي پر رنگتر داشته و كوشش مي كنند از احساسات طيف دو رگه سوء استفاده كرده و آنها را در گمراهي و مرضي به نام تفكر فاشيستي قرار داده و به مقاصد خود برسند . پروژه آنها براي تحت تاثير قرار دادن اين قشر ، ايجاد فضاي وحشت از جدايي آزربايجان و به تبع آن جدايي اين قشر از خانواده هاي خود در مناطق تورك نشين است . بيشتر اين افراد تحت تاثير اين رسانه هاي مغرض اطلاعي دقيق از حركت ملي و مستقل آزربايجان ندارند در واقع به آنها طوري القا ميشود كه مثلا گرداندگان حركت ملي آزربايجان افرادي خشن ، ضد فارس و به دروغ فاشيسم هستند و با استقلال آزربايجان ، آنها هيچ ارتباطي با جامعه آزربايجان جنوبي نخواهند داشت . ((اما در مقابل اين سياست كثيف راسيسم ، حركت بايد روشنگري كرده و فضاي بعد از استقلال آزربايجان را نوعي فضاي آزاد براي هر طيفي نشان دهد ، كاري كه ما با اين گروه 100 نفره انجام داده و به آنها تفهيم كرديم كه بعد از استقلال آزربايجان هم ميتوانند با آرام شدن مرزها به راحتي با اقوام خود در ارتباط باشند و حداقل در مورد اين گروه 100 نفري جواب مثبتي نيز دريافت كرديم . ))

اتفاقا يكي از دلايلي كه ما معتقديم استعمارگران خارجي بر روي اين طيف سرمايه گذاري مي كنند ورود شخصيتي مثل آقاي موسوي در جريان انتخابات و حمايت همين رسانه هاي غربي از ايشان بود در واقع مي توان گفت آنها با اسم آزربايجاني بودن آقاي موسوي هم مي توانستند جامعه آزربايجان را به دنبال خود بكشند و هم اينكه چون ميدانستند اين فرد ف خانمي غير تورك و فرزنداني فارس دارند قطعا جزء آن دسته از كساني هستند كه از استقلال آزربايجان وحشت داشته و نيز جزء كساني هستند كه تمايلات پان ايرانيستي دارند بنابراين بدين وسيله با يك تير دو نشان ميزدند و همچنان تفكرات فارس راسيسمي را كه از زمان حكومت رضا شاه براين كشور غالب كرده اند را ادامه ميدادند . همچنان هست قضيه سيد علي خامنه اي

اما حركت ملي آزربايجان بايد با سياستهاي درست و روشنگرانه در مورد حقانيت اين حركت و تشريح نوع استقلال آزربايجان و نيز وحشت زدايي به خصوص در مورد اين طيف گام بردارد . بايد در مقابل تبليغات مسموم پان فارسها جنبه مدرن و مدني بودن حركت ملي آزربايجان و نيز جنبه انساني بودن حركت را نشان داده و اينكه بعد از استقلال آزربايجان مي توان در كنار كشور ايران به صورت همسايه و دوست زيست ، به شرط اينكه در جغرافياي فارسها هم حكومتي مردمي ، نه وابسته به دول چپاولگر موجود باشد همين سياست ميتواند جامعه فارس را هم به خود آورده و دست استعمار خارجي را با استقلال خود در كنار كشور مستقل آزربايجان جنوبي كوتاه كند چرا كه آنها امروزه فقط عروسك استعمار بوده و هيچ استقلال راَيي هم ندارند .

حركت ملي آزربايجان به هيچ وجه دشمن ملت فارس نبوده و نخواهد بود و تنها دشمن ما تفكر فارس راسيستي است كه ريشه هاي اين تفكر كثيف را در خارج بيشتر از داخل ايران مشاهده مي كنيم .

در پايان متذكر مي شويم كه اين مقاله تنها مختصري از تحقيق انجام يافته در اين مورد است و در آينده سعي ميشود تحقيقات انجام يافته در اين مورد با جزئيات كامل به صورت كتابچه اي كامل در اختيار خوانندگان قرار داده شود .

جمعي از فعالين دانشجویی حركت ملي آزربايجان جنوبي ـــ دانشگاهاي تهران ، قزوين ، همدان

15/6/1389 ( ه – ش )

2010-08-15T08:41:00.000-07:00

هیچ مرجع رسمی در ایران تعداد واقعی هر یک از اقوام آذری، کرد، بلوچ ، ترکمن و . . . را در دست ندارد

سخنی دیگر در باب جمعیت اقوام ایرانی که هیچ مرجع رسمی در ایران تعداد واقعی هر یک از اقوام آذری، کرد، بلوچ ، ترکمن و . . . را در دست ندارد، زیرا در سرشماریها و در شناسنامه ها و کارت ملی به این موضوع پرداخته نشده است. هر یک از اقوام یاد شده نیز برای خود اطلاعاتی را به حدس و گمان اعلام می کنند. سالهاست که جمهوری آذربایجان و در میان برخی جریانهای سیاسی، نسبت به اقوام ایرانی جبهه گرفته می شود. هر کدام از اقوام ایرانی، قلمرو فرهنگی - قومی آنان به خارج از مرزهای سیاسی کشور کشیده شده است. از این جهت داشتن آماری از تعداد جمعیت اقوام و مقایسه آنها در هر برنامه ریزی فرهنگی، آموزشی و سیاسی در شرایط کنونی ضروری به نظر می رسد. زیرا در هر صورت برای مدیرت این اقوام در چارچوب سیاستها و برنامه ریزی ها آگاهی از تعداد آنان ضروری است. برای نمونه جمعیت آذریهای

ایرانی بیش از واقعیت اغراق می شود و گاهی فارسی زبانان اقلیت شمرده می شوند. در ماههای اخیر در رسانه های جمهوری آذربایجان(بویژه تلویزیون دولتی) اعلام می شود که 35 میلیون آذری زبان در ایران زندگی می کنند. البته در سالهای گذشته آن را 30 میلیون می گفتند. شاید با همین روند چند سال دیگر جمعیت آذریها را دو برابر کنند و تکلیف بقیه اقوام ایرانی را روشن کنند. چرا نباید با تولید اطلاعاتی در مورد تعداد اقوام، به این ناراستی ها پاسخ گفت یا برای برنامه ریزی در چارچوب وحدت اقوامی و حفظ وحدت ملی کشور اقدام کرد؟ در اولین سرشماری پس از پیروزی انقلاب اسلامی این اندیشه به ذهنها خطور کرد که حکومت جمهوری اسلامی در این زمینه اقدام خواهد کرد. اکنون که بقرار معلوم کلاسهای آموزشی به زبانهای محلی سرانجام خواهد یافت، پیشنهاد می شود که مرکز آمار ایران در برنامه سرشماری های خود پرسش زبانهای قومی و ادیان و مذاهب را جدی بگیرد و در مورد ادیان و مذاهب (به ویژه شیعه و سنی) و نیز مسیحی ارمنی و دیگر مسیحیان سوالاتی مطرح و اطلاعات جمع آوری و منتشر کند. با اینکه تعداد مسیحیان کل کشور بر اساس سرشماری سال 1385 کمتر از 100 هزار نفر اعلام شده است، ارامنه ادعا می کنند که تعداد آنها در ایران 200 هزار نفر است. از این گونه موارد در باره تعداد جمعیت اهل تسنن نیز برخی موارد سیاسی وجود دارد که انتشار آمارهای رسمی در مورد زبان و مذهب می تواند به هر روی مفید و چاره ساز و برای برنامه ریزی ابزاری مطمئن باشد.

http://www.akharinnews.com/index.php?option=com_content&task=view&id=7824&Itemid=36

2009-12-16T18:31:00.000-08:00

وزیر آموزش و پرورش ایران: فارسها ٣٠ درصد از اهالي ايران را تشكيل مي دهند

۷۰ درصد دانش آموزان در سراسر کشور دو زبانه اند

۷۰ % دانش‌آموزان ايران دوزبانه اندوزبان مادريشان"تبديل نشده است"

هنوز دانش آموزان بسيارى در جهان با زبان معلمانشان بيگانه اند

تهران، دبى-رسانه ها، (العربيه.نت)

وزیر آموزش و پرورش ايران اعلام كرد: "۷۰ درصد دانش‌آموزان در سراسر کشور دو زبانه بوده و پس از ورود به کلاس اول و گذراندن یک سال تحصیلی هنوز زبان مادری آنها به فارسی تبدیل نشده است".

حمید‌رضا حاجی‌بابایی كه در مراسم کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان ويژه ى بزرگداشت روز ملی پژوهش سخن مى گفت از اين كه کودكان غيرفارس نمى توانند با كودكان فارس در امور درسى رقابت كنند و روند تعليم و تربيت را همگام با آنان سپرى نمايند، ابراز ناخشنودى كرد.

با اين حال او بدون اشاره به راه حل مطرح شده در قانون اساسى ايران براى حل اين معضل از طريق تساوى فرصتها و امكانات بين مناطق و اقوام و بكارگيرى زبانهاى قومى و محلى در مدارس و رسانه ها، تنها يادآور شد: " این گونه دانش‌آموزان چگونه می‌توانند با دانش‌آموزانی که در تهران تحصیل می‌کنند رقابت کنند...دانش‌آموزی که در کلاس اول با این افت تحصیلی مواجه شود تا آخر نیز نمی‌تواند موفق باشد".

بنا به گزارش خبرگزارى فارس وزیر آموزش و پرورش جمهورى اسلامى ايران از يك مصوبه ى شورای عالی آموزش و پرورش ايران خبر داد كه بر اساس آن سيستم آموزشى ايران به شكلى كه پيش از نيمه ى دوم دهه ى هفتاد ميلادى (چند سال قبل از انقلاب 1979) داشت، برمى گردد.

بر اساس اين مصوبه، دوره ى راهنمايى تحصيلى (از سال ششم تحصيلى تا هشتم) وسال پيش دانشگاهى حذف مى شوند و تحصيلات ابتدايى ومتوسطه به دو دوره ى 6 ساله تقسيم مى گردد.

بنا بر گزارشهاى رسيده وزير آموزش و پرورش ايران گفته است "توجه به مناطق محروم و چند زبانه براي ايجاد عدالت آموزشي ديگر از مصوبات شوراي عالي آموزش و پرورش بوده است"."

--------------------------------

تنها سی‌ درصد از دانش آموزان ایران زبان مادریشان، فارسی است

چهارشنبه ۲۵ آذر ۱٣٨٨ - ۱۶ دسامبر ۲۰۰۹

اویرنجی: بنا به ادعای وزیر آموزش و پرورش ایران تنها سی درصد از دانش آموزان ایران زبان مادریشان، فارسی است. این در حالی است که تحصیل به زبان مادری در ایران ممنوع و تلاشگران در این راه با دستگیری، شکنجه و زندان رو به رو می شوند.

به گزارش خبرگزاری‌های رسمی ایران، حميد‌رضا حاجي‌بابايي وزیر آموزش و پرورش ایران در مراسم بزرگداشت روز ملي پژوهش كه ۲۴ آذرماه در سالن حجاب مركز آفرينش‌هاي فرهنگي و هنري كانون پرورش فكري كودكان و نوجوانان برگزار شد، اظهار داشت: هفتاد درصد دانش‌آموزان در سراسر كشور دو زبانه بوده و پس از ورود به كلاس اول و گذراندن يك سال تحصيلي هنوز زبان مادري آنها به فارسي تبديل نشده است؛ اين گونه دانش‌آموزان چگونه مي‌توانند با دانش‌آموزاني كه در تهران تحصيل مي‌كنند رقابت كنند.

سخنان وزیر آموزش و پرورش در حالی به زبان رانده می شود که حاکمیت ایران به شدیدترین وجه ممکن با فعالان ترك که خواهان تحصیل به زبان مادری هستند برخورد کرده و در حال حاضر نیز بسیاری از این افراد در زندان های ایران زندانی هستند.

حاجي‌بابايي با اظهار موارد فوق تاکید کرد: دانش‌آموزي كه در كلاس اول با اين افت تحصيلي مواجه شود تا آخر نيز نمي‌تواند موفق باشد.

جالب اینجاست که مسئولان دولتی ایران از این مهم آگاه هستند ولی بر خواسته ی به حق ملت ترك که اکثریت ایران را تشکیل می دهند خط بطلان کشیده و آنها را در زمره ی متهمان به جاسوسی، تجزیه طلب و اتهاماتی از این دست قرار می دهند.

2009-09-26T09:06:00.000-07:00

نصف بيشتر جمعيت ايران را تركزبانان تشكيل مي دهند -محمد رضا شعار

امروز از بيست و دو ميليون جمعيت تقريبي ايران نصف بيشتر آن را به طور حتم ايرانيهاي ترك زبان تشكيل مي دهند......

علاوه بر آزربايجان شرقي و غربي كه تقريبا آبادترين و پرجمعيت ترين استانهاي ايرانند و گذشته از شهرستانها و بخشهاي واقعه در دشت گرگان از گمش تپه و گنبد قابوس و امچلي و حاجيلر و راميان و تمام اهالي پنج شهر پرجمعيت خمسه، زنجان و ابهر و خرم دره، طارم، در نقاط مشروحه پايين نيز تكلم عادي اهالي متاسفانه به تركي است.

قسمتي از اراك و توابع از قبيل بلوك، سرابند، بزچلو و بعضي از قراء كمره از توابع خمين، بيشتر شهرهاي گيلان و مازندران از بهشر و چالوس و شاهي و بندرپهلوي و آستارا، قسمتي از شهر مشهد و ساير شهرستانهاي خراسان از در بجنورد و در جز و غيره و توابع مضافات آنها، قسمتي از همدان و تمام اطراف آن بجز سه قصبه مرادپيك و مريانه و حصارپيازكارها، حومه اصفهان و اطراف يزد و شهرها و بخشهاي قشقايي نشين فارس و قسمت عمده توابع تهران از شهريا و غار و كرج و لواسانات، تمام دهات و بخشهاي واقعه بين همدان و قزوين و كليه بخشهاي اتراف قزوين، حومه قم و ولايات ساوه و زرند و كهك تا حدود قم و كلخوران و فراهان.

(شعار، محمدرضا، "در باره زبان آذربايجان"، ١٣٢٦، صص ٤٠-٣٩)

Abbasəli Həsənov: "İran adlanan yerdə 38 milyon Azərbaycan türkü yaşayır"

2009-03-08T15:21:00.001-07:00

Səfirin etirafı

Müəllif: DAK

Saturday, 07 March 2009

Abbasəli Həsənov: "İran adlanan yerdə 38 milyon Azərbaycan türkü yaşayır"

"İran adlanan yerin rəsmiləri ölkə əhalisinin 52 faizinin azərbaycanlı olduğunu bəyan edirlər"

Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin martın 10-da Tehran şəhərində keçiriləcək İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvə toplantısında iştirakı gözlənilir. Bu barədə mətbuata açıqlamasında Azərbaycanın İran adlanan yerdəki səfiri Abbasəli Həsənov məlumat verib. Onun sözlərinə görə, zirvə toplantısında müzakirə olunacaq əsas məsələlər qlobal maliyyə böhranı fonunda iqtisadi əməkdaşlıqla bağlı olacaq:

"Eyni zamanda beynəlxalq tədbirlər dövlət başçıları arasında ikitərəfli görüşlərin keçirilməsi üçün də münbit şərait yaradır və hər bir prezident bu imkandan istifadə etməyə çalışır. Zirvə görüşü çərçivəsində Azərbaycan və İran adlanan yerin prezidentləri arasında görüşün keçiriləcəyi də gözlənilir. Bu görüşdə müzakirə oluna biləcək məsələlərlə bağlı hazırlıq işləri görülür. Biz mütəmadi iclaslar keçiririk. Həmçinin Tehran bəyannaməsinin və digər sənədlərin hazırlanması üzərində də iş aparılır". Səfir Abbasəli Həsənov Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovun ölkəmizin İran adlanan yeri neft və qaz sahəsində əməkdaşlığa çağırması barədə açıqlamasına rəsmi Tehranın müsbət yanaşdığını qeyd edib: "İran adlanan yer bu sahədə Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirməkdə maraqlıdır. Sadəcə, hər iki tərəfdən səslənən bəyanatları düzgün dəyərləndirmək və əməkdaşlıq niyyətlərini gerçəkləşdirmək lazımdır". İran adlanan yerin rəsmilərinin "Nabucco" layihəsilə bağlı açıqlamalarını dəyərləndirən Abbasəli Həsənov bu barədə məlumatlı olduğunu dilə gətirib: "İran adlanan yer "Nabucco" layihəsinə qoşulmaqda maraqlı görünür. Bu barədə bəyanatlarla mətbuatda tanış olmuşam. Bilirsiniz ki, Azərbaycan bu layihənin həyata keçirilməsində ən çox maraqlı olan ölkələrdəndir. Əgər digər maraqlı tərəflər İran adlanan yerin "Nabucco" layihəyəsinə qoşulmasına etiraz etməsələr, Azərbaycan bu təşəbbüsləri dəyərləndirə bilər". Səfir İran adlanan yerdə öz tarixi torpaqlarında yaşayan Azərbaycan türklərinin təqib olunması barədə mətbuat orqanlarında yayımlanan məlumatlara münasibətini də açıqlayıb: "Dəqiq olmayan məlumatlara qarşı çıxış edəndə məni az qala xəyanətdə ittiham edirlər. Mən həmişə deyirəm Abbasəli Həsənov mətbuat üçün sensasiyalı bəyanatlarla çıxış edə bilməz. O, rəsmi şəxsdir - səfirdir. Mənim üçün harada yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlı əzizdir. Ancaq mən İran adlanan yerdə Azərbaycan Respublikasını təmsil edirəm. Əgər Azərbaycanda kimsə "Cənubi Azərbaycan" yazırsa, o zaman burada da "Şimali Azərbaycan" termini işlədilir. İran adlanan yerdə "Şimali Azərbaycan" adlı jurnal nəşr olunur. Buna rəsmi etirazımı bildirəndə mənə "Cənubi Azərbaycan" haqqında dərc olunan məqalələri göstərdilər: "Biz 21-ci əsrdə yaşayırıq. Bu yüzildə dövlətlərarası münasibətlərlə bağlı müxtəlif çərçivələr var. Heç kimin başqa bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək hüququ yoxdur. İran adlanan yerin 75 milyon əhalisi var. İran adlanan yerin rəsmiləri ölkə əhalisinin 52 faizinin azərbaycanlı olduğunu bəyan edirlər. Bu isə o deməkdir ki, burada 38 milyon azərbaycanlı yaşayır. Belə anlaşılır ki, bu insanlar necə yaşamaq istədiklərini özləri bilmirlər? Bəziləri özlərini həddən artıq ağıllı hesab edir və başqaları üçün resept verirlər. Azərbaycan ərazilərinin 20 faizi işğal altındadır. Bizim onsuz da problemlərimiz yetərincədir. Bizə yeni problemlər lazımdırmı? Bəziləri ucuz təbliğatla özlərinə dividend qazanmağa çalışırlar. Bizim üçün bir düşmən də yetərlidir. Nə üçün özümüzə yeni düşmənlər yaratmağa çalışmalıyıq".

Söz ardı

Azərbaycanın İran adlanan yerdəki səfiri Abbasəli Həsənovun "Day.Az"a müsahibəsini nöqtəsinə-vergülünə toxunmadan dərc edirik. Səfirin rəsmi şəxs olduğunu və bu səbəbdən də müvafiq diplomatik normalara uyğun hərəkət etmək və danışmaq məcburiyyətində olduğunu da başa düşürük. Zənnimizcə, Azərbaycanda Abbasəli Həsənovdan sensasion bəyanatlar gözləyən yoxdur... Ancaq hörmətli səfirin Güney Azərbaycanda, öz tarixi vətənlərində yaşayan soydaşlarımızın problemləri haqqında yazan mətbuat orqanlarına qarşı lazım gəldiyindən daha sərt ittihamlar səsləndirməsilə heç bir halda barışa bilmərik. Abbasəli Həsənov bildirir ki, heç bir kəsin digər ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək hüququ yoxdur və eyni zamanda 21-ci əsirdə yaşadığımızı da xatırladır. Təbii ki, feodal dövründə deyil, 21-ci əsrdə yaşayırıq və müasir dünyada insan hüquq və azadlıqları heç bir dövlətin daxili işi sayılmır. Bunu başa düşmək üçün "İnsan hüquqlarının qorunması və əsas azadlıqlar" haqqında 1950-ci ildə qəbul edilmiş Roma Konvensiyasını və digər müvafiq beynəlxalq hüquq aktlarını, sadəcə diqqətlə oxumaq yetərlidir. Digər tərəfdən, əgər İran adlanan yer Fələstində, İraqda və digər ərazilərdə insan hüquq və azadlıqlarının pozulmasıyla bağlı bəyanatlar verirsə, o zaman Azərbaycan mediasının öz soydaşlarının hüquqlarının məhdudlaşdırılmasıla bağlı bu və ya digər məlumatı yayımlaması nə üçün "dividend qazanmaq" kimi yozulmalıdır. Səfirin diqqətinə çatdıraq ki, indi Azərbaycanda məhz bu qəbildən olan məsələlərə görə dividend qazanmaq mümkün deyil. Dividend qazanmağın yolunu isə bizim qənaətimizə görə, hörmətli səfirimiz yaxşı bilir... O ki, qaldı "düşmən axtarışı" məsələsinə, bu da yetərincə nisbi bir anlayışdır. "Xalq Cəbhəsi" qəzeti və Güney Azərbaycanda baş verən proseslər haqqında ciddi məlumatlar yayımlayan media qurumlarının heç biri düşmən axtarışında deyillər. Əgər bu və ya digər ölkə, yaxud şəxs konkret hərəkətlərlə öz düşmənçiliyini büruzə vermirsə... Bəlkə İran adlanan yerlə Ermənistan əməkdaşlığının bütün detallarını yada salaq? Bəlkə Azərbaycan ərazilərinin işğalı zamanı İran adlanan yerin Ermənistana edilən yardımlarından danışaq? Bəlkə onu da xatırladaq ki, prezident seçkilərində rəqib olan Levon Ter-Petrosyan və Serj Sərkisyan Azərbaycan ərazilərinin işğalı zamanı Meğri keçid məntəqəsinin Ermənistan üçün "həyat yol"u olduğunu bəyan edirdilər... Biz "dövlətlərarası münasibətlərin diqtə etdiyi şərtləri və buna uyğun atılan addımları yaxşı anlayırıq. Qətiyyən xəyanətkar axtarışında deyilik, ancaq bir çox hallarda bəzilərinin "Roma papasından daha çox katolik olmaq" üçün sərgilədikləri mövqenin səbəbini izah edə bilmirik. Çünki bir çox hallarda susmaq daha gözəldir. Xüsusilə də diplomatlar üçün... /Murad Yenigün, Xalq Cəbhəsi /

جغرافياي انساني خلق ترك در ايران

2009-02-22T13:56:00.001-08:00

جغرافياي انساني خلق ترك در ايران

مئهران باهارلي

اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي
Odgün, Boz Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩

سؤزوموز

ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند.

سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:

خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:

يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب: بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند.

دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است.

سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:

در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است).

زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).

گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:

يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي: اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.

ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.

ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي: اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).

متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان

در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد:

١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند.

٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني: گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است.

٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني: گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند.

اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد.

سه حوزه عشايري خلق ترك:

عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند:

يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....

تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.

دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب: اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....

تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است.

سه-حوزه عشايري شمال شرق: اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...

جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:

تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند.

در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است.

هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:

ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.

"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:

يك-جعفري: مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

دو-علوي: اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

سه-سني: تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

پنج-بهائي: دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.

شش-امامي: مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود.

هفت-مسيحي: در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.

زيرگروههاي كشوري ملت ترك

همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند.

به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):

يك-ايران: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.

دو-قفقاز: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.

سه-آخيسقا-مئسخئت: موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.

چهار-شرق تركيه: اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.

پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل: اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.

شش-افغانستان: در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.

پان ايرانيسم و پان توركيسم

-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.

-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.
-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.

-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند.

-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.

-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند.

-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است.

-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود.

-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.

-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.

-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.

-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.

-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.

-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.

گرچه يه هو!!!!

2008-06-14T12:51:00.001-07:00

"İranın tarixi atlasında Azərbaycan adlı ölkə yoxdur"

"Tariximizi doğru-düzgün, ilk mənbələrə əsaslanaraq araşdırmalıyıq. Bu kiminsə xoşuna gəlmirsə, bu onun öz problemidir"
"Ərəb xilafətinin süqutundan sonra Cənubi Qafqaz və Yaxın Orta Şərq regionunda Azərbaycan dövlətləri hökmranlıq ediblər...

Elman Cəfərlinin Müsahibəsi Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun direktoru, tarix elmləri doktoru, Yaqub Mahmudov ilə

Azərbaycan sülalələri İranın mədəniyyətini, fars dilini qoruyublar" Azərbaycan Milli Elmlər Akdemiyasının Tarix İnstitutu son illər Sovet dövründə saxtalaşdırılmış Azərbaycan tarixinin gerçək məqamlarının üzə çıxarılması istiqamətində bir sıra uğurlu addımlar atıb.

Onlardan biri də Azərbaycan tarixi atlasının nəşr edilməsidir. Tariximizin müxtəlif dövrlərini əhatə edən 50 xəritənin əks olunduğu atlasın nəşri ciddi rezonans doğurdu.

Yaqub Mahmudov deyir ki, bu istiqamətdə işlər hələ ötən əsrin 60-cı illərindən başlanıbmış. Amma ermənilər və Azərbaycan tarixini saxtalaşdıran Sovet imperiyasının ideoloji rəhbərləri buna imkan verməyiblər. Bizimlə söhbətində Yaqub müəllim ötən əsrin 60, 70-ci illərində ermənilərin Azərbaycanın gerçək tarixini üzə çıxarılmasına törətdiyi maneçiliklərdən, yenicə nəşr olunmuş atlasa görə Tarix İnstitutunun üzləşdiyi təzyiqlərdən danışdı.

- Yaqub müəllim, Azərbaycan tarixi atlasının nəşrinə görə, müxtəlif dairələrdən, özəlliklə də İran tərəfindən müxtəlif təpkilər gəldi. Bu təgkilər başladığınız işləri yarımçıq saxlamağa səbəb olmayacaq ki?

- Bu təzyiqlər, bundan daha ağır təzyiqlər məni yolumdan öndərə bilməz. Çünki mən Azərbaycan xalqının milli tarixi atlasının nəşri məsələsinə bizim böyük mütəfəkkirmiz Rəsul Rza ilə hələ ötən əsrin 60-cı illərində başlamışıq. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşri zamanı məlum oldu ki, bizim Səfəvilər dövlətinin cənub sərhədləri göstərilməyən yarımçıq xəritəsindən başqa heç bir tarixi xəritəmiz yoxdur.

O vaxt Rəsul Rza Ukrayna Ensiklopediyasının baş redaktoru ilə danışılar apardı və onun fəal köməyi ilə 6 ay Kiyevdə qalaraq 13 xəritə buraxdıq. O zaman SSRİ-nin yeganə müttəfiq respublikası idi ki, tarixi atlası yox idi. Ermənilərin, gürcülərin bir neçə dəfə tarixi atlası nəşr olunmuşdu. Təbii ki, İranın dəfələrlə tarixi atlası nəşr olunub. Bu regionda təkcə bizim tarixi atlasımız çıxmamışdı. Bu işi görməyə başlamazdan əvvəl, 50-ci illərdə Tarix İnsititunda tarixi atlasımız hazırlanıb. O zaman içəridə olan bəzi qüvvələrin təzyiqi və təkidi ilə onu İrəvana rəyə göndərmişdilər. Azərbaycan tarixinin ən qəddar saxtakarlarından Yeremyan mənfi rəy verib o atlası məhv etdirmişdi. Rəsul Rzanın başçılığı ilə müəyyən etdik ki, SSRİ-də təkcə Kiyev xəritə fabrikində ermənilərin inhisarı yoxdur. 13 xəritəni də orada çap etdirdik. Amma təəssüf ki, içərmizdəki bəzi "ziyalılar" o zaman ensiklopediyada göbrülən milli ruhlu işlərin, xüsusən biz cümhuriyyət tarixini olduğumuz kimi təqdim etmək istəyirdik, Əhməd bəy Ağayev haqqında məqalələr daxil etmişdik-Moskvaya müraciət etdilər.

Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı həyata keçirmiş Stepan Şaumyanın oğlu Levon Şaumyan o zaman SSRİ-nin ideologiyasına rəhbərlik edənlərdən biri idi. Sovet Ensiklopediyasının baş redaktorunun birinci müavini idi. Onu Azərbaycana gətirdilər. Və bu xəritələrlə bağlı mübahisələr başladı. Mübahisələr də içəridən qaldırdılar. Təzədən İrəvana müraciət etdilər. Guya biz ermənilərdən torpaq istəyirik. Beləliklə, o zaman o xəritələri biz təcili olaraq Rəsul Rzanın rəhbərliyi ilə, mən də baş redaktorun elmi işlər üzrə müavini idim, çap edib Azərbaycan SSR xəritələri adı ilə yaydıq. Həm Azərbaycanca, həm də rusca. O vaxt bizim məsələmiz dəfələrlə qaldırıldı. Amma bizim bəxtimizdən o zaman Azərbaycanda Heydər Əliyevin hakimiyyətinin birinci dövrü başlanmışdı. O zaman bizi ləkələyə bilmədilər.

Özünün milli ruhlu, düşünülüş mövqeləri ilə Heydər Əliyev bizi müdafiə etdi, heç bir partiya töhməti də almadıq. Xəritə də o aman satışa buraxıldı. Ancaq daxildəki qüvvələrin ürəyi soyumadı, bunu milli atlas halında nəşr etdirməyə imkan vermədilər. Bu proses davam etdi. Mən çox məmnunam ki, ötən əsrin 60-cı illərində başladığımız bu işi Tarix İnsititutunda başa çatdıra bildik. Mən özümə böyük etimad hesab edirəm ki, Tarix İnsititutu kimi ölkəmizin ideoloji beyni olan bir müəssisəni mənə etibar etdilər. Mən də özümə borc bildim ki, Azərbaycanın tarixini doğru-düzgün əks elətdirməkdən ötrü, xalqımızın öz tarixinə sahib çıxmasından ötrü cild-cild, qalaq-qalaq kitab yazılması ilə yanaşı bu xalqın pasportu olmalıdır. Xalqın pasportu isə onun tarixi xəritələridir, tarixi atlasıdır. 650-cı illərdə başlaığımz işi mən Tarix İnsititutuna direktor təyin olunandan az sonra davam etdirdim. Və tariximizin müxtəlif dövrələrini əhatə edən 50 xəritə daxil etdim. Təzyiqlərlə bağlı bildirmək istəyirəm ki, onların heç bir elsmi əsası yoxdur. Hər bir xalqın öz tarixini müstəqil surətdə işləmək haqqı var. Azərbaycan Respublikası müstəqil dövlətdir, biz Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyalogiyasını əsas tutaraq tariximizi doğru-düzgün, ilk mənbələrə əsaslanaraq araşdırmalıyıq. Bu kiminsə xoşuna gəlmirsə, bu onun öz problemidir.

- Məsələyə İran alimləri ilə yanaşı parlamentariləri də sərt reaksiya verdilər...

- Biz buna çox təəssüflənirik. Azərbaycan regionda yeganə ölkədir ki, bu atlasa qədər toplu halında tarixi xəritəsi çap olunmamışdı. İran parlamentarilərinin etirazları yersizdir. Biz onlara müvafiq cavab vermişik. Və biz bu gün də təəssüf edirik ki, elmi məsələyə mehriban qonşuluq münasibətlərimiz olan İranda parlament üzvləri müdaxilə edirlər. Bu, yolverilməz haldır! Parlament ölkənin öz xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq, ümumbəşəri dəyərlərə söykənən qanunlara hazırlayır. Qanun hazırlayanların elmə müdaxilə etməsi gülüş doğuran bir məsələdir. Hər bir ölkə milli tarixi atlası nəşr etdirə bilər. İranın dəfələrlə milli tarixi atlası nəşr olunub. Hazırda İranın tarixi atlası mənim əlimdədir. Burada Azərbaycan adlı bir ölkə yoxdur.

Bu atlasda Azərbaycan tarixi İran tarixi kimi təqdim edirlər. Biz heç buna reaksiya verməmişik. Buna müdaxilə etmək fikrimiz də yoxdur. Çünki bu ölkənin alimləri Azərbaycan ərazilərini öz əraziləri kimi təqdim edərkən nə bizimlə məsləhətləşiblər, nə elmi məsləhət gəliblər. Biz də bu məsələyə müdaxilə etmirik. Amma İranın tarixi atlasında Azərbaycan tarixinin İran tarixi kimi verilməsi dözülməz haldır! Mən buna bir alim olaraq kəskin etirazımı bildirirəm. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra 1925-ci ilə qədər bütün bu Cənubi Qafqaz və Yaxın Orta Şərq regionunda həmişə Azərbaycan dövlətləri hökmranlıq ediblər.

Azərbaycan sülalələri bu regionu idarə ediblər. Azərbaycan sülalələri İranın özünün idarə ediblər, mədəniyyətini qoruyublar, fars dilini qoruyublar. Bunu inkar eləmək yolverilməzdir, elməd bu gülünc bir məsələdir. Bizim tarixi tədqitaqtlarımıza, tarixi atlasımıza İran alimlərinin etirazı varsa, buyurub gəlsinlər, istənilən vaxt onları Tarix İnstitutunda qəbul etməyə hazırıq. Fikir mübadiləsi aparaq, ümumi razılığa gələk, müştərək qərarlar qəbul edək. Bu alimlərin işidir. İran alimlərindən isə bu günə qədər heç bir etiraz almamışıq. Parlamentarilərin, dövlət adamlarının bu işə qarışması doğru deyil. Dünyada qloballaşma gedir, xalqlar öz tarixini yaradırlar. Biz Sovet imperiyasından qurtulmuşuq, müstəqil dövlət olmuşuq. Belə çıxır ki, müstəqil Azərbaycan dövləti öz tarixi atlasını nəşr etdirə bilməzğ İran tarix kitablarında, xəritələrində göstərilir ki, guya bura Azərbaycan deyil, "Şimali İran ərazisidir". Buyurub bizim xəritələrimizlə tanış olsunlar.

Tarixi faktlar ortadadır. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra bütün regionlarda mühüm rol oynayan Sacilər, Şirvanşahlar, Şəddadilər, Rəvvadilər, Eldənizlər, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər dövlət kimi böyük Azərbaycan dövlətləri olub. Bu dövlətlər həm regionun, həm də dünyanın tarixində mühüm rol oynayıblar. Ona görə də bu dövlətlərin tarixini Azərbaycan xalqının əlindən heç kəs ala bilməz. Bütün dünya bilir ki, Səfəvilər, Qacarlar Azərbaycan türk sülalələridir. Bunu Azərbaycanın tariixindən necə silib atmaq olarğ Səfəvi sülaləsinin banisi Şeyx Səfi dünyasını dəyişərkən deyir ki, "mənim tabutumu yerdən görürərkən bilin ki, türk oğlu türkü dəfn edirsiniz". Bu sülalələnin nümayəndələriidir Şah İsmayıl, Şah Təhmasib, Şah Məhəmməd Xudabəndə, Şah Abbas. Bunlar bütün Azərbaycan və İran ərazisini idarə ediblər. Amma İranın heç bir şəhərini, abidəsini dağıtmayıblar. Şah Abbas İsfahanda böyük bir saray kompleksi yaradıb. Digər türk sülalələri də İran ərazisini xarici işğallardan qoruyublar.

- İran alimləri belə bir fikir səsləndirirlər ki, "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə "Rusiya İranın şimalını işğal etdi, İrandan ayırdı"...

- Bu iddia gülücndür, tarixdən xəbərsizlikdir. Bilərəkdən tarixi inkar etməkdir. Mən də İran parlamentarilərinə sual vermək istəyirəm ki, Gülüstan və Türkmənçay müqavilələrindən əvvəl Arazdan cənuba bizim xanlıqlarımız vardı, Təbriz, Urmiya, Xoy, Qaradağ, Marağa, Ərdəbil xanlığı, bunlar hamısı Azərbaycan xanlıqlarıdır. Bəs o Azərbaycan xanlıqları necə olduğ Onlar sözügedən müqavilələr nəticəsində iki imperiya arasında bölüşdürüldü.

Şimal xanlıqlarımız Rusiyaya qatıldı, cənubdakılar isə İrana birləşdirildi. Bu gerçək tarixdir. Biz də atlasımızda, nə də digər tədqiqatlarımızda heç kəsə ərazi iddiası irəli sürmürük. Azərbaycan dövləti sivil bir dövlətdir, Heydər Əliyev bu siyasəti formalaşdırıb, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu siyasəti uğurla davam etdirir. Bizim heç bir ölkəyə, xalqa, o cümlədən qonşularımıza ərazi iddialarımız yoxdu. Amma biz tariximizdən imtina edə bilmərik. Biz tariximizi olduğu kimi yazmayılıq. Əgər uzun müddət Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzi, Azərbaycan dövlətlərinin paytaxtı Təbriz olubsa, Təbrizin tarixində bəhs etməliyik. Azərbaycanın bayatılarından tutmuş bütün mənəvi dünyası Cənubi Azərbaycanla bağlıdır. Ona görə də bu atlasın çıxması heç kəsi narahat etməsin.

Elman Cəfərli/olaylar/

İran 3-4 yerə parçalanacaq

2008-06-14T12:47:00.000-07:00

İran 3-4 yerə parçalanacaq

Əlyar Səfərli: "Baхın, dünya bizim halımıza acıyır, özümüz öz halımıza yanmırıq. Güney Azərbaycan haqqında beş-on nəfər hərdən-birdən danışır, məqalə yazır. Amma elmi-tədqiqat institutları yazmır, işləmir. Kitablar, əsərlər ortaya qoymur. Güney Azərbaycan ziyalıları çoх ağır şəraitdədir, onlar bu mövzuda kitablar, elmi əsərlər ortaya qoya bilməzlər. Bu çətin məsələdir. Quzey Azərbaycanda isə çoх işlər görülməlidir."

Bu günlərdə Amerikada nəşr olunan nüfuzlu qəzetlərdən birində Yaхın Şərqin yeni siyasi хəritəsi dərc olunub. Orada Azərbaycan bütöv olaraq göstərilib. Sizcə, supergüclər Güney Azərbaycanın İrandan ayrılıb Quzeylə birləşməsinə imkan verəcəklərmi?

Əlyar Səfərli: - Dünyada bir sıra ölkələr var ki, onların parçalanması zərurət kimi qarşıya qoyulub. Rusiya parçalanacaq. Bu ölkənin ərazisində 7-8 dövlət yaranacaq. İran parçalanacaq və bu ərazidə 3-4 dövlət qurulacaq. Azərbaycan haqqında isə dünyanın bir sıra kütləvi informasiya vasitələrində çoх dəyərli, qiymətli fikirlər irəli sürülür. Dediyiniz o məsələ barədə mən də məlumat almışam ki, İran parçalanacaq və Güneylə Quzey birləşəcək. Mənə elə gəlir ki, bu, boş, mənasız bir fikir deyil. Dünya artıq bizim haqqımızı tanıyır. Dünya başa düşür ki, 200 ilə yaхındır ki, Azərbaycan хalqı parçalanıb. Bizi Qacarlar dövləti ilə Rusiya parçalayıb. Rusiya imperiyası Azərbaycandan çıхıb gedib, Azərbaycan Respublikası qurulub. Ölkənin cənubu isə İranın hakimiyyəti altındadır, onlar da zorla Azərbaycanın birləşməsinə imkan vermir. Bu gün biz - Azərbaycan ziyalıları "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə bağlı səsimizi qaldırmalıyıq. Bu ölü müqavilələri ortaya qoymalıyıq. Mən bir neçə hüquqşünasa dedim ki, bu müqavilələrin vaхtı bitib. Çünki bu müqavilələrə imza atan iki tərəf var: Rusiya və Qacarlar dövləti. Qacarlar dövləti yoхdur, Rusiya dövlətini təmsil edən Romanovlar sülaləsi də mövcud deyil. Belədirsə, Azərbaycanın birləşməsinin hüquqi tərəflərini izah etmək, əsaslandırmaq lazımdır. "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə bağlı beynəlхalq hüquq normalarına istinad etməliyik. Beynəlхalq hüquq normalarına əsaslanaraq bu məsələni elə qoymalıyıq ki, dünya buna inansın. Baхın, dünya bizim halımıza acıyır, özümüz öz halımıza yanmırıq. Güney Azərbaycan haqqında beş-on nəfər hərdən-birdən danışır, məqalə yazır. Amma elmi-tədqiqat institutları yazmır, işləmir. Kitablar, əsərlər ortaya qoymur. Güney Azərbaycan ziyalıları çoх ağır şəraitdədir, onlar bu mövzuda kitablar, elmi əsərlər ortaya qoya bilməzlər. Bu çətin məsələdir. Quzey Azərbaycanda isə çoх işlər görülməlidir.

Ə.Səfərli: - Güney Azərbaycanın əksər ərazilərini gəzmişəm. Güneyin sərhədləri Culfadan Taqistana qədərdir. Taqistan üzümçülük yeridir. Həmədan Azərbaycanın qədim paytaхtıdır, türk şəhəridir. Ona görə də Həmədan ərazisi Güney Azərbaycanın tərkibindədir. MEA-nın Tariх İnstitutunun direktoru Yaqub müəllim yeni çap olunan atlası mənə verdi, baхdım. Bəzi хəritələrdə farslarla sərhəd Zəncandan bu yana götürülüb. Mən bununla razı deyiləm. Biz özümüz desək, "Zəncana qədər" fars bundan yapışıb, Zəncanı da, Qəzvini də əlimizdən alacaq. Hər əsrin хəritəsi olmalıdır. Səfəvilər, Əfşarlar və Qacarlar dövrünün хəritələri olmalıdır. Mərhum Elçibəyin sağlığında BAB-ın toplantılarında çıхışlar edirdim. Orada da qeyd edirdim ki, biz Turan imperiyası yaratmırıq. Ağır götürə bilməyəcəyimiz daş bizə lazım deyil. Bizə Turançılıq yoх, Azərbaycançılıq, Azərbaycan torpağı lazımdır. Biz başqalarının bir qarış belə torpağını istəmirik. Biz dədə-babalarımızın min illər ərzində yaşadığı torpaqları, qədim ərazilərimizi istəyirik. bu torpaqların da dəqiq hüdudları var. Güney Azərbaycan ərazisi Хəzərdən, Astaradan tutmuş Ənzəli, Хalхal, Talış şəhəri Qəzvinə, Həmədana qədər Azərbaycan əraziləridir. Kəngər körfəzi bizim deyil, Körfəz Səfəvilərin, Qacarların tərkibində olub. Amma biz Qacar dövləti yaratmırıq. Bu heç mümkün deyil. Bizə ancaq Azərbaycan torpaqları lazımdır. Biz tariхi Azərbaycanın хəritələrini çap etməli, onu хalqın ruhunda, varlığında yaşatmalıyıq.

"Güneydə milli özünüdərk prosesini sürətləndirməliyik"

- Tariхi ərazilərimizin sərhədləri bəllidir, beynəlхalq səviyyədə də tanınır. Məsələn, UNPO Arazdan Həmədana qədər Qəzvin də daхil olmaqla Güney Azərbaycan kimi tanıyır. Bəs, milli düşüncənin sərhədləri hara qədərdi. Təbriz, Ərdəbil, Urmiya və Marağadan başqa digər Güney şəhərlərində də milli özünüdərk prosesi başa çatıbmı?

Əlyar Səfərli: - Təbriz türkləri ilə Qaşqay, Həmədan və Savə türkləri arasında elə də dərin fərqlər yoхdur. Onların ruhunda bir uyğunluq var, bir vəhdət var. Onlara çoхlu təzyiqlər var. Bununla mənəvi, milli birliyi özünü göstərir. Məsələn, mən qaşqayların kitablarını, şeirlərini oхumuşam. O şeirlər o qədər də gözəl, təbii, aхıcıdır ki... Bu şeirlər Təbriz şairlərinin şeirlərinə bənzəyir. Azərbaycan ədəbiyyatı ilə səsləşir. Və yaхud da Güney şairlərindən biri Salman Savəzini götürək. Salman bir müddət ərəb şəhəri Savədə, bir müddət də Təbrizdə yaşayıb. Yəni onların müştərək mədəniyyəti var və bunları fərqləndirmək olmaz. Hətta Хorasan türkləri ilə də bizim aramızda elə bir fərq yoхdur. Əksinə, bu toplumlar ruhən çoх yaхındırlar. Fars reyimi nə qədər təzyiq etsə də milli türk ruhu bu gün də yaşayır. Türk birliyi heç zaman ölməyəcək. 12 ildir Güney Azərbaycanda oyanış, dirçəliş prosesi gedir. Mən 1994-cü ildə səfir gedəndə vəziyyət çoх çətin idi. Kiminlə ünsiyyətə girmək istəyirdim, qaçırdı. Amma elə ki, səfirlik fəaliyyətinə başladım, kitablar, məqalələr yazdım, Güney Azərbaycana yaydım. Gəzirdim, açıq çıхışlar edirdim, sözümü onlara çatdırırdım. Tehranda məscidlərin birini 6-7 saatlıq kirayə etdim. Minlərlə adam gəlmişdi. Məscidin həyəti dolu idi. Bu o demək idi ki, onların ürəyi doludur. Milli taleyimiz haqqında onlar düşünürdü. Amma imkan, şərait yoхdur. Mənə deyirdilər ki, Qarabağdan danışın. Qarabağdan danışanda görürdüm ki, ağlayırlar. Çoх mütəssir olurdum. Deyirdim ki, ağlamaq lazım deyil. Mirzə Ələkbər Sabir deyir ki: "Ağladıqca kişi biqeyrət olar", necə ki, ağladı İran oldu. Dedim ki, erməni ağlamır. Erməni əlində silah Avropadan, Amerikadan gəlib bizimlə mübarizə aparır. Siz isə məscidlərdə oturub ağlayırsınız. Mübarizə aparmadan azadlıq, istiqlaliyyət əldə etmək olmaz. Əgər qardaş qardaşa kömək etmək istəyirsə, ağlamaq yoх, ələ silah almaq lazımdır. Qəzetlərin birində təbrizli tariхçi Güney Azərbaycanda olan erməni abidələri ilə bağlı beş-altı məqalə yazmışdı. Oхudum, çoх pis oldum. Səhər tezdən Tehrandan Təbrizə getdim. Ziyalıları topladım, beş-altı saat məlumat verdim. Müəllifə dedim ki, sən Güneyi ermənilərə satırsan. Qayıtdı ki, ağa səfir, nə olacaq, bu onların abidəsidir. Dedim ki, onlar Qarabağda da alban-хristian abidələrini öz adlarına çıхdılar və özlərininki kimi təqdim etdilər. Bir azdan deyəcəksiniz ki, Qarakilsə də ermənilərindir. Onlar da bundan sui-istifadə edib deyəcəklər ki, harada erməni kilsəsi varsa, ora bizim ərazimizdir. Demək istəyirəm ki, Güney Azərbaycan ziyalıları ayıq olmalı, öz sözlərini deməlidir. Miskin həyata son vermək lazımdır. Əgər bir millətin ziyalısı miskin, aciz, mütidirsə, o хalq heç bir şeyə nail ola bilməz. Eləcə də Quzeydə kitablar çap olunmalı, elmi araşdırmalar aparılmalıdır. Bakıda Türk Хalqları Universiteti açılmalıdır. Güneydə gedən Milli Oyanış, Milli Dirçəliş Hərəkatını bu yolla sürətləndirə bilərik. Biz sussaq, Güneyi unutsaq, milli özünüdərk prosesi sürətlənməyəcək. Erməni ziyalıları, alimləri özlərinə saytlar yaradır, gecə-gündüz türklərin əleyhinə təbliğat-təşviqat aparırlar. Amma bizim akademiklər bunu etmir, dünya azərbaycanlılarının tariхi ilə bağlı bir iş görmür. Milli ideologiya ilə bağlı işlər görməliyik. Hər şeyi Güneydən ummayaq. Biz Güneyə nə vermişik?

Şəhriyardan danışanda həm Quzeydə, həm də Güneydə onu İran şairi kimi qələmə verirlər. Azərbaycan alimləri, şairlərini İran müəllifləri kimi təqdim edirlər. Sözüm ondadır ki, otrumaqla iş bitməz, işləməli, İran təbliğatının qarşısını almalıyıq. Bunun üçün təşkilati məsələlər ortaya qoyulmalıdır. Dünya azərbaycanlılarının təşkilati, ideoloyi, mənəvi birliyi ilə bağlı ideoloyi bir mərkəz yaratmalıyıq. Mən demirəm ki, Azərbaycan dövləti başqalarının daхili işinə qarışsın. Ziyalılar, ictimai təşkilatlar bunu etməlidir. Bizim təkliflərimiz var. Buna güneyli, quzeyli ziyalılar öz münasibətini bildirməlidir. Güneydə Milli Oyanışın sürətlənməsi üçün müəyyən addımlar atmalıyıq. İran Mədəniyyət Mərkəzi Bakıda min hoqqadan çıхır. Amma biz Azərbaycan mədəniyyətini orada təbliğ edə bilmirik. Azərbaycan səfiri Abbasəli Həsənov orada nə işlə məşğuldur?

Bizim İrandakı konsul və səfirliyimizin fəalliyyəti qənaətbəхş deyil. Onlar ancaq bizneslə məşğul olur, pul yığırlar. Gələni qarşılayır, gedəni yola salır. Abbasəli Həsənov on ildir orada oturub. Bir ölkədə səfir on il işləməz aхı. Olar dörd il, beş il. Artıq olmaz. Azərbaycan dövlətinin Güney və dünya azərbaycanlıları ilə bağlı dəqiq konsepsiyası olmalıdır. Bir tərəfdən Bakıda dünya azərbaycanlılarının qurultayını keçiririksə, onların Bakıda təhsil almalarına da şərait yaratmalıyıq. Dünya azərbaycanlıları öz vətənlərinə gəlib-gedə bilmirlər. Onlar Quzey Azərbaycana sərbəst gəlib-getməlidirlər. Güneylilər Azərbaycanın universitetlərində, aspiraturalarında oхumalıdırlar. Amma biz onlarla öz aramızda sərhədlər yaradırıq. Eynilə də güneylilər Quzeyin dərdlərinə biganə qalmamalıdırlar. İran Ermənistana Araz çayı üzərində Su Elektrik Stansiyası yaradır. Bəs güney azərbaycanlılar haradadır? Niyə buna təpki göstərmədilər?

"Yaхın vaхtlarda Güneydə böyük bir partlayış ola bilər"

Son vaхtlar İranda insan hüquq və azadlıqlarının pozulmasına dair hesabatlar yayılır. Hesabatlardan görünür ki, molla reyimi daha da azğınlaşıb. Milli hərəkatçılara qarşı basqıların, siyasi məhbuslara işgəncələrin artması siyasi fəalları ruhdan salmır ki?
Son zamanlar İran reyiimi kürdləri Güney Azərbaycan türklərinə qarşı qoyurlar. Kürdlər bizə ərazi iddiası ilə çıхış edirlər. Bu məsələ böyük münaqişəyə çevrilə bilərmi?

"Reyimin təzyiqləri Güney inqilabını sürətləndirir"

Ə.Səfərli: - İran hakimiyyətinin azərbaycanlılara qarşı təzyiqləri Milli Hərəkatı qətiyyən zəiflətmir. Bəli, kürdlər Urmiya və digər qədim yaşayış məntəqələrimizə iddia edirlər. Hətta bir ara ora kürd köçü də başlamışdı. Amma panfarsistlərin bizə problemlər yaratması təbiidir. İmperiyaların хarakteri belə olur. Amma bir məsələ var ki, təzyiqlər inqilabı formalaşdıran əsas amillərdən biridir. Şəхsən mən istəyirəm ki, təzyiq çoх olsun. Təzyiq artdıqca Güney Azərbaycanda inqilab daha da yetkinləşəcəq, formalaşacaq və sürətlənəcək. Zərurət məsələsi ortaya qoyulacaq. Təsir əks təsirə bərabərdir. Güney inqilabının sürətləndirilməsi üçün bir sıra görüləsi işlər var. Azərbaycan televiziyaları aktiv olmalı, Güneyə diqqət ayırmalıdır. Televiziyaların Güneyə təsiri böyükdür. Bizim tariхi borcumuz var. Biz bunu bilməliyik. Telekanalların əksəriyyəti şou, qalmaqal, mənasız verilişlərlə doludur. Amma onlar ziyalıları dəvət etməli, danışdırmalı, tariхi həqiqətlərlə bağlı məlumatlar verməlidir. Gün.Az.TV dünya azərbaycanlılarının danışan dilidir. Milyonçularımız bu telekanala maddi yardımlar etməlidir. Var-dövləti onlar qəbirlərinə aparmayacaqlar. Milli işlərə, o taydakı soydaşlarımızın Milli Oyanışına da sərmayə qoyulmalıdır. Azərbaycan peykinin yaradılması məsələsi qoyulub. Bu həll edilsə, Güneyə çoх böyük təsiri olacaq. Gün.Az.TV bu məsələdə çoх qeyrətli mövqe tutub. Bu хətt digər televiziyalarda da davam etdirilməlidir. İran Azərbaycanda pozuculuq işləri aparır, bunun qarşısı alınmalıdır. Səidin adamlarına qarşı keçirlən əməliyyat təqdir olunmalıdır. Amma bununla kifayətlənmək olmaz. İdeoloyi cəhətdən də mübarizə aparmalıdır. Hicabla bağlı məsələni bilərəkdən gündəmdə saхlayırlar. Amma İran hakimiyyətinin səyləri boşa gedəcək. Çünki 42 milyonluq Güney Azərbaycan türkləri arasında molla reyimi çürüyüb, əpriyib. Bu reyimin ömrünün sonuna az qalıb. Güney Azərbaycan türkləri İran-fars reyiminə nifrət bəsləyir. İran günü-gündən tənəzzülə gedir. Biz o taydakı хalqımızın inamını möhkəmləndirməliyik. Çalışmalyıq ki, Güney Azərbaycan türkləri bədbinləşməsin, mübarizəni daha inamla aparsın. Amma fars reyimi çalışır ki, inamımızı sarsıtsın. Bunun qarşısını almaq üçün biz ziyalıların üzərinə böyük yük düşür. Biz Güney Azərbaycan-Ermənistan əlaqələri barədə ciddi düşünməliyik. Güney tacirləri Ermənistana getməməli, bu ölkə ilə əlaqələr yaratmamalıdır. Azərbaycanlı balaları Ermənistanda oхuyurlar. Bu faciədir! Onlar Ermənistanda deyil, Azərbaycanda oхumalıdırlar. İran çalışır ki, Azərbaycanın güneyi ilə Ermənistan arasında əlaqələr qursun. Biz də çalışmalyıq ki, Güney Azərbaycan Ermənistanla deyil, Azərbaycanla, Bakı ilə əlaqə qursun.

/butovaz: Qaynar "Olaylar"ın redaksiyasında olan dəyirmi masadan

كردستان و كرمانشاهان در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي

2008-05-17T13:46:00.001-07:00

كردستان و كرمانشاهان در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي

مئهران باهارلي-٢٠٠٨- سيچان ايلي

سٶزوموز

تاكنون مطالب بسياري در باره مرزهاي شمالي آزربايجان در قفقاز و روسيه جنوبي نگاشته شده است. اما در باره مرزهاي جنوب شرقي آزربايجان (در جوار مناطق فارس نشين مركز و شرق ايران)، جنوب آن (در جوار مناطق لر و لك نشين)، جنوب غربي آزربايجان (در جوار مناطق كرد نشين ايران و عراق) و غرب آن (در داخل تركيه و در جوار درياي سياه) مطالب تحقيقي نگاشته نشده است. اين نوشته به يكي از مرزهاي مذكور يعني مرزهاي جنوب غربي آزربايجان و يا مساله "بخشهاي كردستاني در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي" مي پردازد.

اكنون مدتهاست كه ناسيوناليستهاي افراطي كرد در نقشه هاي "كردستان بزرگ"، با تحريفات مسلم تاريخي و جغرافيائي بخشهاي بسيار وسيعي از آزربايجان را نيز داخل مي كنند. اين بخشهاي آزربايجاني به نادرستي داخل گرديده در نقشه هاي كردستان بزرگ، از دو قسمت شهرها و مناطق ترك نشين استانهاي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان، به عبارت ديگر شهرها و مناطق داخل در "آزربايجان ائتنيك"؛ و ديگري شهرها و مناطق فعلا كردنشين استانهاي مذكور و به عبارت ديگر مناطق خارج از آزربايجان ائتنيك اما داخل در "آزربايجان تاريخي" تشكيل مي شود. اما بنظر مي رسد استفاده و در واقع سوء استفاده كردان از داده هاي منابع تاريخي جهت ساختن پيشينه كردستاني براي مناطق آزربايجاني، روشي چندان مولد نباشد. زيرا اگرچه در برخي از منابع تاريخي، شماري از مناطق مورد ادعائي نقشه كردستان بزرگ، "كردنشين" نشان داده مي شوند و گاها حتي كردستان نيز ناميده مي شوند، اما در منابع تاريخي مذكور همه آن مناطق كردنشين - حتي اگر "كردستان" ناميده شده باشند نيز- جزئي از جغرافياي آزربايجان قلمداد مي گردند.

غور در منابع تاريخي دوره اسلامي نشان مي دهد كه در آن دوره نه تنها همه مناطق ترك نشين استانهاي امروزي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان (آزربايجان ائتنيك) بخشي از جغرافياي تاريخي آزربايجان بوده اند، بلكه مناطق فعلا كردنشين اين چهار استان نيز (در مورد استان كرمانشاهان نيمه شمالي آن)، تاريخا بخشي از جغرافياي آزربايجان شمرده مي شده اند. علاوه بر آن در متون تاريخي دوره اسلامي، بخش عظيمي از مناطق كردنشين عراق، سوريه و تركيه نيز در جغرافياي تاريخي آزربايجان قلمداد شده اند.

منابع اسلامي به تعلق نواحي كردنشين و كردستاني امروز در محدوده تاريخي سرزمين آزربايجان به دو روش زير اشاره مي كنند:

الف- ذكر مستقيما نام شهرها و مراكز جمعيتي در حال حاضر كردنشين به عنوان شهرها و مراكز جمعيتي داخل در آزربايجان. چنانچه در اين منابع مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استان آزربايجان غربي مانند اوشنو (اشنویه، در جنوب استان آزربايجان غربي، نزديك مرز عراق)، ساوجبلاق (مهاباد، در جنوب استان آزربايجان غربي)؛ و مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استانهاي كردستان و كرمانشاهان مانند برزه (سقز، در شمال غرب استان كردستان)، جوذمه (شهرستان سقز، شمال استان كردستان)، سیسر (سنه، سنندج؛ در جنوب استان كردستان)، ماينهرج (در شهرستان دينور، شرق استان كرمانشاهان) را نيز جزئي از آزربايجان دانسته اند. بويژه تاكيد مكرر منابع اسلامي بر آزربايجاني بودن ماينهرج در استان كرمانشاه، سقز در غرب استان كردستان و اوشنو در مرز عراق در ترسيم مرزهاي منتهي اليه جنوب غربي آزربايجان، بويژه داراي اهميت است.

ب- ذكر نام شهرها و مناطق كردنشين به عنوان حدود جنوبي آزربايجان و به طور تلويحي آزربايجاني شمردن نواحي شمالي اين حدود. منابع دوره اسلامي به هنگام ترسيم حدود جنوبي و جنوب غربي سرزمين آزربايجان، اين حدود را با بكار بردن تعبيراتي مانند "تا حدود دينور" (در شرق استان كرمانشاهان) "و حلوان" (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، "شهرزور" (در شمال شرقي سليمانيه در خاک عراق، نزديک مرز ايران و عراق، مقابل شهرستان مريوان در جنوب غربي استان كردستان)، "قرب دجله" (در عراق و تركيه، اين رود شمال عراق را به دو نيمه تقريبا عمودي مساوي تقسيم مي كند)، "اندكي از جزيره" (شمال بين النهرين، غرب دجله) و .... مشخص مي كنند.

با توجه به دو دسته از اطلاعات داده شده توسط منابع اسلامي ( شهرهاي آزربايجان و حدود جنوبي آزربايجان) مي توان به اين نتيجه كلي رسيد كه منابع دوره اسلامي، نوعا مناطق كردنشين استان آزربايجان غربي (اشنويه)، همه استان كردستان (سقز، جوذمه، سنندج)، شمال استان كرمانشاهان (شمال دينور- حلوان)، تقريبا كل ناحيه كردنشين عراق از شهرزور تا موصل يعني همه نواحي شرق دجله در جزيره (بين النهرين شمالي) به همراه اندكي از نواحي غرب دجله در همان منطقه (كل ديار ربيعه)؛ و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه (بخشهائي از ديار بكر) و سوريه (ديار مضر) را نيز در قلمرو سرزمين آذربایجان به حساب آورده اند. به عبارت ديگر در منابع دوره اسلامي تقربيا همه منطقه كردنشين خاورميانه، چه در ايران و چه در عراق و تركيه و سوريه– حتي اگر بخشهائي از آن در آن دوره نيز كردستان ناميده شده باشد- در داخل جغرافياي آزربايجان قلمداد گرديده است.

در زير برخي از داده هاي منابع دوره اسلامي در اين مورد نقل شده است. به هنگام نقل اين داده ها، تنها بر شهرهاي فعلا كردنشين و يا كردستاني مانند سقز، سنندج، دينور، حلوان، ماينهرج، شهرزور، موصل، .... متمركز شده ام و شهرهاي متعدد ترك نشين و آزربايجاني ذكر شده در منابع اسلامي كه كوچكترين شك و بحثي در باره ترك و آزربايجاني بودن آنها وجود ندارد (خوي، سلماس، اورميه، سابرخواست=مياندوآب=قوشاچاي، صائين قلعه، شيز= تخت سليمان=سوغورلوق، بركري، نريز، سلق، جابروان و ....) مدنظرم نبوده اند:

فتوح البلدان، احمد بن يحيى بلاذرى (متوفاى ٢٧٩ هجرى قمري، ٨٩٢ ميلادي)

بلاذري در كتاب فتوح البلدان "جوذمه" [١] در كوره برزه (سقز) و به طريق اولي برزه (سقز) را جزئي از آزربايجان دانسته است. همچنين به گفتة وي ناحيه "سيسر" [٢] و يا سنندج حد آزربايجان و دينور بوده است.

عباس زریاب خویی در مقاله آذربايجان مي گويد: به گفتة بلاذري سيسر چراگاه چارپايان كردان و ديگران بود. در زمان مهدي عباسي اين ناحيه كه حد آذربايجان و دينور و همدان بود پناهگاه راهزنان شد. مهدي فرمان داد تا در آن موضع شهري بنا كنند كه پناهگاه و حصن در برابر دزدان باشد. عاملان مهدي شهر سيسر را ساختند و به دور آن بارويي كشيدند و مردم را در آن جاي دادند و رستاق ماينهرج را از دينور؛ و رستاق جوذمه را از آزربايجان، از كوره بَرْزه؛ و رسطف (رستاق) خانيجر را به آن پيوستند و از جمع اين رستاقها كوره‌اي پديد آمد و ماليات آن به سيسر تعلق گرفت. منبع: فتوح البلدان، بلاذرى، ترجمه: محمد توكّل، چاپ اوّل، نقره، (ص ٣١٨)

ابوبكر احمدبن محمدبن اسحاق الهمداني معروف به ابن فقیه، كتاب البلدان، (كتابت ٢٩١ قمري، ٩٠٣ ميلادي)

ابن فقيه همداني جغرافى‌دان‌ آزربايجاني سدة سوم قمري و صاحب كتاب البلدان و كتاب‌ ذكر الشعراء المحدثين‌ و البلغاء منهم‌ و المُفْحَمين است. وي ماينهرج [٣] در استان كرمانشاه و برزه (سقز) [٤] در شمال غرب استان كردستان را جزء شهرهاي آزربايجان شمرده است.

ابن فقيه شهرهاي آزربايجان را چنين ذكر مي كند: "جنزه (گنجك، گنزك)، جابروان، اروميه (شهر زردشت)، شيز (در آن آتشكده آذرگشنسپ واقع شده كه در نزد مجوس گرانقدر است) [به تركي سوغورلوق]، سلق، سندبايا، بذ، ماينهرج و ارم." و سپس اضافه مي كند: "و از شهرهای آن [آزربايجان] است بركری، سلماس، موقان، خوی، ورثان، بیلقان، مراغه، نریز، تبریز و حد دیگر آن از سوی مشرق، به شهرهای دیلمستان و طرم و گیلان پیوسته است. .... و از شهرهای ایشان است برزه [به تركي ساققيز]، شاپور خواست [قوشاچاي= مياندوآب]، خونه، میانه، مرند، خوی، كولسره، برزند و ... از برزند تا ورثان كه پایان قلمرو آذربایجان است، دوازده فرسنگ است.» منبع: ابوبكر محمدبن‌الحاق همدانی، ابن فقیه، ترجمه مختصرالبدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمه ح. مسعود، تهران، بنیاد فرهنگ ایران ١٣٤٩.

ابوالقاسم عبيداله بن عبداله (ابن خردادبه)، كتاب المسالك و الممالك، (٣٠٠-٢١١ قمري، ٨٢٦-٩١٢ ميلادي)

ابوالقاسم عبيدالله‌ بن ‌عبدالله، مشهور به ابن‌خردادبه ويا ابن‌خرداذبه به دوران واثق خليفه عباسي در ايالت جبال به مقام "صاحب بريد و خير" (خبرگزاري آن روزگار) رسيده بود. وي از شهرها و رستاق‌های مملكت آذربایجان در دوره اسلامی فهرستی به دست داده است. در فهرست وي، نام شهرهائي از قفقاز در جمهوري آزربايجان فعلي (ورثان، باجروان، موقان، گنجه،.... ) و برخي شهرهاي استانهاي كردستان و كرمانشاهان امروزي مانند سيسر=سنندج (در استان كردستان)، برزه=سقز (در استان كردستان)، ماينهرج (در استان كرمانشاهان)، .... به عنوان شهرهاي آزربايجان داده شده اند.

ابن‌خردادبه شهرهاي آزربايجان را چنين بر مي شمارد: "ورثان، باجروان، مراغه، ميانج (ميانه)، اردبيل، سيسر [سنندج]، برزه [سقز]، سابرخاست (شاپور خاست) [=مياندوآب= قوشاچاي]، تبريز، مرند، خوي، كولسره، موقان (مغان)، لشكله، برزند، جنزه (گنجك، گنجه) كه شهر ابرويز (پرويز) است، جابروان، نريز، اروميه (شهر زردشت)، سلماس، شيز كه در آن آتشكده آذرجشنس (آذر گشنسپ) قرار دارد و نزد زردشتيان داراي ارج والايي است و اگر پادشاهي به قدرت رسيد پاي پياده از مدائن قصد زيارت آن آتشكده كند. ... رستاق‌ها: روستاي سَلَق (سلق) و روستاي سِنْدَبابا (سندبايا) و بَذّ (بذ) و روستاي اُرْم (ارم، اُرم) و بلوانكر (بلوانكرج، بلوانكرح)، روستاي سراه (سراب) و دسكياور و روستاي ماينهرج از روستاهاي ناحيه آزربايجان است. منبع: المسالك و الممالك، ابن خردادبه، ترجمه: حسين قره جانلو، چاپ اوّل، نشر نو، ١٣٧٠ (١١٩-١٢٠)

ابواسحق ابراهيم اصطخری، كتاب المسالك و الممالك، (٣٤٠ قمري، ٩٥١ميلادي)

ابواسحق ابراهيم اصطخري از جهانگردان و جغرافي‌نگاران معروف قرن‌های سوم و چهارم هجری قمري، در كتاب المسالك و الممالك خود فصلی تحت عنوان «‌ذكر ارمینیه و اران و آذربایجان» دارد. وی در اين فصل شهرهای نخجوان و ورثان از جمهوري آزربايجان واقع در قفقاز جنوبي و شهر در حال حاضر كردنشين اشنويه (در جنوب استان آزربايجان غربي در مرز عراق) را از شهرهاي ولايت آذربایجان دانسته است. وي شهرهاي آزربايجان را چنين برمي‌شمارد: اردویل (اردبیل)، مراغه، اُرمیه (ارومیه)، میانه و خونه (خانه، خونج)، بروانان، اوجان (اوجن)، دیرخقان (داخرگان، دهخوارگان، دهخوارقان، آذرشهر فعلی)، سلماس، خوي، بركري، نشوی (نخجوان)، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان، جابروان و اشنه (اشنو، اشنویه فعلی).

به نوشته وی حدود آزربايجان در جنوب تا ناحيه دينور [٥] (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان [٦] (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، شهرزور [٧] (در استان سليمانيه عراق)، تا دجله (در عراق و تركيه) و ارمنيه بوده است: "حدود آذربایجان" از تارم (طارم) تا حدود زنگان تا دینور تا حلوان تا شهر زور تا دجله و به حدود ارمنیه بازگردد". منبع: ابواسحق ابراهیم، اصطخری، المسالك و الممالك، به اهتمام ایرج افشار، تهران علمی و فرهنگی، ١٣٦٨

با اين وصف اصطخري همه استان كردستان و نيمه شمالي استان كرمانشاهان (شمال دينور-حلوان) به علاوه تقريبا همه كردستان عراق و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه را جزئي از آزربايجان شمرده است.

ابن حوقل بغدادي، كتاب صوره الارض، (تاليف ٣٦٧ قمري، ٩٧٧ ميلادي)

عرب ابن‌حوقل بغدادي جهانگرد و جغرافي‌دان كه مدتي در ولايات آزربايجان و ارمنيه و اران به سياحت پرداخته در كتاب «صوره الارض» خود، اين ولايات را به لحاظ اداري یك اقلیم شمرده و آن‌ها را در یك فصل مورد بررسی قرار داده است. وي شهرهاي ورثان، موقان، بيلقان از جمهوري آزربايجان در قفقاز جنوبي را در ميان شهرهاي مهم ولايت آزربايجان شمرده است. او همچنين شهر فعلا كردنشين اشنو (اشنويه) را شهري آزربايجاني دانسته و در ميان شهرهاي آزربايجان ذكر كرده است. بنا به وي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "اردبيل، مراغه، اروميه، اشنه (اشنويه)، كورسره (كولسره)، ميانج (ميانه)، خونج (خونه)، داخرقان (دهخوارقان)، خوي، سلماس، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان (مغان)، بيلقان، جابروان، اهر، سراه (سراب)، ورزقان، بركری، و غیره".

وي از اوشنو با صفت "اشنو آذريه" (اشنوي آزربايجان) ياد كرده مي گويد: «داخَرّقان و تبريز تا اشنة آذريه و دور و بر آن به بني‌رديني شناخته مي‌شود كه از متصرفات و املاك ايشان بوده است و در ساية قدرت سلطان از گزند اعتراضات (تعدّيات) دور بود تا آنكه زمانه تباه گرديد و سلطان هلاك شد و همسايگان تعدي كردند و به دست زورگويان افتاد. آل‌رديني از عرب بودند كه روزگار، ايشان را بر باد داد و آثارشان را از ميان برد و از اخبار ايشان كمي بر جاي گذاشت» (ص ٣٣٧).

صفت «آذريه» كه ابن حوقل و همچنين اصطخري به «اُشنه» داده‌اند به جهت واقع ‌شدن اين شهر در سرزمين آزربايجان بوده است. آنها با آوردن صفت آذريه قصد تاكيد بر اين واقعيت را داشته اند كه شهر اشنه جزء آزربايجان است، نه نواحي همسايه اش يعني آديابن (شامل اربيل و موصل). منبع: محمد، ابن حوقل، سفرنامه ابن حوقل (ایران در صوره ‌الارض)، ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران، امیركبیر، ١٣٦٦

مؤلف ناشناخته، كتاب حدودالعالم من المشرق الي المغرب‌، (تاًليف ٣٧٢ قمري،٩٨٢ ميلادي):

مؤلف ناشناخته كتاب‌ حدودالعالم‌ من المشرق الي المغرب از كتابهاي‌ كلاسيك‌ جغرافيايي ‌به زبان فارسي، حدود ناحيت ويا مملكت آزربايجان را در شمال محدود و مجاور به روس، خزران و سرير (در قفقاز شمالي و روسيه جنوبي)، در غرب روم (در تركيه مركزي)، در جنوب غربي جزيره [٧] (بين النهرين شمالي، شامل بر مناطق كردي شمال عراق، شرق سوريه و جنوب تركيه) و عراق عجم و عرب دانسته است.

وي مي گويد: "مشرق اين ناحيت [آزربايجان] حدود گيلان است. و جنوب وي حدود عراق است و جزيره. و مغرب وي حدود روم است و سرير. و شمال وي حدود روس است و خزران. و اين جايهاست بسيار٬ با نعمت‌‌‌‌ترين ناحيتهاست اندر اسلام و ناحيتيست آبادان و با نعمت بسيار و آبهاي روان و ميوه‌هاي نيکو و جايگاه بازرگانان و غازيان..." منبع: حدود العالم من المشرق الي المغرب، تهران، ١٣٤٠، به كوشش منوچهر ستوده، با مقدمه بارتولد، چاپ دانشگاه تهران، ص ١٥٧-١٥٩

تاريخ قم، ترجمه حسن بن محمد بن حسن قمي ، (تاليف ٣٧٨ قمري، ٩٨٨ ميلادي)

مؤلف تاريخ قم، شهر سقز (برزه) در استان كردستان را جزئي از آزربايجان دانسته است. وي از قول شخصي به نام همداني در "كتاب خود" از آتشي به نام" ماجشنسف" سخن مي‌گويد كه "آتش كيخسرو بود به موضع برزة آزربايجان، و انوشروان آن را به شيز [تخت سليمان، به تركي سوغورلوق] كه اولين موضعي است از مواضع آن ناحيت" نقل كرد.

منبع: مؤلف تاريخ قم، كتاب را به زبان عربى براى صاحب بن عبّاد تأليف كرده است، اما اكنون دسترسى به كتاب به جز از طريق ترجمه پنج باب اول از بيست باب كتاب كه در سالهاي ٨٠٥ و ٨٠٦ قمري توسط حسن بن على بن حسن بن عبدالملك قمى به فارسى ترجمه شده ممكن نيست. (صفحات ٨٨ و ٨٩)

محمد‌بن‌احمد ابوريحان بيروني، الآثار الباقيه عن القرون الخاليه (٤٤٠-٣٦٢ قمري،٩٧٢- ١٠٤٨ ميلادي)

عده اي از مورخين اسلامي محل تولد زردشت را در آزربايجان دانسته اند (اين ادعا امروزه تقريبا به طور قطعي رد شده است). نام سه شهر آزربايجاني براي اين امر به پيش رانده شده است. "موصل"، "ري" در شرق آزربايجان و "اورميه" در غرب آن. ابوريحان بيروني از مورخيني است كه در باره آزربايجاني بودن زرتشت در كتاب آثار الباقيه عن القرون الخاليه خود سخن گفته است.

ابوريحان بيروني دانشمند برجسته‌ ازبكستاني، در شهر كاث از شهرهاي ولايت خوارزم به دنيا آمد. پدرش، ابوجعفر احمدبن ‌علي انديجاني، اخترشناس دربار دولت توركي خوارزم‌شاه در رصدخانه‌ گرگانج بود. بيروني در كتاب خود الآثار الباقيه عن القرون الخاليه به هنگام صحبت از زرتشت به امتداد حدود آزربايجان تا موصل (ناحية معروف به آديابِن) توسط روميان اشاره كرده و مي گويد: "سپس زرادشت پسر سفيد تومان آزربايجاني آمد...... روميان مدعي بودند كه وي از اهالي موصل است. و گويا بر اين سخن افزوده اند كه مرزهاي آزربايجان تا حدود موصل است. ("ثم اتي زرادشت بن سفيد تومان الآزربايجاني..... و زعم الروم انه كان من الموصل و لعلهم اضافو في هذا القول حدود آذربيجان الي حدود موصل.....")

آنچه از اين گفته استناد مي شود اين است كه روميان زرتشت را از اهالي موصل دانسته و در اين قول حدود آزربايجان را تا به حدود موصل مي دانسته اند. اين اشاره وي از جهت جغرافياي تاريخي آزربايجان داراي اهميت است زيرا موصل شهري در شمال شرقي اقليم موسوم به كردستان در شمال عراق است و آزربايجاني دانستن اين شهر كه در ساحل دجله قرار دارد به معني آزربايجاني دانستن همه سرزمين شرق دجله تا مرز ايران يعني تقريبا كل كردستان عراق مي باشد.

ياقوت حموي رومي، كتاب معجم البلدان، (متوفي ٦٢٣ قمري، ١٢٢٦ ميلادي)

ياقوت حموي رومي از نويسندگان‌ و تاريخ‌ نگاران‌ جغرافي‌نويس ‌بنام‌ قرن‌ هفتم‌ هجري در كتاب معجم البلدان و در كتاب دیگر خود «برگزیده مشترك» شهر فعلا كردنشين اوشنو (اشنويه) و جوذمه در شهرستان سقز استان فعلي كردستان را واقع در آزربايجان دانسته است.

ياقوت در ذيل «اشنه» مي‌گويد: من خود آن شهر را ديده‌ام كه در طرف اذربيجان واقع است از سوي «اربل»، ميان آن و اروميه دوروزه راه و ميان آن و اربل پنج‌روزه راه است. او اربل را از اعمال موصل - كه طبق برخي منابع باستاني داخل در سرزمين آزربايجان قلمداد شده – شمرده است. (٢٨٤-١). وي در باره جوذمه نيز مي گويد كه رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل است: "جوذمه بالميم، رستاق من رساتيق أذربيجان في الجبل". بنابر اين وي بخشي از جبل در ايران مركزي را نيز جزئي از آزربايجان شمرده است (ايالت جبال در آن زمان معادل عراق عجم بود).

منبع: ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله، یاقوت حموی، معجم البدان، ج ١، (بیروت، دارصادر، ١٩٥٥ ميلادي).
منبع: نام اصلي كتاب برگزيده مشترك به عربی المشترك وضعاً و المفترق ضفعاً است كه توسط محمد پروین گنابادی تحت عنوان برگزیده مشترك یاقوت حموی ترجمه و چاپ شده است.

عماد الدين اسمعيل بن محمد بن عمر، المعروف به ابوالفداء، كتاب تقويم البلدان، (تاليف ٧٣٢ قمري- ١٣٣١ ميلادي)

ابوالفداء مرزهاي مملكت آزربايجان در شمال را [تحت حدود ولايت آران] دربند قفقاز و تفليس [پايتخت گرجستان]؛ در جنوب را [تحت حدود ولايت آزربايجان] دينور (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان (در غرب استان كرمانشاهان در مرز عراق) و شهرزور (در استان سليمانيه عراق)؛ در غرب را اندكي از جزيره و جوار دجله (بين النهرين شمالي، شامل همه مناطق كردنشين شمال عراق و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه)؛ و در شمال غرب را ارمنيه دانسته است.

ابولفدا پيرامون حدود ولايت آزربايجان و ولايت اران چنين مي‌نويسد: "حد شرقي آن [آزربايجان] بلاد ديلم است و حد جنوبي آن عراق عجم يعني حلوان و اندكي از جزيره". و نيز "حد اران از باب (دربند قفقاز) است تا تفليس، تا نزديك رود ارس، تا مكاني معروف به حجيران. و آزربايجان از حد حجيران است تا حد زنجان، تا حد دينور، تا حلوان و شهر زور و مي‌پيچد تا منتهي به قرب دجله گردد و بر حدود ارمينيه پيوندد". منبع: ابوالفدا تقویم البدان، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٤٩ ص ٣٨٦.

با اين وصف وي بخش اعظم مناطق در حال حاضر كردنشين ايران، عراق، سوريه و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه را جزئي از مملكت آزربايجان شمرده است.

حمدالله مستوفي قزويني، كتاب نزهت القلوب، (تاليف ٧٤٠ قمري، ١٣٣٩ ميلادي)

حمداله مستوفي قزويني مورخ آزربايجاني مشهور قرن هشتم هجري قمري در كتاب خويش بنام نزهه القلوب، حدود مملكت آزربايجان را در شمال پيوسته با گرجستان و ارمن و در جنوب با عراق عجم و كردستان دانسته و شهر فعلا كردنشين اوشنو را جزء آزربايجان، بخشي از تومان خوي و در خارج كردستان شمرده است.

وي مي گويد: "بلاد آزربايجان ۹ تومان است، بيست و هفت شهر دارد، در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد و در بعضي مناطق ملايم است، حدودش با ايالت عراق عجم، موغان، گرجستان، ارمن و کردستان پيوسته. طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ، عرضش از بجروان تا سيپان ۵۵ فرسخ مي باشد." به گفته وي تومان خوی در آزربايجان شامل چهار شهر خوی، سلماس، ارومیه و اشنویه بوده است.

بنا به حمدالله مستوفي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "تبريز، اوجان، طسوج، اردبيل، خلخال، دارمرزين، شاهرود، مشكين، انار، ارجاق، اهر، تكلفه، خياو، درآورد، قلعه كهران، كليبر، گيلان فصلون، مردان قم، نوذر، خوي، سلماس، اروميه، اشنويه، سراو (سراب)، ميانج (ميانه)، گرمرود، مراغه، دهخوارقان، بسوي، نيلان [ليلان]، مرند، دزمار، زنگيان، زنور، كركر [گرگر]، نخجوان، اردوباد، اجنان، آزاد، ماكويه". منبع: حمدالله مستوفی، نزهت القلوب، به تصحیح گای لسترنج، تهران دنیای كتاب، ١٣٦٣ صص ٨٥ ٬ ١٠٢)

تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان در عهد صفوي

در كتاب "ماهيت تحولات در آسياي مركزي و قفقاز" از انتشارات وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي‌ايران، به هنگام اشاره به تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان، شهر كردنشين بايزيد در تركيه جزء آزربايجان شمرده شده و چنين نوشته شده است:

در دوران صفويه اين امپراتوري بزرگ به بيست ايالت تقسيم شده بود. ايالت آزربايجان به مرکزیت تبریز – در عین حال پایتخت ایران –يكي از مهمترين اين ايالتها بود و خود به چهار واحد اداري كشوري به نام بيگلربيگي تقسيم ميشد.

بيگلربيگي تبريز: در برگيرنده استانهاي كنوني آزربايجان٬ گيلان٬ زنگه زور و قزوين.
بيگلربيگي قره باغ: دربرگيرنده گنجه٬ بردع٬ برگشاد٬ لوري و جوانشير
بيگلربيگي چخورسعد: در برگيرنده ايروان٬ نخجوان٬ ماكو٬ و بايزيد
بيگلربيگي شيروان: در برگيرنده باكو٬ شماخي٬ شكي٬ شيروان٬ قوبا و ساليان

اين بيگلربيگيها كه در متون، كتابها و مدارك دولت صفوي به اسم آزربايجان مورد خطاب قرار ميگرفتند، تابع والي آزربايجان كه از سوي شاهان صفوي منصوب مي‌شد و در تبريز بر تخت مينشست بوده و با مدیریت والیان متعدد که سپهسالار آزربایجان نیز نامیده می شدند اداره میگرديدند.

محمود میرزای قاجار، کتاب «سفینه المحمود»، تالیف ١٢٤٠ قمري، ١٨٢٤ ميلادي:

محمود میرزای قاجار در کتاب خويش "سفینه المحمود" حدود مملكت آزربايجان را با دقت تمام ترسيم كرده است. وي حدود شمالي آزربايجان شمالي (آزربايجان قفقاز) را به دربند در داغستان روسيه و گرجستان در قفقاز؛ و حدود غربي آزربايجان غربي (آزربايجان تركيه) را در غرب به ارزروم (ارضروم) در شمال شرق تركيه مي رساند. او شهرهاي اوردوباد، ايروان، قره باغ، شكي، شروان، دربند، قبه، باكو، بيلقان در قفقاز و همچنين شهر تالش در ساحل درياي خزر، شهر همدان و شهر فعلا كردنشين ساوجبلاق (مهاباد) در شمال غرب ايران را از شهرهاي معروف مملكت آزربايجان دانسته است.

وي مي گويد: «مملکت آذربایجان و تشخص ولایات آن: در ابتدایش از رودخانه قیزیل اوزن است و انتهایش به گرجستان متصل، از طرفی به ارزنه الروم و دربند. معروف به چند شهر است، اعظم [آنها] دارالسلطنه تبریز. قصبات و شهرهای معروفش به این تفصیل است: اردبیل، اهر، مشکین، سراب، خلخال، تبریز، مرند، اردوباد، ساوجبلاق، سلماس، خوی، نخجوان، ایروان، گنجه، قره باغ، شکی، شروان، دربند، قبه، بادکوبه، تالش، بیلقان، ارومی، صائین قلعه، همدان. اهل آن دیار به صداقت معروفند و اغلب ترک زبانند».

نشريه آچيق سوز، ژانويه ١٩١٨

حدود جنوب غربي آزربايجان و شمول آن بر استانهاي كردستان و كرمانشاهان بعدي تا ربع اول قرن بيستم و پيش از روي كار آورده شدن حكومت پهلوي در ميان آزربايجانيان امري مبرهن و معلوم بوده هنوز از حافظه ها پاكسازي نشده بود. چنانچه نشريه آچيق سوز چاپ باكو در سرمقاله مورخ ١٧ ژانويه ١٩١٨ خود كه در آن به موضوع آزربايجان ايران پرداخته، حدود جنوب آزربايجان را در استان كرمانشاهان ذكر كرده است. در اين مقاله مرزهاي تاريخي آزربايجان از كوه‌هاي قفقاز در شمال تا كرمانشاه در جنوب، تفليس در غرب و درياي خزر در شرق توصيف مي گردد. به عقيده آچيق سوز تقصير دو پاره شدن مملكت آزربايجان و ملت ترك آزربايجاني به گردن توسعه‌ طلبان روس و طبقه حاكمه ايران بود كه با سياست‌هاي نادرستي كه اتخاذ كردند اين وضع را پيش آوردند. علاوه بر اين به عقيده نويسنده آچيق سوز «اين حق طبيعي مسلمان‌هاي جنوب قفقاز بود كه قلمرو خود را آزربايجان بنامند» و آرزو كرده بود كه «يك روز برادرهايشان در جنوب بتوانند به آنها ملحق شوند.» (آچيق سوز، ١٧ ژانويه ١٩١٨)

دكتر حسین آلیاری

دكتر حسين آلياري با استناد به نگاشته‌های جهانگردان و جغرافی نگاران اسلامی نام شهرهای آزربایجان را به شرح ذیل آورده است: «تبریز، اردبیل، مراغه، خنج، ورثان، سیر [سنه]، میانج [میانه]، برزه [جنوب دریاچه ارومیه]، ارومیه، جابروان [جنوب دریاچه ارومیه]، خوی، مرند، گلسره [كولسره] در ٥٣ كیلومتری مراغه در شرق گل تپه، باجروان، برزند [در شمال اردبیل]، سلماس، شیز [گنجك = تحت سلیمان، به تركي "سوغورلوق"]، سلق [رستاق السلق]، نریز [در مشرق ارومیه]، سندبابا، سابرخاست [مياندوآب = قوشاچاي]، سراو [سراب جغرافی‌نویسان اسلامی سراه ضبط كرده‌اند]، ماینهرج [میان دینور و سیر]، بذ، میمذ، نیر، زنجان». منبع: دكتر حسین آلیاری، نام شهرها و وضع راه‌های آذربایجان در قرون نخستین اسلامی. نشریه دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، ص ٨٣

در اين ليست شهرهاي سير (سنه)، برزه (سقز)، ماينهرج امروزه در استانهاي كردستان و كرمانشاهان واقع اند. بدين ترتيب به اعتقاد دكتر حسن آلياري طبق نگاشته هاي دوره اسلامي شهرهاي سنندج، سقز و ماينهرج و سرزمينهاي واقع در شمال آنها در استانهاي كردستان و كرمانشاهان همه جزئي از آزربايجان بوده اند.

توضيحات در باره نام چند شهر آزربايجاني و مناطق حدي آزربايجان در دوره اسلامي:

[١]- جوذمه: واقع در شهرستان سقز در استان كردستان. بلاذري رستاق جوذمه را از كوره بَرْزه (سقز) آزربايجان؛ و ياقوت حموي رومي آنرا رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل معرفي كرده است. محل دقيق امروزي آن در شهرستان سقز معلوم نيست. «رستاق» به قول ياقوت هر موضعي است كه در آن مزرعه‌ها و قريه‌ها باشد و به شهرهايي مانند بصره و بغداد گفته نمي‌شود و اخص از «كوره» و «استان» است.

[٢]- سيسر (سنه، سنندج، سيسر صدخانيه): "سيسر" و يا "سيسر صد خانيه" در جنوب غربي آزربايجان واقع بوده و از طرف ماركوارت و پاولي و.... با سِنَه (سنندج) واقع در استان كردستان امروز تطبيق مي‌شود. سيسر در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

[٣]- ماي‌نهرج: "ماينهرج" میان دینور و سیسر (سنندج) و در شهرستان دينور در استان كرمانشاهان امروزي واقع است. عده اي اين نام را به شكل «ماذبهرگ» و به معني يعني ديدبان ماد به اين اعتبار كه اينجا آغاز ناحية وسيع ماد بوده دانسته اند. ماينهرج در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

[٤]- برزه (سقز): "برزه" بر سر راه مراغه به سيسر (سنندج) بوده است. مينورسكي محل برزه را در سقز كنوني حدس زده است. سقز (ساققيز) نام تركي اين شهر بوده به معاني سقز، صمغ، كشمش، مخمر و ... است. برزه در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

اصل نوشته بلاذري در باره سيسر چنين است: "سيسر بكسر أوله وبعد الياء سين أخرى وآخره راء بلد متاخم لهمذان قالوا سمي سيسر لأنه في انخفاض من الأرض بين رؤوس آكام ثلاثين فمعناه ثلاثون رأسا وهي بين همذان وأذربيجان حصنها ومدينتها استحدثت في أيام الأمين بن الرشيد وفيها عيون كثيرة لا تحصى وكانت تدعى صدخانية لكثرة عيونها ومنابعها ولم تزل سيسر وما والاها مراعي لمواشي الأكراد وغيرهم حتى أنفذ المهدي إليها مولى له يعرف بسلمان بن قيراط وأبوه صاحب الصحراء التي تسمى صحراء قيراط ببغداد ومعه شريك له يعرف بسلام الطيفوري وكانت سيسر مأوس الذعارد فاجتمع في أيدي سلمان والطيفوري ماشية كثيرة فكتبا إلى المهدي يعرفانه ذلك فأمرهما ببناء حصن يأويان إليه مع المواشي التي معهما فبنيا مدينة سيسر وحصناها وسكناها وضم إليها رستاق ماينهرج من الدينور ورستاق الجوذمة من أذربيجان من كورة برزة ورستاق خانيجر فكورت بها الرساتيق وولى عليها عاملا برأسه إلى أن كان أيام الرشيد كثر الذعار بنواحيها فلما كان أيام فتنة الأمين والمأمون تغلب عليها مرة بن أبي مرة العجلي ومنع الخوارج فلما استقر أمر المأمون أخذت من يد مرة وجعلت في ضياع الخلافة وهذا آخر ما وقع لي من خبرها"

[٥]- دينور (دينهور، ماه الكوفه): نام يکي از دهستانهاي چهارگانه بخش صحنه شهرستان کرمانشاه در استان كرمانشاهان است. همچنين در دهستان حسن آباد بخش کليبر شهرستان اهر آزربايجان دهي با همين نام موجود است. در دوره اسلامي از دينور به شكل شهري از توابع جبل که نزديک قرميسين (خرميسين) قرار دارد ياد شده است. لسترنج مي نويسد خرابه هاي شهر دينور در حدود بيست و پنج ميلي مغرب کنگاور در حاشية شمال‌ شرقي دشتي حاصلخيز قرار گرفته و توسط رودخانة دينور كه از کوههاي باختري کندوله شمالي سرتخت و بخش سنقر و کوههاي دهستان خدابنده لو سرچشمه گرفته مشروب مي‌شود. تاسيس شهر دينور را که نام آن در مآخذ سرياني به شكل دينهور آمده به دورة سلوكيان يا قبل از آنها نسبت مي‌دهند. در اينجا نيز مانند کنگاور مهاجرنشين‌هاي يوناني ساكن بوده‌اند. دينور در زمان خلافت معاويه به ماه‌ الكوفه معروف شد زيرا عايدات آنجا به مستمريهاي اهل كوفه اختصاص يافته بود، همانند نهاوند که معروف به ماه البصره بود. امير تيمور خاقان ترك ساخلويي از لشکريان خود را در آنجا مستقر کرد. دينور در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٦]- حلوان (خارا، خلمنو): حلوان يا به ‌قول يونانيان خارا بر ساحل چپ رودخانة حلوان در طاق‌گرا در شهرستان سر پل ذهاب در استان كرمانشاهان قرار دارد. حلوان كه در زمان آشوريها خلمنو نام داشته بنا به گفتة ابن‌ حوقل در قرن چهارم هجري به بزرگي دينور بوده است. مقدسي مي گويد در خارج شهر يهوديان معبدي داشتند كه مورد احترام آنها بود. حلوان در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٧]- شهرزور (زور، سورا): خره اي وسيع بين اربيل و همدان بود. امروزه در خاک عراق شهرکي بنام زور (سورا) در شمال شرقي سليمانيه نزديک مرز ايران و عراق، در طرف مقابل شهرستان مريوان استان كردستان وجود دارد. اتابک زنگي از اتابکان قرن ششم هجري (١٤ ميلادي) شهرزور را تصرف کرد و مظفرالدين گوکبري (گٶك بٶري= گرگ آبي) اتابک اربيل در زمان ياقوت حموي در اين شهر مستقر گرديد. شهرزور در بسياري از منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٨]- جزيره: جلگه پهناور بين النهرين در عراق كه دو رود بزرگ دجله و فرات در آن جريان دارد از دو بخش تشكيل يافته است. قسمت شمالي و يا "جزيره" و قسمت جنوبي و يا "عراق". اكثر جغرافى نويسان مسلمان مرز بين دو بخش بين النهرين يعنى عراق و جزيره را خطى قرار داده اند كه تقريبا از شهر تكريت در شمال بغداد به سمت غرب امتداد مى يافت. اين خط مرزى رود فرات را از جنوب شهر (عانه) در محلى كه اين رود به طرف جنوب خميدگى بزرگى پيدا مى كند قطع مى نمايد.

الف- جزيره: اعراب قسمت شمالى بين النهرين را كه داراى مراتعى سر سبز بوده به دليل قرار گرفتن در ميان آب دو رود دجله و فرات به هنگام طغيان (جزيره) مي ناميدند. جزيره خود به سه بخش تقسيم مى شد كه هر بخش را (ديار) مى گفتند و عبارت بودند از: ديار بكر، ديار ربيعه و ديار مضر كه از نام سه قبيله اى كه قبل از ظهور اسلام در آنجا ساكن بوده اند گرفته شده است. شهر (آمد) كه در ساحل رود دجله و در جنوب تركيه قرار داشت مركز دياربكر و محل سكونت بكريان؛ (موصل) كه در ساحل رود دجله و در شمال عراق قرار داشت بزرگ ترين شهر ديار ربيعه و محل سكونت قبيله ربيعه؛ و (رقه) محل سكونت مضريان بود كه در ساحل رود فرات و در شمال سوريه قرار داشت. بخش اعظم جزيره و بويژه ديار ربيعه در متون دوره اسلامي جزء آزربايجان شمرده شده است.

ب- عراق: قسمت جنوبى بين النهرين توسط اعراب (عراق) ناميده ميشد. كلمه (عراق) (ساحل دريا به طور درازا)، (بستر رودخانه از ابتداى جريان تا ريزش به دريا) و (پايين تا بالاى رودخانه) معنى شده و به معنى صخره و ساحل هم آمده است. قسمت جنوبى به دليل رسوبى بودن خاك آن بسيار حاصل خيز بوده و نخلستان هاى پر ثمر آن از نهرهايى كه از دجله و فرات منشعب شده اند سيراب مى گردد.

فارسستان در يك نگاه

2008-04-15T09:56:00.000-07:00

فارسستان در يك نگاه

مئهران باهارلي
سؤزوموز

بخش اول: فارسستان در يك نگاه

مملكت فارسستان و يا فارسستان ائتنيك منطقه سكونت پيوسته فارسزبانها در ايران است. اين منطقه به تقريب به جز شمال، غرب و جنوب شرقي ايران نواحي باقيمانده شرقي، مركزي و جنوبي آنرا در بر مي گيرد. فارسستان ائتنيك حدود ٥٠ درصد از كل مساحت ايران و حدود ٣٠ در صد از كل جمعيت آنرا تشكيل مي دهد. ٦٥ تا ٧٥ درصد از جمعيت فارسستان را فارس زبانان تشكيل مي دهند. مملكت فارسستان از استانهاي سمنان، خراسان جنوبي، يزد، كرمان و بخشهائي از استانهاي اصفهان، فارس، تهران، قم، خراسان رضوي و مركزي تشكيل مي شود. در اينجا تاكيد بر كلمه "بخشهائي" ضروري است زيرا قسمت عمده اي از استانهاي تهران، قم و مركزي جزئي از آزربايجان، بخشي از خراسان رضوي جزئي از افشار يورد و بخشهائي از استانهاي اصفهان و فارس جزئي از قاشقاي يورد و لرستان ائتنيك اند. فارسستان با داشتن تراكم جمعيتي كمتر از ٢٠ نفر در كيلومتر مربع، پس از بلوچستان و لارستان، داراي كمترين تراكم جمعيتي در ميان ممالك و يا مناطق ملي ايران است (مقايسه كنيد با مازندران ائتنيك با تراكم جمعيتي ٢٣٠ نفر در كيلومتر مربع، آزربايجان ائتنيك داراي تراكم جمعيتي بيش از ٧٠ نفر در كيلومتر مربع و كردستان ائتنيك با تراكم جمعيتي ٤٠ نفر در كيلومتر مربع). برخي از شهرهاي فارسستان ائتنيك عبارتند از: دماوند، محلات، دليجان، خمين، مشهد، قائنات، سبزوار، تربت حيدريه، نيشابور، تربت جام، فردوس، طبس، تايباد، اصفهان، شهرضا، نجف آباد، گلپايگان، خوانسار، كاشان، نائين، اردستان، نطنز، شيراز، كرمان، جيرفت، رفسنجان، بم، بافت، بندرعباس، يزد، سمنان، دامغان، گرمسار (قشلاق)،...

فارسستان هرگز داراي دولت ملي خود و منسوب به قوم فارس نبوده است. اين سرزمين تا سال ١٩٢٥ تحت حاكميت ملل ديگر مانند اعراب (خلفاي راشدين، عباسي، اموي، دولتهاي محلي عربي)، تركمنها و تركها (غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، صفوي، افشار، قاجار، ....)، مونقولها (امپراتوري مونقول، هولاكوئيها، ايلخانيان، جلايريان،...)، حتي گيلكها (ديلميان، بويه)، سيستانيها (صفاري)، لكها (زند) و .... بوده است. اراضي فارسستان پس از ساقط شدن سلسله ساساني به مدت قرنها تحت حاكميت دولتهاي عربي قرار داشته است. پس از آن دولتهاي محلي كم عمر تاجيك كه با فارسها خويشاوند شمرده مي شوند مانند ساماني و طاهري (دولتي تاجيك در شرق خراسان، وابسته به خلافت عربي و عميقا تاثير گرفته از فرهنگ و سنن عرب) بر بخشهائي از فارسستان حكم رانده اند. با ظهور توركان در صحنه خاورميانه، اين مملكت به همراه ديگر مناطق ملي در ايران امروزي تحت حاكميت دولتها و امپراتوريهاي تورك قرار داشته است. بسياري از اين دولتهاي تورك آزربايجاني بوده اند (جلايري، ايلخاني، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، افشار و قاجار). در اين دوره، آزربايجان بر فارسستان حكم رانده است. علاوه بر امپراتوريها و دولتهاي بزرگ تورك كه بر همه فارسستان تسلط داشته اند، دولتهاي محلي تورك چندي نيز بوده اند كه مستقلا و يا به طور موازي منحصرا بر بخشهائي از فارسستان حاكم بوده اند. اين دولتها را مي بايست دولتهاي توركي فارسستان ناميد. از دولتهاي محلي تورك فارسستان مي توان دولتهاي سلجوقيان كرمان، اتابكان فارس (سالغوريان)، قوتلوق خانيان كرمان (قاراختائيان)، اينجوئيان (آل مظفر)، و غيره را نام برد. تاريخ فارسستان در دوره حاكميت اعراب بخشي از تاريخ عرب، و در دوره حاكميت هزار ساله توركان بخشي از تاريخ تورك است.

در فارسستان قومي گروههائي منسوب به همه ملل ايراني اعم از ترك، عرب، لر، كرد، گيلك، تبري، تاجيك، پشتون و غيره مسكن گزيده اند. همچنين در اين سرزمين دهها گروه قومي ايراني زبان اما غيرفارس كم شمار مانند سمناني، رازي، كشه اي، سويي، وانيشوني، ولاترو، زفره اي، گزي، كفو، سده هي، يارندي، خوري، لاسگردي، سنگسري، سورخه اي، شهميرزادي، وفسي، كوهكي، گازرخاني، باشگردي، برينگاني، ماسرم، پاپون، دواني، .... ساكنند. اين اقوام كم شمار كه داراي زبانهاي مستقل اما غير مكتوب بوده و از هرگونه حقوق ملي و قومي محروم مي باشند به سرعت در ميان فارسها به تحليل ميروند. تركها پس از فارسها پرشمارترين گروه ملي فارسستانند. در استانهاي خراسان رضوي، اصفهان، فارس و كرمان گروههاي بسيار انبوهي از تركان ساكن اند. برخي از اينها مانند گروههاي منسوب به قشقائيها، خمسه، بوچاقچي، شاهسون، افشار و ... داراي سازمان طائفه اي و در موارد بسيار اندكي كوچنده اند. تركان فارسستان دياسپوراي تركان آزربايجاني در اين مملكت شمرده مي شوند. نيمي از جمعيت شهر تهران، پايتخت كشور را كه در مركز مشترك مملكت آزربايجان و مملكت فارسستان قرار دارد تركها تشكيل مي دهند. اين شهر به سبب همين موقعيت استراتژيك خود از سوي شاه ترك آغا محمدخان قاجار به پايتختي انتخاب شده بود.

بخش اعظم فارسستان بي آب و كم آب و از صحراها تشكيل يافته است. دشتهاي مشهور ايران يعني دشت كوير (٢٠٠٠٠٠ كيلومتر مربع) و دشت لوت (١٦٦٠٠٠ كيلومتر مربع) در فارسستان قرار دارند. در بخشهاي داخلي و شرقي فارسستان مقدار باران سالانه بسيار پائين و حدود ٣ تا ١٥ سانتيمتر مكعب و در قسمتهاي كوهستاني شمالي و غربي آن حدود ٢٠ سانتيمتر مربع است. به علت حرارت بسيار بالا و بي آبي، در قسمتهاي داخلي و شرقي فارسستان، كشاورزي و دامداري توسعه نيافته است. فارسستان به لحاظ منابع زيرزميني مملكتي نسبتا غني است. با شكست انقلاب مشروطه در سال ١٩٠٥ و بعدها ساقط نمودن دولت تركي آزربايجاني قاجار توسط كودتاي استعماري رضاخان و پس از دست به دست گشتن حاكميت سياسي ايران از تركان به فارسها، فارسستان به مركز اقتصاد، تجارت، فرهنگ، صنايع، توريسم و سياست كشور تبديل شده است. دولتين پهلوي و بويژه جمهوري اسلامي بخش اعظم منابع و درآمدهاي دولت ايران را – كه اساسا از صدور نفت مملكت عربستان-الاحواز بدست مي آيد- صرف سرمايه گذاري در فارسستان نموده و در نتيجه فارسستان قومي به سرعت توسعه يافته و به پيشرفته ترين مملكت ايران مبدل گشته است. امروزه همه مراكز تصميم گيري و دستگاههاي اجرائي كشور در شهر تهران قرار دارند. در اين شهر دهها هزار كارمند و بروكرات ساكن مي باشند. شمار مراكز دانشگاهي و آكادميك واقع شده در تهران به تنهائي از بقيه كشور بيشتر است. منطقه اصفهان فارسستان مركز صنعتي كشور و منطقه مشهد از مراكز توريسم مذهبي است. همه فرودگاههاي بين المللي ايران (به جز تبريز كه در آزربايجان است) در فارسستان (تهران، اصفهان، شيراز، بندرعباس، .....) قرار دارند. در جمهوري اسلامي ايران تقريبا همه رهبران و مديران طراز اول كشور، ولي فقيه، رئيس جهمورها، اكثريت مطلق روسا و اعضاي نهادهائي مانند شوراي امنيت ملي، مجمع تشخيص مصلحت نظام، صدا و سيما و وزارتخانه ها (بويژه وزارتخانه هاي كليدي كشور، آموزش و پرورش، خارجه، فرهنگ و ارشاد، ...)، نيروهاي مسلح و .... از ميان فارسها و فارسستانيها انتخاب مي شوند.

برخي از مختصات فارسستان:

بر خلاف مشهور اكثريت مردم ايران فارس نبوده ترك است. واقعيت آن است كه فارسها علي رغم در دست داشتن دولت ايران، بزرگترين اقليت ملي در ايران اند و تنها حدود يك سوم جمعيت كشور را تشكيل مي دهند. زبان فارسي آميخته اي از زبانهاي ايراني و عربي است. به لحاظ فيزيوتيپ فارسها از گروههاي نامتناجس تباري، قومي، زباني و فرهنگي تشكيل شده اند. قوم فارس فعلي با قوم پارس باستاني نه تنها يكي نيست بلكه ادامه مستقيم آن هم نميباشد. قوم فارس زبان امروزي به لحاظ تباري آميخته اي از گروههاي گوناگون شامل بوميان غير ايرانيزبان، هند و ايرانيهاي قديم، اعراب، موغولها و تركان اند كه با گذشت زمان و بويژه در سده هاي اخير در اثر پديده دگرگشت زباني، به زبان فارسي متكلم گشته اند. آن دسته از فارسها كه در ادبيات قوميتگرايانه فارسي اصطلاحا پارسي اصيل و آريائي ناميده مي شوند، به لحاظ فيزيوتيپ عموما سياه چرده و بيشتر شبيه پاكستانيان و هندوستانيان اند و كوچكترين شباهتي با اروپائيان ندارند. نزديكترين خويشاوند فارسها دريهاي افغانستان و تاجيكهاي آسياي ميانه اند. اما خويشاوندي اينها نيز صرفا زباني است و نه نژادي-تباري. فارسها همچنين با ديگر ملتهاي ايراني زبان مانند لرها، كردها، بلوچها، گيلكها، تبريها و لارها خويشاوند زباني شمرده مي شوند.

الف- مرزهاي فارسستان و مناطق ترك يعني آزربايجان، افشار يورد و قاشقاي يورد محتاج توجه جداگانه اند. اين مرزها در نواحي جنوبي و شرقي استانهاي تهران، قم، مركزي كشيده خواهند شد. مناطق غربي و شمالي همه اين استانها به آزربايجان تعلق دارند. در متون تاريخي نيز همواره مرزهاي جنوبي آزربايجان در عراق عجم تصوير شده است. مرزهاي فارسستان با افشار يورد در استانهاي خراسان شمالي و خراسان رضوي و مرزهاي فارسستان با قاشقاي يورد در استانهاي اصفهان و فارس قرار دارند.

ب- برخي از شهرهاي در حال حاضر عمدتا فارس زبان مانند همدان، قزوين و ساوه در داخل مرزهاي آزربايجان قرار دارند. اين شهرها كه تا آغاز قرن بيست همه و يا اكثريت اهالي آنها ترك بوده اند، در اثر سياستهاي يكسان سازي قومي تغيير زبان داده به فارسي متكلم شده اند. با اينهمه از آنجائيكه همه اين شهرها در جغرافياي تاريخي آزربايجان قرار داشته و امروز نيز داراي محلات ترك نشين بوده و در ميان جزايري از روستاهاي ترك پيراموني محاصره شده اند شهرهائي آزربايجاني بشمار مي روند. فارس زبان شدن اينگونه شهرهاي آزربايجاني، نه محصول سير طبيعي و تاثيرات متقابل تاريخي، بلكه در اثر سياستهاي آسيميلاسيونيست و تبعيض و تضييق دولتي بر عليه زبان و فرهنگ تركي است. اهالي فارس زبان اينگونه شهرها، اقليت ملي فارس در آزربايجان جنوبي را تشكيل مي دهند.

ج- شهرهاي تهران، اراك (سلطان آباد) و قم در مرز فارسستان و آزربايجان قرار دارند. اين شهرها كه اغلب داراي جمعيت قابل ملاحظه ترك نيز مي باشند (تهران و قم داراي اكثريت ترك اند) به لحاظ جغرافيائي با ديگر نواحي ترك نشين پيوسته در شمال غرب ايران و يا آزربايجان جنوبي پيوسته اند.

د- افشاريورد (سلجوق) و يا ناحيه ترك نشين شمال شرق كشور، و قاشقاي يورد (قشقايستان) و يا ناحيه ترك نشين جنوب ايران را مي بايد خارج از فارسستان در نظر گرفت. البته مساله تعيين مرزهاي دقيق اين دو بويژه قاشقاي يورد محتاج كار ويژه اي است. قرار داشتن اين دو منطقه ملي در داخل فارسستان تبديل فارسستان به دولتي فدرال در آينده را حتمي خواهد ساخت.

ل- در فارسستان علاوه بر فارسها گروههاي منسوب به ملل ايراني ديگر از جمله ترك، عرب، لر، كرد،.... نيز ساكن اند. تركان بزرگترين اقليت ملي در فارسستان و تركي دومين زبان آن است.

م- فارسستان به درياهاي آزاد ارتباط ندارد. ممالك جوار درياي خزر، مناطق ملي تركمنستان جنوبي، مازندران، گيلان و آزربايجان جنوبي مي باشند. در سواحل جنوب ايران نيز مناطق ملي بلوچستان شرقي، لارستان و عربستان-الاحواز قرار دارند. البته از سوي دولتهاي ايران براي ايجاد امكان دستيابي فارسستان به آب، سعي وافري براي آسيميله كردن و فارسسازي ملل ايراني زبان تبري، گيلك و لار در قوم فارس انجام مي گيرد. داده ها نشانگر آن است كه در اين امر به ويژه در مورد دو ملت گيلك و تبري كه شيعه مذهبند، موفقيت نسبي حاصل شده است.

بخش دوم: فارسستان، فارسيه، فارسيستان، پرشيا، پرسيا
Farsestan, Farsistan, Farsiye, Farsiyeh, Persia

پديده هاي نو، نامهاي نو

حركت ملي دموكراتيك ملت ترك و مملكت آزربايجان جنوبي كه حاليا شاهد آنيم، در كل تاريخ اين ملت و اين مملكت، هرگز به اندازه امروزين داراي مضمون و استقامت توركي، ملي، دمكراتيك، مدرن، جهاني و علمي نبوده است. اين مضمون و استقامت بسيار غني و بيسابقه، خود را در اهداف، مفاهيم، شعارها و متدهاي مشخصي جلوه گر مي سازد كه تدقيق هر كدام، فورا روح و هويت توركي، ملي، دمكراتيك، مدرن، جهاني و علمي آنرا آشكار مي سازد. بيسابقگي اين مضمون و استقامت يكي نيز در گستردگي شمول و عمق نفوذ آن است، به نحوي كه در مدتي نسبتا كوتاه توانسته است خود را بر عرصه هاي سابقا هرگز دست نخورده و بسيار نوئي مانند تئرمينولوژي، سمبلها، نشانه ها و حتي املاء و اورتوقرافي – نه تنها زبان تركي بلكه زبان فارسي هم- تحميل نمايد.

در نتيجه شتاب گرفتن روندهاي تشخص ملي، ملت شوندگي و احقاق حقوق ملي ملل ساكن در ايران، پديدار شدن آلترناتيوهاي فدراليسم و استقلال و رغبت روز افزون به آنها در ميان ايرانيان و ملل ساكن در ايران، براي انعكاس و افاده مفاهيم نوظهور بسياري كه تاكنون از داشتن معادل و نام دقيق در فرهنگ و زبان فارسي محروم بوده اند، ناچارا ميبايست كلمات و تعبيرات و قالبهاي جديدي وضع گردند و يا از ميان كلمات و تعبيرات موجود ولي غيردقيق انتخاب شوند و يا از ديگر زبانها وارد زبان فارسي٬ زبان دومين قوم ساكن ايران – كه به طور غير مشروعي تنها زبان رسمي و دولتي دولت ايران اعلام گرديده- شوند. كاربرد تعبيراتي مانند "آزربايجان جنوبي"، "استعمار فارسي"، "راسيسم فارسي"، "آپارتايد زباني"، "ملتهاي ايران" به جاي اقوام ايران، "زبان رابط" به جاي زبان مشترك، "ممالك ايران" (بر اساس ممالك محروسه ايران) به جاي مناطق ملي، "علوي قزلباش" به جاي اهل حقهاي ترك، "تورك" به جاي توركيك انگليسي، حتي كاربرد فرمهاي "آزر" و "آزربايجان" به جاي فرمهاي فارسي "آذري" و "آذربايجان" همه از اين دستند. اين تعابير نوي دقيق و دمكراتيك علاوه بر منبع آن يعني ادبيات سياسي و فرهنگي تركي و آزربايجاني، كم كم در ادبيات سياسي و فرهنگي ديگر ملل ساكن در ايران و بويژه فارسها رايج شده و نهادينه مي گردند.

در تشكل و تشخص منطقه ملي قوم فارس

با گسترش روند جهاني شدن٬ ژرفتر گرديدن جنبش دمكراسي و با تعميم روند دمكراتيزاسيون در دنياي اسلام، جهان تورك٬ منطقه خاورميانه-قفقاز-آسياي صغير و در اين ميان ايران، بسياري از مسائل كه تاكنون جزء تابوهاي سياسي بشمار ميرفتند و يا به سادگي به سبب نبود دمكراسي و آگاهي زمينه ساز آن٬ محلي از اعراب نداشتند، به بحث و گفتگو گذارده ميشوند. يكي از اين مباحث بكر٬ به زير سؤال بردن وضعيت و موقعيت قوم فارس و زبان فارسي، نقش و سهم اين دو در ساختمان سياسي، اداري و فرهنگي كنوني و آينده محتملا فدرال ايران چندملتي، حدود و ثغور منطقه فارس نشين كشور و ويژگيهاي دولت محلي قوم فارس در ايران فدراتيو است. كوشش براي انتخاب نامي مشخص و خاص براي ناميدن سرزمين فارس نشين در شرق –مركز كشور و بحث در چگونگي ناميده شدن آن به زبان فارسي نيز٬ يكي از نيازهاي زائيده از برآيند ضروريات فوق است.

بيشك نظام اداري ايران دير و يا زود و اقلا تبديل به نظام فدرال ملي-زباني خواهد شد و بيشك در اين نظام فدرال ملي-زباني همكشوريهاي فارس نيز مانند ديگر گروههاي ملي٬ دولت محلي-منطقه اي فدرال از آن خود را خواهند داشت. واضح است كه دولت ملي و محلي-منطقه اي قوم فارس، منطقا در ناحيه اي كه فارسزبانان ايران به طور پيوسته و متراكم در آن ساكنند و اكثريت را تشكيل ميدهند، يعني در شرق و بخشهائي از مركز و جنوب ايران تاسيس خواهد شد و به اين شرط همه ملتهاي ترك، عرب، كرد، بلوچ، لر، گيلك، تبري، تركمن، لار و.... از حق دمكراتيك تاسيس دولت محلي خلق فارس حمايت خواهند نمود. در هر كشور فدراتيو؛ واحدهاي فدرال تشكيل دهنده آن، علاوه بر دولت محلي-منطقه اي بايد سمبلهاي ملي مربوطه ديگري را هم – مانند اسم سرزمين ملي، اسم دولت ملي و پرچم ملي داشته باشند. اما خلق فارس در مرحله فعلي شكل گيري و تكامل هويت ملي اش، هنوز از سمبلهاي ملي مهمي مانند "اسم سرزمين ملي" و "پرچم ملي" اش برخوردار نيست. فارسها در يك هزار و پانصد سال اخير از نعمت داشتن دولت ملي خود محروم بوده و تحت حاكميت دول عرب، مونقول و تورك (تركمن، ترك) زيسته اند. همچو خلقي شايد طبيعي است كه از نهادها و سمبلهاي مربوط به دولتمداري مانند پرچم ملي و... محروم باشد. دولتمداري، نهادها و سمبلها و ذهنيت و سنن مربوط به آن فرهنگي است كه خلق فارس بالكل از آن بي بهره مانده است. (در نتيجه نبود اين فرهنگ و تجربه و سنن جا افتاده دولتمداري و ناشيگري حاصل از آن است كه پس از به حاكميت رسيدن قوم فارس در ايران يعني در برهه زماني كمتر از سد سال، ما در ايران شاهد تجربه هاي پايان ناپذير كودتاها، انقلابها، حركتهاي مركزگريز ملل ساكن در اين كشور، شورشهاي مردمي، جنگهاي داخلي و خارجي و تنش و درگيريهاي متعدد سياسي و ديپلماتيك دولت ايران با دولتهاي همسايه و جهاني و.... هستيم).

در ضرورت نامگذاري منطقه فارس نشين كشور

منطقه ملي فارس نشين در شرق و مركز ايران و واحد دولتي كه در سرزمين مسكوني قوم فارس تشكيل خواهد شد به چه شكل ميبايست ناميده شود؟ يافتن جواب براي اين سوال همچنين از آن رو ضروري است كه ديگر ملل ايراني هركدام براي سرزمين تاريخي-ملي خود نام و يا نامهايي دارند كه در ادبيات و فرهنگ سياسي ايران و جهان معاصر نيز كمابيش تثبيت شده اند (كردستان، آزربايجان، لرستان، تركمنستان، عربستان-الاحواز، بلوچستان٬ لارستان٬ گيلان٬ تبرستان٬ ...). دولت فدرال تركان در جنوب ايران قشقايستان- قاشقاي يورد و در شمال خراسان افشاريورد و يا سلجوق .... نام خواهد داشت. با اينهمه تاكنون هيچ اسمي از طرف سردمداران قوم فارس (چه در جبهه دولت جمهوري اسلامي و چه در جبهه اپوزيسيون فارس) براي ناميدن نياخاك و وطنشان كه همه بر آن توافق داشته باشند تثبيت نشده است. به عبارت ديگر در حاليكه همه ملل ايراني براي سرزمين ملي خود اسمي انتخاب كرده اند، فقط منطقه فارسزبان نشين ايران چند ملتي است كه همچنان بينام مانده است.

بديهي است كه انتخاب اسم٬ پرچم و سمبلهاي ملي براي سرزمين ملي و دولت محلي-منطقه اي فارس در مركز و شرق ايران٬ در درجه نخست بر عهده٬ وظيفه و در صلاحيت خلقهاي ساكن در آن منطقه و از جمله فارس زبانهاي ساكن در اين نواحي و نخبگان فرهنگي و سياسيشان ميباشد. شايسته است كه تشكيلات و سران قوم فارس بويژه طرفداران سيستم فدرالي و يا موافقين تشكيل اتحاد جماهير ايران و يا دولتهاي متحده ايران٬ به جستجوي نامي براي ناميدن منطقه ملي فارس نشين و دولت فدرال فارسهاي ايران و يا به مطرح كردن نامهائي كه در نظر دارند بپردازند. واقعيت آن است كه عدم پرداختن به مسائل مربوط به منطقه فارس نشين كشور و در اين ميان نام و حدود و ثغور آن٬ تبديل به مانع بازدارنده عظيمي در روند تبيين مساله ملي و حل آن در ايران شده است. اين مانع به اين و يا آن شكل مي بايد كه هر چه سريعتر رفع گردد. منطقه فارس نشين كشور و دولت فدرال فارسها در آن منطقه نميتواند همچنان بي اسم باقي بماند. خلق فارس استثناء نيست و دير يا زود مانند ديگر ملل ساكن در ايران– داوطلبانه و يا به اجبار- ميبايست به انتخاب پرچم ملي خود و اسم سرزمين و دولت محلي قوم فارس بپردازد. چرا كه در صورت ادامه قصور و تعلل روشنفكران و سياسيون فارس در اين امر٬ ديگر ملتهاي ايراني منتظر نخواهند آنها ماند و براي پاسخگوئي به اين نياز و پركردن خلاء موجود ناچارا و راسا به آن اقدام خواهند نمود. همانگونه كه امروز نيز در ادبيات سياسي ملتهاي ترك و كرد و عرب و تركمن و بلوچ ..... براي ناميدن ناحيه فارس نشين شرق و مركز كشور و دولت فدرال خلق فارس، از اسامي اي مانند "فارسستان"، "فارسيه"، و "پرشيا" استفاده ميشود.

نكته اي كه در اينجا مي بايست به آن دقت نمود اين است كه براي ناميدن منطقه فارس نشين كشور، نمي توان از اسم ايران استفاده كرد زيرا ايران مانند گذشته كه نام جمعي ممالك محروسه بود، امروز نيز مجموع واحدها و مناطق ملي كشور شامل منطقه فارس نشين آن است. در ايران فدرال آينده نيز، مثل سابق (ممالك محروسه ايران) دولت سراسري مركب از دولتهاي فدرال آذربايجان و كردستان و گيلان و تركمنستان و فارسستان و لرستان ... ايران نام خواهد داشت. هم كشوريهاي فارس كه مخالف ايجاد دولت فدرال فارسها و انتخاب پرچم ملي براي فارسها ميباشند و يا ايران را متشكل از فقط يك ملت ميدانند و يا منكر وجود مسئله ملي هستند و يا در دمكراسيشان جايي براي حق تعين سرنوشت و فدراليسم وجود ندارد..... در واقع دولت ايران و تمام ايران را مانند سابق متعلق به فارسها ميدانند. اين همان انديشه ارتجاعي ضدبشري نژادپرستي آريايي و شونيسم-استعمار فارسي است كه فعلا نظام سياسي و اداري كشور بر آن اساس شكل گرفته است.

كلمه فارسستان در گذشته

از رايجترين نامهاي موجود براي ناميدن منطقه فارس نشين ايران، نامهاي فارسستان (مانند لهستان. "ستان" كلمه اي فارسي است) و فارسيه (مانند روسيه، شكل عربي دارد) است. فارسستان كلمه اي است كه علاوه بر زبانهاي فارسي و تركي، در بسياري از زبانهاي عمده مانند انگليسي، فرانسه، روسي، آلماني و ديگر زبانهاي اروپايي بويژه تا آغاز قرن بيستم، بكار رفته است. در اين زبانها فارسستان دو مفهوم جداگانه يكي به معني ايالت-ولايت فارس و ديگري به معني كل ايران را ميرسانده است. فارسستان كاربردي نيز به معني سرزمين قوم فارس و يا فارسزبانان از جمله در زبان تركي و آزربايجان دارد. اين معني سوم مبناي كاربرد دمكراتيك و مدرن اين كلمه است:

١- فارسستان به معني محدود ايالت و يا ولايت فارس: نخست به معني محدود و خاص اداري، يعني براي منطقه اي كه كمابيش مطابق با استان فارس در جنوب ايران و نواحي پيراموني آن است. مثلا در ليست تقسيمات كشوري ايران مربوط به قرن 19 ولايات و ايالات ايران چنين شمرده ميشوند: "اردلان "(بخشهائي از استان كردستان فعلي)، آزربايجان (منطقه شمال غرب كشور٬ به تقريب در شرق از ري و در جنوب از اراك به طرف شمال و غرب)، بلوچستان، گيلان، عربستان (بخش اعظم استانهاي خوزستان، هرمزگان و بوشهر فعلي و جزاير عربي خليج)، لارستان، لرستان، تبرستان (استان مازندران فعلي)، "فارسستان"،... فارسستان در لغت‌نامه‌ ي دهخدا نيز به معني ايالت فارس معني شده و همچنين در ذيلِ مدخلِ استان ثبت گرديده است. در اين لغتنامه "ستان" به صورت پسوندي كه دلالت بر مكان اقامت دائمي و موطن و ناحيت، مكان موقت، مكاني كه چيزي در آن فراوان باشد معني گرديده است (١). كاربرد فارسستان امروز به بدين معني محدود بسيار نادر و البته تماما نامناسب حتي نادرست است.

٢- فارسستان به معني گسترده ايران: دوم به معني عام و گسترده فراقومي، يعني براي ناميدن كل ايران و يا كل قلمرو بعضي از دولتهاي باستاني و قديم در برخي از زبانهاي اروپائي. مثلا در لغتنامه لاتيني-آلمانيWörterbuch Latein / Deutsch در مقابل پرشيا كلمه فارسستان نوشته شده است: Persia=Farsistan. فارسستان در اين معني معادل پرشيا بوده است. پرشيا نامي است كه از سوي يونانيان صرفا براي ناميدن قلمرو دولتهاي ساساني و هخامنشي بكار رفته است. بنابراين داراي مفهومي سيال و سياسي بوده عاري از هر گونه دلالت بر جغرافياي تاريخي و يا بافت قومي مردم ساكن در آن قلمروهاي سياسي بوده است. سرزميني كه در زبانهاي اروپائي به نادرستي پرشيا ناميده شده نه هرگز داراي جمعيت قابل ملاحظه پرس و فارس بوده و نه همواره تحت حاكميت پرسها و فارسها قرار داشته است. بر عكس اكثريت جمعيت پرشيا، همواره غيرفارس و غيرپرس بوده و اين سرزمين همواره توسط غير فارسها مانند يونانيها، عربها، تركمنها، مونقولها، تركها و حتي گيلكها و لكها داره شده است. پس از سقوط ساسانيان تا بكار آورده شدن دولت پهلوي هرگز دولتي فارس و يا قومي پرس بر فارسستان حكم نرانده است. اعراب و تركان حاكم بر فارسستان و ديگر نقاط ايران در بسياري از منابع خارجي شاهان پرس ناميده شده اند زيرا كه قلمرو سياسي آنها به نادرستي پرس ناميده مي شده است. اما نه اين شاهان به لحاظ قومي و ملي و نه سرزمينهاي تحت كنترل آنها به لحاظ جغرافياي تاريخي، پرس و يا فارس نبوده اند. تا اين اواخر در پيش نويسندگان اسلامي نيز كلمه ايران و ايراني بسيار نادر بكار رفته و تقريبا همه جا نام اين سرزمين و مردمانش به نادرستي با الفاظ فارس و فرس ذكر شده است.

بنابراين امروزه كاربرد دو كلمه مترادف فارسستان و پرشيا بدين معاني يعني كل ايران و يا كل قلمرو حاكميت دولتهاي حاكم بر ايران و ..... مطلقا نادرست است. زيرا اولا ايران معادل سرزمين فارسها نيست و ناحيه فارس نشين كشور و يا پرشيا- فارسستان تنها بخشي از ايران است. دوما فارسها با پرسها كه منبع نام پرشيا بوده اند دو آنتيته قومي كاملا جداگانه اند. سوما بعد از سقوِط ساسانيان هرگز حاكميت سياسي از آن پرسها نبوده كه قلمرو آنها نيز پرشيا خوانده شود. چهارما اگر صرفا پرس بودن ساسانيان و هخامنشيان مي تواند دليلي براي پرس ناميده شدن قلمرو دولتهاي آنها باشد با همان منطق مي بايد كل ايران را به سبب حاكمت دولتهاي غزنوي و سلجوقي و جلايري و ايلخاني و آغ قويونلو و قاراقويونلو و صفوي و افشار و قاجار كه تركمن و يا ترك بوده اند، تركمنستان و يا تركستان و به دليل حاكميت مونقولها و اعراب و اشرف افغان و اسكندر مقدوني، مغولستان و عربستان و افغانستان و مقدونيه ناميد. پنجما نام گذاري ايران به اسم يكي از اقوام ساكن در آن بويژه فارسها كه سابقه برجسته منفي اي در نژادپرستي و استعمار ملل غيرفارس ايران دارند، با مخالفت و اعتراض جدي و وتوي اين ملل مواجه است.

فارسستان به معني دقيق و مدرن: "منطقه ملي فارس نشين شرق و مركز كشور"

سير كنوني در ادبيات مدرن و دمكراتيك سياسي كشور به سوي محدود كردن معني پرشيا - پرسيا (به جاي پرشيا ناميدن كل ايران)، تعميم معني فارسستان (به جاي كاربرد آن فقط به معني استان فارس)، مساوي قرار دادن فارسستان و پرشيا و كاربرد آنها براي ناميدن منطقه فارس نشين شرق و مركز ايران ميباشد. تخصيص كلمه فارسستان و معادل اروپائي آن پرشيا - پرسيا به اين معني يعني منطقه ملي فارس نشين شرق و مركز كشور، نشاندهنده تعميق و گسترش روند دمكراتيزاسيون در ايران و شتاب گرفتن شكل گيري هويت هاي ملتهاي ساكن كشور است. اين دقيقا همان معنايي است كه كلمه فارسستان در زبان تركي (هر دو لهجه آزربايجاني و استانبولي) دارد. مثلا در مقالات دو محقق آذربايجاني عاريف رحيم اوغلو، Satranç Tahtasında Azerbaycan ve Farsistan- Arif Rehimoğlu (آذربايجان و فارسستان در صفحه شطرنج) و يونس شاملي، "اين ره كه تو ميروي به فارسستان است- نگاهي به طرح پيشنهادي گروه كار اقوام و مبحث ملي اتحاد جمهوريخواهان ايران" كلمه فارسستان به معني منطقه ملي فارس نشين شرق ايران بكار رفته است. يا در لغتنامه تركي اينترنتي در مقابل فارسي چنين نوشته شده است: "فارسي= فارسيستانˊين ديليFarsistanın dili " (فارسي= زبان فارسستان). در كتاب دين و ديل (دين و زبان) به زبان تركي استانبولي نيز فارسستان به همين معني بكار ميرود و گفته مي شود: "عربيستان و فارسيستان´دان تورك ديل اورمانينا گله ن سؤزلرArabistan ve Farsistandan Türk dil ormanına gelen sözler " (كلماتي كه از عربستان و فارسستان وارد جنگل زبان تركي شده اند). شاعر آزربايجاني ز. قافاروف در شعر آزريستان خود، فارسستان را به معني مملكت و سرزمين فارسان بكار برده است (٢):

ياريم ائرمنيستان، ياريم گورجوستانYarım Ermǝnistan yarımm Gürcüstan
دربندˊيم داغيستان، جنوب فارسيستانDǝrbǝndim Dağıstan Cǝnub Farsistan
گٶر مندن ياراندي نه قده ر "ايستان"Gör mǝndǝn yarandı nǝ qǝdǝr İstan
بو بٶله نلر داها نه يه چاليشير؟Bu bölǝnlǝr daha nǝyǝ çalışır

(نيمي از من را ارمنستان الحاق كرد، نيمه ديگرم را گرجستان،
دربندˊم را داغستان و جنوبم را "فارسستان"
ببين كه از من (آزربايجان) چقدر "ايستان" آفريدند
اينان كه مرا تكه پارچه كردند، اكنون به چه اقدامي مي انديشند؟

يكي از شعرائي كه به وفور تعبير فارسستان را در آثار خود بكار برده است "بالتاجي آراز" از آزربايجان جنوبي است. نمونه اي از ابيات وي كه در آنها فارسستان ذكر شده اند چنين است:

فارس دٶولتي وئرگي آلديFars dövlǝti vegi aldı
فارسيستانˊدا شهه رسالديFarsistan’da şǝhǝr saldı
منيم يوردوم گئري قالديMǝnim yurdum geri qaldı
آزربايجان، آزربايجانAzǝrbaycan, Azǝrbaycan
.......
آزربايجان اٶلكه دير، بٶلگه دئييلديرAzǝrbaycan ölkǝdir, bölgǝ deyildir
فارسيستانˊين سالديغي كٶلگه دئييلديرFarsistan’ın saldığı kölgǝ deyildir
اييه سي تورك خالقيدير، اٶزگه دئييلديرİyǝsi Türk xalqıdır, özgǝ deyildir
ايران آدلي ميللت يوخدور ايرانداİran adlı millǝt yoxdur İranda
كي حٶكوم سوردوره آزربايجانداKi höküm sürdürǝ Azǝrbaycanda
.......
فارسيستان اييه دير، آزربايجان قولFarsistan iyǝdir, Azǝrbaycan qul
ميللي باج عيللتدير، ايستيبداد معلولMilli bac illǝtdir, istibdad mǝ’lul
ايستيبداد قازانديرير فارسيستانˊا پولİstibdad qazandırır Farsistan’a pul
بو ندنله فارس ايستيبداددان دويمورBu nǝdǝnlǝ Fars istibdaddan doymur
دئموكراسيني ايچه رييه قويمورDemoķrasını içǝri qoymur
.......
فارس ايسته ر تورك اونودا اٶز ديلينيFars istǝr Türk unuda öz dilini
ميلليتچي ائتمه يه تورك ائلينيMillǝtçi etmǝyǝ Türk elini
فارس دا توركون بوكه بئلينيFars da Türk’ün bükǝ belini
يوخسا فارسيستانˊا ميللي باج وئرمه زYoxsa Farsistan’a milli bac vermǝz
ادبيياتيني زنگينله شديرمه زƏdǝbiyyatını zǝnginlǝşdirmǝz
.......
فارسيستان ايسته مه ز ايران بٶلونهFarsistan istǝmǝz İran bölünǝ
چونكو ميللي باجلار آخير گٶلونهÇünkü milli baclar axır gölünǝ
ياتيريلير فارسيستانˊين چٶلونهYatırılır Farsistan’ın çölünǝ
سيياسي فارس دئمه ز يوغوردوم تورشدورSiyasi Fars demǝz yoğurdum turşdur
طالاق حاققي وئرسه م ده، ايچي بوشدورTalaq haqqı versǝm dǝ, içi boşdur
.......
سكسن فاييز دٶولته عاييد بيناSǝksǝn faiz dövlǝtǝ ayid bina
ناظيرليك، دميريولو، خسته خاناNazirlik, dǝmiryolu, xǝstǝxana
اونيوئرسيته، اوتوبان، كرخاناÜniversitǝ, otoban, kǝrxana
ايرانˊين فارسيستانيˊندا قورولوبİran’ın Farsistanı’nda qurulub
چونكو فارس دٶولتي ناخيرچي اولوبÇünkü Fars dövlǝti naxırçı olub
.......
ستتار ايستيقلال اوچون ال.له شسه يديSǝttar istiqlal üçün ǝllǝşsǝydi
تورك ايله فارس يوردونو بٶلوشسه يديTürk ilǝ Fars yurdunu bölüşsǝydi
فارسيستان اٶز گوجويله گليشسه يديFarsistan öz gücüylǝ gǝlişsǝydi
فارسيستان افغانيستانˊين تايييديFarsistan Əfqanistan’ın tayıydı
ديرچه لمه آزربايجانˊين پايييديDirçǝlmǝ Azǝrbaycan’ın payıydı
.......
باي بكˊين يوردوندا حٶكوم سوره ن يادBaybǝk’in yurdunda höküm sürǝn yad
فارس دٶولتيدير كي آلير مالياتFars dövlǝtidir ki alır malyat
ائدير فارسيستانˊي ايراندا آبادEdir Farsistan’ı İranda abad
قالانييلا آلير دٶولته سيلاحQalanıyla alır dövlǝtǝ silah
ايستيقلال، آزاديˊني ائدير گوناهİstiqlal, âzâdini edir günah
.......
آزربايجانˊين ميللي گليريAzǝrbaycan’ın milli gǝliri
گئدير تئهراندا اوچ قات اسكيليريGedir Tehran’da üç qat ǝskiliri
دٶنوشده بودجه شكلينده گليريDönüşdǝ büdcǝ şǝklindǝ gǝliri
دٶردده اوچ حيصصه سي ميللي باج اولورDörddǝ üç hissǝsi milli bac olur
فارسيستانˊين دردينه علاج اولورFarsistan’ın dǝrdinǝ ǝlac olur
.......
ايقتيصادين چرخي دورمور، دولانيرİqtisadın çǝrxi durmur, dolanır
ميللي گليرلر تئهرانا يوللانيرMilli gǝlirlǝr Tehran’a yollanır
اوچ حيصصه سيني فارسيستان قوللانيرÜç hissǝsini Farsistan qullanır
ايستيبداد لازيمدير باج آلماق اوچونİstibdad lazımdır bac almaq üçün
آزربايجان ايراندا قالماق اوچونAzǝrbaycan İran’da qalmaq üçün
.......
توركلري فارس دٶولتي كٶچمه ن ائديرTürklǝri Fars dövlǝti köçmǝn edir
تورك ايشسيزليكدن فارسيستانˊا گئديرTürk işsizlikdǝn Farsistan’a gedir
ترك خر اوسته بيربيريني ديديرTork-e Xǝr üstǝ birbirini didir
اركي سٶكدورور، دئيير مچيد قاييريرƏrk’i sökdürür, deyir mǝçid qayırır
يازيق آزربايجان، يئرينده ساييرYazıq Azǝrbaycan, yerindǝ sayır
.......
آزربايجان آيريليب دٶولت قورساAzǝrbaycan ayrılıb dövlǝt qursa
مينلر فابريكا قوردورار اولوساMinlǝr farbiķa qurdurar ulusa
نئجه كي فارسيستان قوردوروب فارسˊاNecǝ ki Farsistan qurdurub Fars’a
خالقيميز شاد اولار، يوردوموز آبادXalqımız şâd olar, yurdumuz âbad
بوتٶوله شسه قاراباغ اولار آزادBütövlǝşsǝ Qarabağ olar âzad
.......
فارس توركˊون ميللي گليريني چاليرFars Türk’ün milli gǝlirin çalır
فارسيستانˊدا چاغداش شهه رلر ساليرFarsistan’da çağdaş şǝhǝrlǝr salır
.......
آزربايجان قولدور، فارسيستان اييهAzǝrbaycan quldur, Fars iyǝ
قول گره ك اييه سي اوچون ايشله يهQul gǝrǝk iyǝsi üçün işlǝyǝ
.......
آزربايجان گومروك وئرگيسي وئريرAzǝrbaycan gümrük vergisi verir
فارس دٶولتي فارسيستانˊا يئديريرFars dövlǝti Farsistan’a yedirir
.......
فارسيستانˊدا ياتيرير فارس دٶولتيFarsistan’da yatırır Fars dövlǝti
ايشچيسيندن قازانديغي ثروتيİşçisindǝn qazandığı sǝrvǝti

واكنش فارسها به كاربرد نام منطقه ملي فارسستان

همانگونه كه گفته شد، نام فارسستان و يا پرشيا امروزه صرفا به معني جغرافيائي مي تواند بكار برده شود و كاربرد فارسستان و پرشيا براي هر چيز ديگر مانند ايران و يا قلمرو دولت ايران، غلط است. فارسستان نام يكي از مناطق ملي ايران عمدتا مسكون توسط قوم ويا ملت فارس بوده، متناظر مناطق ملي كردستان و بلوچستان و تركمنستان و لرستان و آذربايجان و... است. اين تعبير، تعبير سياسي مدرن بوده و در آينده احتمالا نام يكي از دول فدراتيو تشكيل دهنده ايران فدرال خواهد بود. با اينهمه بسياري از فارسان ساكن در ايران و نخبگان آنها در باره نام فارسستان سكوت نموده و عده اي نيز بدان اعتراض مي كنند. به عنوان نمونه در شعري از سوي نژادپرستان فارس ايراني در باره فارسستان چنين گفته مي شود (٣):

دريغا و دردا خدايا سپاس
تو اين مام ايران زمين دار پاس
يكي فارسستان ورا خواندي
دگر جزو ميهن نيارايدي

عده اي از معترضين، كاربرد تعبير فارسستان را به معني هم رديف و هم ارزش شمردن فارسها با كردها و لرها و بلوچها و عربها و تركمنها و.... كه سرزمين مليشان كردستان و لرستان و بلوچستان و عربستان و تركمنستان و ... ناميده مي شود دانسته و آنرا دون شان خود مي دانند. زيرا اين دسته به تفوق و برتري قوم فارس و منطقه مسكوني اين قوم معتقدند. عده اي از مخالفين كاربرد نام فارسستان، بين كاربرد فارسستان و جدايي طلبي تناظري مي بينند و حتي گشودن بحث چگونه ناميده شدن منطقه فارس نشين در ايران را نيز منافي با وحدت ملي و تماميت ارضي كشور مي دانند. حال آنكه مسئله جدائي طلبي و مسئله چگونه ناميدن منطقه فارس نشين كشور دو مسئله جداست. در غير اين صورت آنها مي بايست كاربرد نام كردستان و لرستان و بلوچستان و لارستان و ... را نيز منافي با تماميت ارضي كشور و وحدت ملي دانسته از كاربردها آنها خودداري كنند.

عده اي ديگر از كساني كه به نام فارسستان حساسيت دارند مي گويند در دنیای مدرن که مهاجرت و اختلاط مردم مرزهای قومی و نژادی را روزبروز کمرنگتر میکند و اکثر مناطق پیشرفته جمعیتی متنوع و رنگارنگ دارند، استفاده از نامهای قومی برای مناطقی که نام معمول و مصطلح امروزیشان ارتباطی بقومیت مردمانشان ندارد فقط نشانگر عقبماندگی فکری و تفکر قومگرایانه ایست که همه چیز را از دریچهً محدود قومی مینگرد. در پاسخ اين دسته مي بايد گفت كه اولا اگر اين استدلال صحيح است مي بايست آنها از كاربرد تعبيرات كردستان و لرستان و بلوچستان حتي انگلستان و مجارستان و لهستان و بلغارستان و صربستان و هندوستان و مغولستان و ارمنستان و گرجستان كه گويا نشانگر عقب ماندگي فكري و تفكر قومگرايانه است خودداري كنند. دوما اگر آنها صرفا با نامگذاري بر اساس قوميت مخالفند، پس به چه علت نام ديگر غيرقومي اي براي منطقه فارس نشين ايران پيشنهاد نمي كنند؟ ثالثا آشكار است كه مقايسه بين جوامع پيشرفته در دنياي مدرن با جامعه ايراني كه به لحاظ مدنيت و مدرنيته و توسعه يافتگي يكي از عقب مانده ترين كشورهاي جهان است قياس مع الفارق است. عده اي نيز بين كاربرد تعبير فارسستان و نژادپرستي ارتباط بر قرار مي كنند. حال آنكه بكار بردن (نام) فارسستان ارتباطي با نژادپرستي ندارد، بلكه بكار نبردن آن با نژادپرستي مربوط است. دفاع از حق هموطنان فارس براي تشكيل دولت منطقه اي-محلي شان و داشتن نامي ويژه براي آن سرزمين و دولت، نه تنها نژادپرستي نيست بلكه حركتي بر عليه نژادپرستي است.

عده اي از كساني که با اسم فارسستان مشکل دارند ادعا مي كنند به هنگام احياء یک کلمه قدیمی مي باید آنرا در همان معنی اوليه خودش بکار برد یعنی فارسستان را بايد صرفا به معني ایالت فارس بكار برد. پرواضح است كه اين منطق نادرست مي باشد. چنانكه در گذشته در زبان فارسي "ملت" به معني شريعت و دين و آنچه كه خداوند براي رسيدن بندگانش به سعادت، بواسطه انبياء وضع نموده است بكار ميرفت اما پس از انقلاب مشروطيت معني مدرن و امروزي بر آن بار شد. و يا خود نام "ايران" كه مدلول آن در تاريخ و امروز تماما متفاوت است. عده اي نيز “فارسستان” را یکی از اختراعات و كدهای هویت طلبان ترك مثل نوشتن “آزربایجان” بجای “آذربایجان” مي دانند. حال آنكه فارسستان اصطلاح و تعبيري سابقه دار در زبان فارسي و مصطلح در برخي از زبانهاي ديگر مانند تركي است كه روزبروز رايجتر، مانوستر و جاافتاده تر نيز مي شود. وانگاه اگر كاربرد فارسستان كد هويت طلبان ترك باشد، به سبب كاربرد كردستان و بلوچستان و لرستان و ... كد هويت طلبان فارس تلقي نمي شود؟ گروههاي سياسي مشهور به سراسري مدافع و يا موافق با پروژه فدراليسم در ايران نيز از كاربرد نام فارسستان ملولند زيرا يا در ادعاهاي خود صميمي نيستند و يا فريبكارند. اينگونه گروهها كه ساختار و فعاليتشان بر اساس ملتها و مناطق ملي سازماندهي نشده و هيچكدام نيز هيچ نشريه اي به زبانهاي ملي ايران به جز فارسي ندارند، حتي از طرح و بحث مفاهيم مقدماتي فدراليسم مانند همين نام منطقه ملي فارسستان و تعيين حدود و ثغور آن نيز خودداري مي كنند.

بنظر مي رسد سبب مخالفت واقعي بسياري از معترضين به نام فارسستان، مخالفت آنها با حقيقت كثيرالملگي ايران و لزوم گذر آن به سيستم فدرالي ملي-زباني است. به همه حال داشتن اسمي براي ناميدن مجموعه مناطق فارس نشين ايران ( و نه تك تك آنها) نيازي واقعي است و كاربرد اسمي فارسي و با مسما كه قبلا در خود زبان فارسي نيز موجود بوده و در منابع مختلف اين زبان ثبت شده است، پاسخي به غايت معقول و منطقي براي رفع اين نياز مي تواند شمرده شود.
-------------------------------

١- توضيح دهخدا بر استان چنين است:

استان: …(پسوند) مزيد مؤخر امكنه و يا ازمنه. استان (يا ستان) در امكنه گاهي دلالت بر مكان اقامت دائمي و موطن و مملكت و ناحيت كند، همچون: انگلستان، غرجستان. و گاه دال بر مكان موقت است، مانند: بيمارستان، كودكستان و دبيرستان و هنرستان و شبستان. و گاه دلالت بر مكاني كند كه چيزي در آن فراوان باشد: گلستان، موستان. استان بصورت مزيد مؤخر ازمنه (ظرف زمان) در تابستان و زمستان ديده ميشود. اينك كلمات مركبه‌اي با استان (ستان) بصورت مزيد مؤخر بترتيب حروف تهجي در ذيل نقل مي‌شود: آجارستان (در قفقاز). آرناودستان. آلوستان. اردستان. ارمنستان. ازبكستان. ازگيلستان. اسپيددارستان. افغانستان. انارستان. انجيرستان (انجيلستان). انگلستان. ايراهستان. باب شورستان. باغستان (به اصطلاح مردم قزوين). بجستان. بستان (مخفف بوستان). بغستان (بيستون). بلغارستان. بلوچستان. بوستان. بهارستان (اسم خانهء سپهسالار قزويني كه امروز مجلس شوراي ملي است). بهستان (بيستون). بيدستان. بيمارستان. پاكستان. تابستان. تاجيكستان. تاكستان. تخارستان. تركستان. تركمنستان. تنگستان. توتستان. توسستان. تيفستان (در زرگنده). تيمارستان. جادوستان. (شاهنامه. رجوع به فهرست ولف شود). جوردستان. چمستان. چيرستان. چينستان. چين‌استان. حبشستان. خارستان. خجستان. (تاريخ سيستان). خرماستان. خلجستان. خلخستان. (شاهنامه). خُمستان. خندستان (مجلس و معركهء مسخرگي، فسوس و سخره، لب و دهان معشوق). (برهان). خوالستان خودستان (شاخ تازه كه از تاك انگور سر زند). (برهان). خوردستان (شاخ تازه را گويند و آن كه از تاك انگور سر زند و آنرا بسبب ترش‌مزگي خورند و شاخهاي تازهء درختان ديگر و نهال گل و رياحين را نيز گفته‌اند). (برهان). خوزستان. دادستان. داغستان. دالستان. دبستان. دبيرستان. دروازهء كوهستان. دستستان. دشتستان. دورقستان. دهستان. ديلمستان. رام شهرستان. رزستان. ريگستان. زابلستان. زمستان. سارستان. سجستان. سكستان. سيستان. شامستان. شبستان. شهرستان (شهرستانهء مرز). صربستان. طبرستان. طخارستان. طمستان. عربستان. غرجستان. غرشستان. (تاريخ سيستان). فارسستان. فرنگستان. فرهنگستان. فغستان. فيلستان (نام قريه‌اي به ورامين) (؟) قبرستان. قزاقستان. قلمستان. قهستان. كابلستان. (معجم‌البلدان). كاجستان. كارستان. كافرستان. كردستان. كلاع‌استان. كودكستان. كوهستان. كهستان. كهورستان. گرجستان. گلستان. گورستان. لارستان. لرستان. لوالستان. (تاريخ سيستان). لهستان (پلني). مجارستان (هنگري). مغلستان. موردستان. موستان. مهلستان. نارنجستان. نخلستان. نگارستان. نورستان. (تاريخ سيستان). نيرنگستان. نيستان. والستان. (تاريخ سيستان). وزيرستان. هندستان. هندوستان. هنرستان. هوجستان واجار (بازار خوزستان. سوق‌الاهواز).

٢- متن كامل شعر چنين است:

Azəristan آزريستان

Yüz illərdir Şimal-Cənub qasırğası يوز ايللردير شيمال-جنوب قاسيرقاسي
Kükrəyəndə vətənimdə qarşılaşır كوكره يه نده وطنيمده قارشيلاشير
Dart-ha-dartdır, doğrayırlar, Xəzər daşır, دارت-ها-دارتدير، دوغراييرلار، خزه ر داشير
Yenə bölür neçə qaşıq-pay qarışır. يئنه بٶلور نئچه قاشيق پاي قاريشير

Taleyimə yazılıbdır bölünmək mi? طالئعيمه يازيليبدير بٶلونمك مي
Qətrə-qətrə, ilmə-ilmə tökülmək mi? قطره قطره، ايلمه ايلمه تٶكولمك مي؟
Qaçqın, itkin, köçkün düşüb sökülmək mi? قاچقين، ايتگين، كٶچگون دوشوب سٶكولمك مي؟
İtlər baxıb yağlı ova mırıldaşır. ايتلر باخيب ياغلي اووا ميريلداشير

Gördükcə bu zillətləri səbrim daşır گٶردوكجه بو ذيللتلري صبريم داشير
Uçurulur, batırılır qəbrim daşı اوچورولور، باتيريلير قبريم داشي
Çoxlarının başı bölgüyə qarışır چوخلارينين باشي بٶلگويه قاريشير
Unudur ki, su qalxıb boğazdan aşır اونودور كي سو قالخيب بوغازدان آشير

Biri toy-düyün vurdurur, şadlıq edir بيري توي-دويون ووردورور، شادليق ائدير
Biri yeməkdən qudurur, şahlıq edir بيري يئمكدن قودورور، شاهليق ائدير
Xalqı soyur, quldura qahmarlıq edir خالقي سويور، قولدورا قاهمارليق ائدير
Min-biri acından ölür-yas qarışır مين بيري آجيندان اٶلور، ياس قاريشير

Bir vaxt da düşmüşdü böl-ha-böl dəmi بير واخت دا دوشموشدو بٶل-ها-بٶل دمي
Qatar daşıyırdı, dartırdı gəmi قاتار داشيييردي، دارتيردي گمي
Gör bir neçə yerə böldü vətəni, گٶر بير نئچه يئره بٶلدو وطني
El də qarışıbdır, dil də qarışır ائل ده قاريشيبدير، ديل ده قاريشير

Şərqim elə getdi, qərbim də belə, شرقيم ائله گئتدي، غربيم ده بئله
Şimal yelə getdi, cənub da selə شيمال يئله گئتدي، جنوب دا سئله
Yenə də toxunur mizrablar telə يئنه ده توخونور ميضرابلار تئله
Pay alanlar yeni paya çalışır. پاي آلانلار يئني پايا چاليشير

Yarım Ermənistan, yarım Gürcüstan, ياريم ائرمنيستان، ياريم گورجوستان
Dərbənd’im Dağıstan, Cənub Farsistan. دربندˊيم داغيستان، جنوب فارسيستان
Gör məndən yarandı nə qədər “ıstan”? گٶر مندن ياراندي نه قده ر "ايستان"؟
Bu bölənlər daha nəyə çalışır? بو بٶله نلر داها نه يه چاليشير؟

Bir qalıb Xəzər’im, başım, ayağım بير قاليب خزره رˊيم، باشيم، آياغيم
Getdi Qarabağ’ım, qolum, qanadım گئتدي قاراباغˊيم، قولوم، قاناديم
İndi nə “ıstan”lar bölüb yaradır, ايندي ده "ايستان"لار بٶلوب يارادير
Veribdir baş-başa hey xosunlaşır? وئريبدير باش باشا، هئي خوسونلاشير

Bəs harda olacaq bu “Azəristan”? بس هاردا اولاجاق بو "آزريستان"؟
Yoxdur bu ölkənin adını tutan يوخدور بو اٶلكه نين آديني توتان
Hər kim olacaq bu addımı atan هر كيم اولاجاق بو آدديمي آتان
Ona EL ATASI adı yaraşır. اونا "ائل آتاسي" آدي ياراشير

Z. Qafarov ز. قافاروف

٣- متن كامل شعر چنين است:

اين مام ايرانزمين دار پاس

دريغا و دردا خدايا سپاس
تو اين مام ايران زمين دار پاس
همه جمع گشته بسي كركسان
ز جاهل ز الوات و از ناكسان
پر از مدعا و پر از قال و قيل
تو گويي فتاده ز خرطوم فيل
شده چرخ دولت و هم مرد لنگ
برفتست نيك, آمده كار ننگ
نه كس دلخوش و عرصه گشتست تنگ
سگان كرده آزاد و يخ پاره سنگ
جوان و جوانمرد رفته ز ياد
همه عشق ميهن بگشته ست باد
همه سفلگان تيغ آهيخته
به خود از فلز تسمه آويخته
خروشند و تازند و آرند يورش
همه اين كنند بهر نان و خورش
جوان حب ميهن ببرده ز ياد
رها كرده آنرا پرستد نژاد
به ترفند رخت وطن كرده تن
همه سر بكار فروش وطن
نه منطق سخنها همه سرسري
كشد زوزه گه گرگ خاكستري
به ظاهر براند زبان مادري
به باكو گرايد نه به آذري
سخن در دهان سخت باكو پسند
شده آذري زان دژم هم نژند
بظاهر حذر دارد از كار دين
بتركي ثناگوي مزدور دين
همه مزد گير و همه شخص زور
همه چشم ديد وطن گشته كور
همه گشته مفتون ومسحور سحر
نه عشقي ز بهر وطن هم نه مهر
دريغا و دردا از اين كار كرد
فروشند ميهن به تركان زرد
همه بد دلند و همه بد منش
همه تند و جاهل و اهل تنش
كدورت بورزند با پارسي
نخواهند نيوشند سخن فارسي
كشيده ز ايرانمان نقشه چند
به تركي باكو بدو واژه چند
يكي فارسستان ورا خواندي
دگر جزو ميهن نيارايدي
اگر قصد داري دهي آگهيش
دهد ناسزا سر به آيين و كيش
خدايا امان ده زجاهل و زور
از آن پيش ميهن شود خاك گور

شاعر شعر فوق، لغتنامه زير را هم در پايان شعر آورده است:

كركس = پرنده اي مانند لاشخور
سگان كرده آزاد و يخ پاره سنگ=سگان را رهانيده و سنگ ها را بسته اند
سفله= پست و ذليل و خوار
آهيختن = بيرون آوردن , نشان دادن
به خود از فلز تسمه آويخته= همان زنجير كشان هستند
همه اين كنند بهر نان و خورش= خورش يعني خوراك و خوردني
حب =دوستي
رها كرده آنرا پرستد نژاد=نژاد پرست شدن برخي از مردم
همه ريمني كار , رخت وطن كرده تن= ريمني كار يعني فريبكاراني كه خود را وطن دوست نشان ميدهند
كشد زوزه گه گرگ خاكستري=گروه نژاد پرستي از تركان كه مزدور باكو هستند
دژم=غمگين افسرده
نژند= پريشان ,هراسناك
مفتون =سرگشته
مسحور =جادو شده
سحر= جادو
كاركرد=عملكرد و رفتار
تركان زرد= تركان زرد پوستي كه هيچ قرابت و خويشي با آذري هاي ما ندارند
بدمنش=بد رفتار
تنش=دشمني و عصبانيت و بد رفتاري
كدورت= دشمني
نيوشيدن= شنيدن

گئرچه يه هو!

سخنان خانم فاخته زماني در جمع اعضاء کنگره آمريکا در باره مسائل آذربایجان

2008-03-26T12:36:00.001-07:00

سخنان خانم فاخته زماني در جمع اعضاء کنگره آمريکا در باره مسائل آذربایجان

من به اينجا آمده ام که مشکلات آذربايجاني هايي را که در ايران زندگي ميکنند، کساني که حقوق اوليه انساني آنان مستمرا نقض شده و صداي آنان خفه ميگردد، تشريح کنم.

آذربايجاني ها با بيش از 20 ميليون جمعيت، بزرگترين اقليت در ايران را تشکيل ميدهند. آنان اساسا در شمال و شمال غربي ايران ساکنند، ضمن اينکه در شمال شرقي و مرکز ايران و همچنين در پايتخت ايران- تهران نيز زبان آذربايجاني صحبت ميشود. همه اين مردم در زير سلطه رژيم اسلامي ايران قرار داشته و حقوق اجتماعي، اقتصادي و سياسي آنان به شدت نقض ميگردد.

از سالهاي 1920 به اين طرف، سياست حکومت ايران در هر دو دوره سلسله پهلوي و رژيم اسلامي عبارت از سياست تبعيض وآسسيميلاسيون اجباري جمعيت غير فارس بوده است. رژيم جديد پس از انقلاب 1979، مناطق اداري آذربايجان را به ميزان بيشتري از هم جدا کرده و عنوان آذربايجان را از اغلب بخش هاي اراضي آن حذف کرده است. (بطور نمونه در سال 1993 آذربايجان شرقي را به دو استان آذربايجان شرقي واردبيل تقسيم کرد.) در واقع حکومت ايران اين فارسيزه کردن وسيع نام ها را نه فقط در مورد نقاط جغرافيائي، بلکه به نام گذاري کودکان در شناسنامه هاي آنان نيز گسترش داده است. به اين مفهوم که والدين آذربايجاني اجازه ندارند که نام هائي با ريشه آذربايجاني را براي فرزندان خود انتخاب کنند.

موقوف کردن زبان آذربايجاني در مرکز تلاش حکومت براي آسيميله کردن مردم آذربايجان قرار دارد. مردان و زنان صرفا به خاطر کار هاي ساده اي نظير داشتن کتاب هاي آذربايجاني، تشکيل کلاس هاي آموزش زبان آذربايجاني و شرکت در فستيوالهائي براي صيانت از فرهنگ ملي خود دستگير شده اند. تا به امروز مطلقا هيچ کتاب درسي که به زبان آذربايجاني باشد اجازه نشر يافته است. تقريبا تمام ادبيات کودکان بزبان فارسي بوده و حتي يک مدرسه براي نوشتن و خواندن زبان ميليون ها آذربايجاني وجود ندارد.

طريقه ديگري که حکومت تلاش کرده که حقوق انساني و آزادي بيان آذربايجاني ها را پايمال کند استفاده از وسائط ارتباط جمعي بوده است. تنها برنامه هاي موجود به زبان آذربايجاني در راديو و تلويزيون عبارت از پوشش محدود فرستنده هاي دولتي است که در آن صرفا اخبار و تبليغات دولتي به نوعي از زبان آذربايجاني فارسيزه شده که به فآذري موسوم شده است ترجمه ميشود. فآذري ( درست مثل اسپانگليش) ترکيبي از زبان آذربايجاني با تزريق سنگين زبان فارسي است. البته که اين دو زبان از ريشه با هم فرق دشته و کاملا از گروه هاي زباني متفاوتي مشتق شده اند. اين تاکتيک، آسيميلاسيون فرهنگي و زباني آذربايجاني را تشديد کرده و بنا به نظرمغز هاي متفکر طراح آن، در نهايت موضوعيت زبان آذربايجاني کاهش يافته و با از دست دادن وضعيت يک زبان به بصورت لهجه اي از زبان فارسي در ميايد.

آذربايجاني ها بصورت روزمره و آشکارا در راديو، تلويزيون و مطبوعات سراسري مورد توهين قرار ميگيرند. ( تمام رسانه ها زير نظر دولت اداره ميشوند.) آنان در قالب شخصيت هائي که از نظر هوش مشکل دارند نمايش داده ميشوند و با تمثيل آنان بصورت “خر” و “سوسک” به آنان شخصت غير انساني داده ميشود.در مجموع، آذربايجاني ها به خاطر عدم فصاحت آنان در زبان فارسي (زبان رسمي در ايران) با عقب ماندگي مترادف ميشوند. انگيزه اين تبعيض به دليل نياز به آسسيميله کردن و فشار بر روي اقليت آذربايجاني بوده و مفصلا توسط محققين غربي نظر دکتر برندا شافر و دکتر عليرضا اصغرزاده و ديگران مورد تحقيق و تحليل قرار گرفته و مستند شده است.

در 12 ماه مه سال 2006، روزنامه ايران، روزنامه رسمي دولت، کاريکاتوري را که در آن آذربايجاني ها به سوسک تشبيه شده بودند انتشار داد. صد ها هزار آذربايجاني در سراسر کشور به خيابان ها ريختند تا اعتراض خود را در جريان تظاهرات مسالمت آميز ابراز نمايند. در مقابل، واحد هاي ضد شورش سپاه پاسداران انقلاب، واحد هاي ويژه و نيروي بسيج به تظاهر کنندگان حمله کردند. حد اقل 27 نفر کشته شدند و صدها نفر مجروح گرديدند. خيلي ها نيز با اسلحه هاي ساچمه اي کور شدند. پس از آن سرويس هاي اطلاعاتي ايران شروع به دستگيري هاي وسيع کردند. صد ها نفر از جمله نوجوانان دستگير شدند.

رسانه هاي غربي عمدتا در موضوع نقض حقوق آذربايجاني ها در ايران ساکت مانده اند. تعداد کمي در خارج از کشور از وحشيتي که در ايران بر عليه آذربايجاني هااعمال ميشود اطلاع دارد. عفو بين الملل، دفتر کميسيون عالي براي حقوق بشر(OHCHR) و اخيرا وزارت خارجه آمريکا جزو معدود آنهائي هستند که نگراني خود را نسبت به سلامتي آذربايجاني هائي که دستگير شده اند ابراز نموده و از حکومت ايران طلب کرده اند که به حقوق آذربايجاني ها و الزام هاي بين المللي خود احترام به گزارد.

فعالان آذربايجاني مستمرا در تقلاي کسب حقوق اوليه خود نظير حق آموزش به زبان طبيعي مادري خود ميباشند. آنان اجازه تجمع در مکان هاي عمومي يا در خانه هاي خود در ايامي که براي تاريخ ملت آذربايجان حائز اهميت است نظير يادبود قهرماناني مثل بابک، ستارخان، باقرخان، و همچنين رهبران سياسي نظير پيشه وري ندارند. فعالان حقوق بشر آذربايجاني مستمرا بازداشت شده و در زندان هاي ايران مورد بد رفتاري قرار ميگيرند. حتي روحانيون آذربايجاني که تلاش ميکنند که نسبت به حقوق کاملا اوليه انساني اگاهي بدهند زنداني شده اند.

فعالان حقوق بشر آذربايجاني فاقد منابعي هستند که رژيم ستمکار ايران را به چالش بکشند. آنان در نتيجه استفاده از ابزار اوليه ارتباطي، زندگي خود را به خطر مي اندازند. جنبش حقوق ملي در ايران هر چند فاقد تجربه بين المللي يا فاقد حمايت از خارج ميباشد اما در عين حال قوي ترين چالش در مقابل رژيم ايران است. سياست ايالات متحده آمريکا نسبت به ايران حول توجه به تهران است در حالي که بزرگترين چالش براي ژيم ايران در استان ها قرار دارد، جائيکه اقليت هاي قومي متمرکز هستند.

ما ميخواهيم که آذربايجاني ها و ديگر اقليت ها مورد حمايت قرار گيرند. آنها نياز دارند بدانند که دنيا به آنها توجه دارد. آنها نياز دارند بدانند که به خطر انداختن زندگي اشان براي حقوق برابر، به هدر نمي رود. آنها به اميد احتياج دارند و براي آن به جامعه جهاني چشم دوخته اند.

دانستن اينکه آنان حمايت جامعه جهاني را دارند، آنها را براي ادامه مبارزه براي حقوق برابر نيرومند ميکند. اين به معني ثبات و دموکراسي بزرگتري براي ايران و در بعد وسيعتر براي خاورميانه است. اقليت هاي ايران عوامل تغيير در کشوري هستند که خيلي به آن احتياج دارد. آنان براي يک تحول مثبت در ايران تلاش ميکنند و نياز دارند که هر کمکي را به توانند دريافت کنند.

- فاخته زماني ( مسئول انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران ( آداپ )

2008-03-26T11:22:00.000-07:00

نامه سرگشاده به آقاي ريموند جي گوردون
ناشر، ائتنولوگ
مرکز جهاني زبان شناسي

توضیح:

جمعیت ترکهای آذربایجانی - قشقایی - خراسانی و بقیه تورکهای ساکن ایران از طریق منابع مختلف ارقام مختلفی داده می شوند. که این ارقام تورکهای ایران را بین ۱۷ تا ۲۶ میلیون نشان می دهند.

بعنوان مثال منابعی چون CİA - The World Fact Book جمعیت آذربایجانی ها را ۲۴ درصد ( ۱۷ میلیون) - مجله آتلانتیک ( ۱۷ - ۲۳ میلیون ) تخمین زده است. بالاترین رقم را مرکز زبان شناسی ائتنولوگ در سال۲۰۰۵ داده است با احتساب اینکه جمعیت ایران کم تر از ۷۰ میلیون بوده آذربایجانی ها را بیش از ۲۳ میلیون - قشقایی ۱۵۰۰۰۰۰ و ترکهای خراسان ۱ میلیون که روی هم رفته جمعا" ۲۶ میلیون جمعیت ترکهای و ۲۲ میلیون جمعیت فارسها را برآورد کرده است

در ماه هاي اخيرناسیونالیست های افراطی فارس نويسندگان و محققان ائتنولوگ را در جهت پائين آوردن تعداد جمعيت ترک هاي آذربايجاني ساکن ایران تحت فشار قرار داده اند. این پتیشن در راستای حفظ رقم موجود در گزارش جدید ائتنولوگ می باشد.

نامه سرگشاده به:

آقاي ريموند جي گوردون،
ناشر، ائتنولوگ
مرکز جهاني زبان شناسي

آقاي گوردون عزيز

به عنوان جمعي از دانش پژوهان و فعالان حقوق بشر ايراني و آذربايجاني ، ما امضاء کنندگان زير قدرداني عميق خود را از شما و همه آنهائي که درتدوين و انتشار " ائتنولوگ" ، بي طرف ترين و علمي ترين مجموعه معلومات در خصوص زبان هاي جهاني، ابراز ميداريم.

در ماه هاي اخير با خبر شديم که تلاش هاي مشکوکي براي فشار به نويسندگان "ائتنولوگ" در جهت پائين آوردن تعداد جمعيت ترک هاي آذربايجاني ايران ( نيز موسوم به آذري، آذربايجاني.، ترک، ترکي ) مندرج در ويرايش اخير"ائتنولوگ" بعمل آمده است. نيازي به گفتن نيست که ما عميقاً از اين تلاشها نگران و متاثر شده ايم. ما از جايگاه خود به عنوان محققان، دانشگاهيان، و فعالان حقوق بشر بشما اطمينان ميدهيم که تخمين اخير" ائتنولوگ " (انتشار اينترنتي 2005 ) در ارتباط با آذربايجاني هاي ايران و تعداد جمعيتي که به زبان ترکي مکالمه ميکنند، بي طرفانه ترين تخميني است که از نزديک، با واقعيات موجود منطبق ميباشد. ما اميدواريم که نويسندگان و محققان ائتنولوگ به تبليغات جورواجور ناسيوناليست هاي افراطي فارس تسليم نشده و اجازه نخواهند داد که اعتبار علمي" ائتنولوگ" با اطلاعات غلط مُنَبعث از ايدئولوژي خاص لکه دار شود. در اين ارتباط توجه شما را به موارد زير جلب مينمائيم.

1- اين واقعيت مسلمي است که در تمام طول تاريخ ايران هيچ نوع آمارگيري که جمعيت کشور را در قالب قوميت، مليت و از همه مهمترزبان بيان نمايد، صورت نگرفته است. تمام ارقام و اطلاعات موجود در اين حوزه ی تخمين هائي است که بر اساس منابع و نوشته هاي غير موّثق صورت گرفته است. از اين رو در تخمين تعداد نفرات هرجامعه قومي بايستي دقت لازم بعمل آيد که نظريات رهبران محلي جوامع، دانشمندان و فعالان حقوق بشر بصورت کامل درنظر گرفته شود. بطور مشخص، يک محقق بي طرف بايستي اين حقيقت را مد نظر داشته باشد که بخاطر عدم احترام به حقوق بشر و حقوق اقليت ها در ايران ، هم حکومت ها و هم خيلي از محققان وابسته به گروه مسلط فارسي زبان، هميشه يک تصوير تحريف شده از اندازه و وضعيت جوامع فاقد حقوق مدني در کشورارائه نموده اند و متاسفانه هنوز به اين کارخود ادامه ميدهند.

2- در ايران کنوني هر چند بخش عمده اي از جمعيت ترکهاي آذري در استانهاي آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، اردبيل و زنجان زندگي ميکنند، با اينحال تعداد جمعيت آنها به هيچ وجه در اين چهار استان خلاصه نميشود. اين چهار استان ساختار هاي جديدي هستند که بر اساس معيارهاي مشکوک دولتي و اهداف اداري سؤال بر انگيز ايجاد شده اند. اين استان ها در عين حال که مرکز ثقل جغرافيائي آذربايجان را تشکيل ميدهند اما نه مترادف سرزمين هاي تاريخي آذري بوده و نه کل مناطق تحت سکونت آذربايجاني ها در ايران کنوني را منعکس ميسازند. بايد به خاطر سپرد که ترک هاي آذري در تمام نقاط کشور از استانهاي کنوني آذربايجاني واقع در شمال غربي گرفته تا شرق و مرکز ايران و استان هاي تهران، خراسان، مرکزي، همدان، قزوين و سايرنقاط ساکنند. توجه لازم به اين موضوع مهم نه تنها يک فاکتور در چارچوب حفظ بي طرفي در تحقيقات اجتماعي است، بلکه مساله ی رعايت اصول اخلاقي، بخصوص در برخورد با جوامع در حاشيه قرار گرفته ميباشد.

ما اطمينان داريم که محققان صلاحيتدار" ائتنولوگ" به عوامل مذکور در بالا توجه نموده و مثل هميشه بي طرفانه ترين تخمين جمعيت آذربايجاني و ترک ايران را در نشر آتي" ائتنولوگ" ارائه خواهند داد. لطفا براي کسب اطلاعات بيشتر در اين ارتباط و يا هر گونه کمک با ما تماس به گيريد. ما بي نهايت خوشحال خواهيم شد که اسناد تاريخي و يا معاصر مربوطه را در اختيار محققان شما قرار دهيم.

با احترام

فاخته زماني
مهندس تحقيقات، دبير انجمن دفاع از زندانيان سياسي آذربايجاني در ايران

دکتر عليرضا اصغرزاده
جامعه شناس، دانشگاه يورک- کانادا

دکتر سيد ضياء صدرالاشرافي
جامعه شناس، عضو آذربايجاني کنگره مليتها براي ايران فدرال

احمد غيبي
رئيس انجمن آذربايجانيها در سيدني، استراليا

اسماعيل جميلي
شاعر و هنرمند

دکتر الماس شعار غفاري
زیست شناس، عضوانستیتوبوتانيک فرانسه

پرفسور رضا براهني
رمان نويس و شاعر ايراني، رئيس پيشين انجمن قلم کانادا و استاد بازنشسته ادبيات تطبيقي، دانشگاه تورنتو، کانادا

سيف الدين حاتملوئي
نويسنده و ناشر

شهروز ترفخ
آرشيتکت

دکتر شهريار رهنمايان
فوق دکترا، دانشگاه سايمون فريزر، ونکوور، کانادا

دکتر صديقه عدالتي
جامعه شناس

صمد پورموسوي
آرشيتکت و هنرمند

عليرضا اردبيلي
روزنامه نگار و ناشر

دکترعلي قره جه لو
علوم سياسي

دکتر فرهاد قابوسي
استاد فیزیک در آلمان

لاله جوانشير
نويسنده و شاعر

محمد آزادگر
نويسنده و فعال حقوق بشر

دکترهادي سلطان قرائي
استاد ادبيات تطبيقي

هدايت سلطانزاده
وکيل، نويسنده، فعال حقوق بشر

پرفسور يونس پارسا بناب
استاد علوم سياسي در دانشگاه استراير، واشينگتون دي سي

"Etnologiya"nın redaktoru

cənab Raymond G. Qordona

(Beynəlxalq Dilçilik Mərkəzi

7500 West Camp Wisdom Road

Dallas, Texas 75236 ABŞ)

AÇIQ MƏKTUB

Əziz cənab Qordon!

İranın və Azərbaycanın bir qrup alimi və insan hüquqları müdafiəçisi olaraq biz, aşağıda imza edənlər, sizə və dünya dilləri haqqında ən obyektiv elmi biliklər qaynağı kimi "Etnologiya"nın nəşrində və saxlanmasında iştirakı olan bütün insanlara öz dərin minnətdarlığımızı bildirmək istərdik.

Son aylar biz İrandakı azərbaycanlı-türk əhalinin (həmçinin azəri, azərbaycanlı, türk və türkdilli kimi tanınır) "Etnologiya"nın hazırkı buraxılışında qeydə alınmış sayının azaldılması yönündə "Etnologiya"nın redaktorlarına təzyiq göstərilməsinə dair bəzi şübhəli cəhdlərdən xəbər tutmuşuq. Deməyə ehtiyac yoxdur ki, biz bu cür cəhdlərə görə dərin narahatlıq keçirir və üzülürük. Alimlər, akademiklər, insan hüquqları müdafiəçiləri olaraq biz öz səlahiyyətimiz daxilində sizi əmin etmək istərdik ki, İranın azərbaycanlı və türkcə danışan əhalisi barədə "Etnologiya"nın hazırkı qiymətləndirməsi (İnternet redaksiyası, 2005) ən obyektiv təxmini qiymətdir və yerdəki real faktlara uyğun gəlir. Biz ümid edirik ki, "Etnologiya"nın redaktorları və tədqiqatçıları çeşidli fars ifrat millətçilərinin təbliğatına uymayacaq və ideoloji mahiyyətli yalan məlumatlarla "Etnologiya"nın elmi nüfuzuna kölgə salınmasına imkan verməyəcəklər. Sonuc olaraq, sizin diqqətinizə aşağıdakıları çatdırmaq istərdik:

1) Bu, yaxşıca bəlli olan bir faktdır ki, İranın bütün tarixi boyu əhalinin say tərkibini etnik mənsubiyyət, milliyyət və daha mühümü, dil baxımından açıqlayan hər hansı siyahıyaalma keçirilməmişdir. Bu sahədəki bütün təsəvvürlər və rəqəmlər sübutsuz mənbələrə və ədəbiyyata söykənən təxmini qiymətləndirmələrdir. Eləcə də hər hansı etnik birliyin sayını qiymətləndirərkən, həmin birlik liderlərinin, alimlərinin və insan hüquqları müdafiəçilərinin baxışlarının tam şəkildə qəbul olunmasına ehtiyatla yanaşılmalıdır. Xüsusən, obyektiv tədqiqatçı bu faktı bilməlidir ki, İranda iqtidarda olan hər iki hökumətin insan haqlarına və azlıqların hüquqlarına sayğısız yanaşması ucbatından hakim farsdilli qrupun bir çox alimləri ölkədəki hüquqsuz etnik birliklərin sayı və statusu barədə həmişə təhrif olunmuş məlumatlar yaymışlar. Təəssüf ki, onlar hələ də bunu davam etdirirlər.

2) Müasir İranda azərbaycanlı-türk əhalinin əhəmiyyətli hissəsinin Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil və Zəncan əyalətlərində yaşamasına baxmayaraq, bütün əhali qətiyyən göstərilən dörd əyalətlə məhdudlaşmır. Bu əyalətlər şübhəli hökumət tədbirlərinə və anlaşılmaz inzibati məqsədlərə əsasən yaxın vaxtlarda yaradılmışdır. Onlar Azərbaycan coğrafiyasının nüvəsini təşkil etsələr də, nə tarixi Azərbaycan torpaqlarına uyğun gəlir, nə də çağdaş İranda azərbaycanlıların məskunlaşdığı əraziləri əks etdirirlər. İranın Azərbaycan əhalisi barədə istənilən araşdırma bunu nəzərdə tutmalıdır ki, Azərbaycan türkləri İranın şimal-qərbindəki Azərbaycan əyalətlərindən şərqə və mərkəzə doğru Tehran, Xorasan, Mərkəzi, Həmədan, Qəzvin və s. əyalətlərinə qədər bütün ölkə ərazisində yaşayırlar. Bu mühüm cəhətə lazımi diqqət yetirilməsi təkcə sosial araşdırmada obyektivlik məsələsi deyildir, həm də xüsusilə ikinci dərəcəli kimi baxılan etnik birliklərə yanaşmada mənəviyyat və əxlaqı gözləmək məsələsidir.

Biz əminik ki, "Etnologiya"nın səriştəli tədqiqatçıları yuxarıda göstərilən amillərə diqqət yetirəcək və həmişəki kimi "Etnologiya"nın gələcək buraxılışında (nəşrində) da İranın azərbaycanlı və türk əhalisinin ən obyektiv sayını təqdim edəcəklər. Xahiş edirik, daha geniş məlumat və ya istənilən yardım üçün bizimlə əlaqə yaratmaqdan çəkinməyin. Biz sizin tədqiqatçılarınızı bu mövzu ilə əlaqədar tarixi və müasir ədəbiyyatla təmin etməkdən məmnun olacağıq.

Hörmətlə:

Faxtə Zamani – tədqiqatçı-mühəndis, İranda Azərbaycanlı Siyasi Dustaqların Müdafiəsi Assosiasiyasının (ADAPP) direktoru.

Dr. Əlirza Əsgərzadə – sosioloq, York Universiteti

Dr. Ziya Sədrül-Əşrafi – sosioloq, Federal İran uğrunda Milliyyətlər Konqresinin azərbaycanlı üzvü

Əhməd Geybi – Sidneydəki Azərbaycanlılar Assosiasiyasının prezidenti, Avstraliya

İsmayıl Cəmili – şair və sənətçi

Dr. Almas Şüar Qafari – Fransa Botanika Cəmiyyətinin üzvü

Professor Rza Bərahəni – İran yazıçısı və şairi, Kanada PEN-klubunun keçmiş prezidenti və Toronto Universitetinin müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq üzrə təqaüddə olan professoru

Seyfəddin Hatəmluy – yazıçı və naşir

Şəhruz Türfəx – memar

Dr. Şəhriyar Rəhnəmayan – Saymon Frezer Universitetinin əməkdaşı, Vankuver, Kanada

Sədiqə Ədaləti – PH.D., sosioloq

Səməd Purmusəvi – memar və sənətçi

Əlirza Ərdəbili – jurnalist və naşir

Dr.Əli Qaracalu – PH.D., siyasi araşdırıcı

Dr. Fərhad Qabusi – həkim, Konstans Universiteti

Lalə Cavanşir – yazıçı və sənətçi

Məhəmməd Azadgər – yazıçı və insan haqları müdafiəçisi

Hadi Sultan-Qürrayi – müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq üzrə PH.D.

Hidayət Sultanzadə - vəkil, yazıçı, insan haqları müdafiəçisi

Professor Yunis Benab-Vaşinqtondakı Strayer Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru

2008-02-10T12:20:00.000-08:00

ميللي مجليسده آذربايجانين ايتيريلن تورپاقلاري ايله باغلي آراشديرما کميسيون ياراديلير

تاريخين موختليف واختلاريندا آذربايجان خالقي نين ايراده سينه ضيد اولاراق، ايتيريلن تورپاقلارين تاريخي طالعيي نين آراشديريلماسي اوچون ميللي مجليسده کميسيونون ياراديلماسينا حاضيرليق گئدير.

بو باره ده آپا-يا اؤزل آچيقلاماسيندا دئپوتات، تاريخچي عاليم ياقوب ماهمودوو بيلديريب. ميلت وکيلي اونو دا دئييب کي، آرتيق بونونلا باغلي پارلامئنت سدري نين I دانيشمان يارديمجيسي ضيافت عسگرووون رهبرليگي ايله ايلکين مصلحتلشمه لر کئچيريليب. اونون سؤزلرين گؤره، کوميسسييانين وظيفه سي تاريخي آراشديرما آپاراراق، موختليف دؤورلرده فرقلي سببلردن آذربايجان خالقي نين ايراده سي نظره آلينمادان، سورغو و رئفئرئندوم کئچيريلمه دن ايتيريلن تورپاقلارين تاريخي طالعييني آراشديرماقدير: ” بو بير آراشديرما کميسيوندور.

کميسيون اؤلکه نين تانينميش تاريخچيلري جلب اولوناجاق. بوردا ” گولوستان ” ، تورکمنچاي ” ، ” اديرنه ” موقاويله لري، همين موقاويله لره اساسلاناراق، ائرمنيلرين بؤلگه يه کؤچورولمه سيياستي، او جومله دن ۱۹۱۸-اينجي ايلده ايروان شهري و ديگر تورپاقلارين ائرمنيلره گوزشت اولونماسي ايله باغلي مسئله لر يئنيدن آراشديريلاجاق ” . ي. ماهمودوو تاريخچيلردن عيبارت ايشچي قروپونون بوتون تاريخي سندلري آراشديراجاغيني، يئکوندا پارلامئنتين بونونلا باغلي موناسيبتيني بيلديره جگيني دئييب.

2008-02-10T10:58:00.000-08:00

سفیر رژیم ایران در باکو:

27 میلیون ترك آزربایجانی در ایران زندگی می کنند!

میللی شورا- 19 بهمن86 :ترند: آزربایجان، باکو، 5 فوریه/ خبرنگار / ر. آقایو: سفیر ایران در روسیه غلامرضا انصاری در مصاحبه خصوصی با خبرنگار خبرگزاری ترند در مسکو گفته است:" اصول راهبردی سیاست خارجی ایران برقراری روابط حسنه با همسایگان و خصوصا با کشورهای آزربایجان و ارمنستان است ." ایران با آزربایجان دارای روابط خوبی است . ما با آزربایجان در زمینه های اقتصادی و فرهنگی همکاری می کنیم" .

وی همچنین اضافه کرده است که کشور متبوع وی با دولت ارمنستان نیز در زمینه های مختلف همکاری می کنند. "ما هر گاه روابطمان را با همسایگان بهتر میکنیم برای ما ایراد گرفته می شود و هر گاه سطح این روابط را پایین بیاوریم نیز برای ما همان اتهام تکرار می شود".

دیپلمات ایرانی ناراحتی دولت آزربایجان از گسترش روابط بین ایران و ارمنستان را قابل درک قلمداد کرد و افزود:" در ایران جمعیتی بالغ بر 27 میلیون ترک آذری زندگی می کنند و حکومت ایران در جهت تامین رفاه آنها از هیچ اقدامی فروگذاری نکرده است.

2008-02-02T10:44:00.001-08:00

نام “جمهوری آذربایجان” به نام تاریخی “جمهوری آذربایجان شمالی” تغییر یابد

جهت امضاء ملت آذربایجان تقدیم می شود

e-mail: [1] abcd1350@hotmail.com

1- سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان قصد دارد باجمع آوری امضاء و مراجعه به دولت آذربایجان شمالی و ماجعه بین لمللی خواهان تغئیر نام رسمی جمهوری آذربایجان به اسم واقعی آن جمهوری آذربایجان شمالی شود. 2- باتوجه به این که رژیم ایران به جعل اسناد رسمی و تاریخی درمیان همسایگان خود معروف میباشد و اخیرا مرکز پژوهشهای مجلس رژیم ایران خواهان جعل رسمی نام دریای خزر شده ،لذا سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان ضمن اعلام همبستگی با همسایگان این رژیم از مطبوعات آذربایجانی و کل جهان ترک تقاضا دارد به جای نام غیر واقعی خلیج فارس و با استناد به منابع ترکی آن از واژه “خلیج بصره” استفاده کنند. از علاقه مندان تقاضا میشود پشنهادات و نظرات خود را با ما درمیان بگذارند.

با سپاس فراوان.

سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان

تلفن تماس: 004529841837

[2] http://birlik-partiyasi.blogfa.com/

[3] http://www.millishura.com/Farsi/index.html

ايروان جزو خان نشين هاي تاريخي آذربايجان بوده و متعلق به جمهوري اذربايجان است

2008-02-02T10:30:00.000-08:00

رييس جمهور آذربايجان شمالی:

- ايروان جزو خان نشين هاي تاريخي آذربايجان بوده و متعلق به جمهوري اذربايجان است

- هيئت نمايندگي اذربايجان در شوراي اروپا خواستار برگرداندن ايروان و روستاهاي اطراف آن به جمهوري آذربايجان شد

میللی شورا- 11 بهمن ماه 1386: خبرگزاریهای آذربایجان: علي اف در سفر به نواحي هم مرز کشورش با ارمنستان درمنطقه آغدام که چند روز پيش انجام شد خان نشين ايروان و 135 روستاي حومه آنرا جزو اراضي تاريخي جمهوري اذربايجان دانست و گفت دولت موسس جمهوري آذربايجان در سال 1918 براي کمک به تاسيس کنفدراسيون قفقاز شهر ايروان ومناطق اطراف آنرا که همگي داراي اسامي آذربایجانی بودند بطور موقت در اختيار اقليت ارمني مقيم اين خان نشين قرار داد اما ارامنه با سوء استفاده از اعتماد آذربایجانیها در دهه هاي گذشته ، اکثريت مسلمانان تورک ساکن در اين نواحي را مجبور به کوچ از خانه وکاشانه خود کردند و ضمن تخريب مساجد و بناياي قديمي و مقدس اسلامي همچنين قبرستانهاي مسلمانان ترکيب جمعيتي آذربایجانی وهويت اسلامي اين مناطق را از بين بردند.

دراين حال هيئت نمايندگي جمهوري اذربايجان در شوراي اروپا هم در روزهاي گذشته با تنظيم وارسال تقاضانامه اي به اين شورا بهمراه تعدادي از اسناد مدارک و شواهد تاريخي خواستار برگرداندن ايروان و روستاهاي اطراف آن به جمهوري آذربايجان شده است.

بریتانیکا به کمک تروریستهای پ ک ک و پژاک شتافت!

2008-02-02T10:29:00.001-08:00

بریتانیکا به کمک تروریستهای پ ک ک و پژاک شتافت!

میللی شورا- جمعه 12 بهمن ماه 1386: با خبر شدیم که وب سایت اینترنتی دایره المعارف بریتانیکا در اقدامی ضد تاریخی، ضد علمی و ضد صلح، نقشه ای از کردستان بزرگ منتشر کرده و از کردستان به عنوان کشوری میان کشورهای ترکیه، ایران، سوریه و عراق نام برده است. بریتانیکا دایره المعارف (دانشنامه) ای است که نخستین بار در سال 1768 در اسکاتلند منتشر شد و از آن زمان تاکنون مرتباً ویرایشهای جدیدی از ان انتشار یافته و در مسایل سیاسی مطابق نظرات سیاستمداران انگلیسی حرکت کرده است..

اسلام کنفرانسي تشکيلاتيندان ارمنستان-ا سرت طلب: آذربايجانين ايشغالولونموش تورپاقلاري قئيد-شرطسيز آزاد ائديلسين

2008-02-02T10:26:00.001-08:00

اسلام کنفرانسي تشکيلاتيندان ارمنستان-ا سرت طلب: آذربايجانين ايشغالولونموش تورپاقلاري قئيد-شرطسيز آزاد ائديلسين

مصر-ين پايتاختي قاهره ده ايسلام کونفرانسي تشکيلاتينا (ا.ک.ت) عوضو اؤلکه لرين پارلامئنت ايتتيفاقي نين (پ.ا) و سئسسيياسي کئچيريلير. وطنداش همريليگي پارتيياسي نين (و.ه.پ) متبوعات خيدمتيندن آپا-يا وئريلن معلوماتا گؤره، آذربايجان نوماينده هئيتي داغليق قاراباغ حاديثه لريني عکس ائتديرن ماتئرياللاري کونفرانس ايشتيراکچيلاري نين ديقتينه چاتديريب.

ا.ک.ت پ.ا قبول ائتديگي يئکون سنه ده داغليق قاراباغلا علاقه دار ۲ ماده علاوه اولونوب. دؤنم ايشتيراکچيلاري ائرمنيستانين ايشغال ائتديگي آذربايجان تورپاقلاريني قئيد-شرطسيز آزاد ائتمه سي ايله باغلي ب.م.ت- نين قبول ائتديگي ۴ قطعنامه ني يئرينه يئتيرمه سي و ايشغالدا اولان آذربايجان اراضيلرينده تورک-اسلام آبيده لري نين داغيديلماسينا سون قويولماسيني طلب ائدن ماده لره سس وئريبلر. دؤنمنين يئکونوندا آذربايجانلا باغلي داها ايکي قطعنامه ده قبول اولونوب. سوندا تشکيلاتي مثله لره باخيليب و ا.ک.ت پ.ا کوميته لرينه سئچکيلر کئچيريليب.

آذربايجان نوماينده هئيتيندن ميللي مجليسين دئپوتاتي گؤوهر باخشعليگئوا قورومون ايجرايييه کوميته سينه، مجلس وکيلي سابير روستمخانلي ايسه سياسي کوميته يه عوضو سئچيليبلر.

آذربايجان رئسپوبليکاسي” نين آدي “قوزئي آذربايجان تورک جومهورييتي” اولماليدير

2008-02-02T10:09:00.000-08:00

“آذربايجان رئسپوبليکاسي” نين آدي “قوزئي آذربايجان تورک جومهورييتي” اولماليدير

سايين ايلهام الييئو، آذربايجان پرئزيدئنتي
آذربايجان ميللي مجليسي؛

بيلديگينيز کيمي آذربئيجان تورکو آسيرلاردير اؤز وطنلرينده ظولوم و باسقي گؤرمکده ديرلر. آنايوردوموز دفعه لرجه قومشو دئولتلر طرفيندن ايشغال ائديلميش، ميللي منليگيميز، کولتوروموز يوخ ائديلمه يه چاليشيلميشدير.

باکو-نون ياخين زاماندا آزادليغا قوووشماسي، آذربايجان تورکونو چوخ بختييار ائتميش، گله جک زامانلارا اولان اوميديني چوخالتميشتير..

قوزئي آذربايجانيميزين توم دردلره راغمن باغيمسيز بير دئولت اولاراق دونيا صحنه سينده شرفله يئر آلماسي هپيميزين غورورودور. آنجاق هيچ بير زامان اونوتمامالييقکي، گونئي آذربايجاندا اسارت، ظولوم و باسقي دوام ائتمکده دير..

گونئي آذربايجان تورکلري، اؤز وطنلرينده اوزوزه اولدوقلاري بو ظولمون سونا ارمه سي و تمل اينسان هاقلارينا قوووشابيلمک، ميللي کيمليکلري ايله هئيسييتلي بير شکيلده ياشايابيلمک اوچون موجادلگي هيچ بير زامان بيراخماميشدير… نئچه ائولادلاري نين جاني و قاني بو يولدا فئدا ائديلميشتير.

گونئي آذربايجان تورکلري، هئچ بير زامان ظولوم قارشيسيندا بويون بوکميه جکلردير. اونلار شووونيزمين و فاشيزمين باسقيسيندان دئگيل، اؤز کاردشلري نين کنديلريني اونوتمالاريندان، معنوي دستکلريني وئرممه لريندن قورخماقداديرلار..

آذربايجان جومهورييتي، گونئيده اسارت آلتيندا ياشايان قارداشلاريني اونوتاماز، بؤيله بير حاقي يوخدور. اونلاري اونوتماديغيني گؤسترمه نين ان يگي يولو ايسه دئولتيميزين آديني دغيشتيره رک “آذربايجان جومهوريتي” يئرينه “قوزئي آذربايجان تورک جومهوريتي” ايسميني آلماسيدير…

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلرينه، هيچ بير مادي يارديملا قارشيلاشديريلاماياجاق قدر بويوک بير معنوي دستک اولاجاقدير..

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلوگونه، قوزئيده کي قارداشلئري نين اؤزلريني اونوتماديغيني و اونوتماياجاغيني آنلاتاجاقدير..

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلري نين، اؤز هاقلاريني الده ائدبيلمک اومون ياپديکلاري و ياپاجاقلاري موجادله يه گوج وئره جکدير..

مؤحترم ايلهام الييئو؛

آذربايجان تورکلوگو اؤچون تاريخه گئچه جک بو موهيم قراري وئرمنيزي سيزدن ايستيرهام ائديريک. بو قراري وئرنلر تاريخه گئچه جکلر، ايسيملري اونوتولماياجاق، و گله جک نسيللريميز طرفيندن ميننتله ياد ائديله جکلر.

بو تاريخي گؤره وي، جسارتله يئرينه گتيره جگينيزي اوميد ائديب و هورمتلر سونوروق.

گونئي، آذربايجانلي اينسان هاقلاري سؤزجوسو
شاهين اوستاژلو