span.fullpost {display:none;}

Saturday, September 26, 2009

نصف بيشتر جمعيت ايران را تركزبانان تشكيل مي دهند -محمد رضا شعار

امروز از بيست و دو ميليون جمعيت تقريبي ايران نصف بيشتر آن را به طور حتم ايرانيهاي ترك زبان تشكيل مي دهند......

علاوه بر آزربايجان شرقي و غربي كه تقريبا آبادترين و پرجمعيت ترين استانهاي ايرانند و گذشته از شهرستانها و بخشهاي واقعه در دشت گرگان از گمش تپه و گنبد قابوس و امچلي و حاجيلر و راميان و تمام اهالي پنج شهر پرجمعيت خمسه، زنجان و ابهر و خرم دره، طارم، در نقاط مشروحه پايين نيز تكلم عادي اهالي متاسفانه به تركي است.

قسمتي از اراك و توابع از قبيل بلوك، سرابند، بزچلو و بعضي از قراء كمره از توابع خمين، بيشتر شهرهاي گيلان و مازندران از بهشر و چالوس و شاهي و بندرپهلوي و آستارا، قسمتي از شهر مشهد و ساير شهرستانهاي خراسان از در بجنورد و در جز و غيره و توابع مضافات آنها، قسمتي از همدان و تمام اطراف آن بجز سه قصبه مرادپيك و مريانه و حصارپيازكارها، حومه اصفهان و اطراف يزد و شهرها و بخشهاي قشقايي نشين فارس و قسمت عمده توابع تهران از شهريا و غار و كرج و لواسانات، تمام دهات و بخشهاي واقعه بين همدان و قزوين و كليه بخشهاي اتراف قزوين، حومه قم و ولايات ساوه و زرند و كهك تا حدود قم و كلخوران و فراهان.

(شعار، محمدرضا، "در باره زبان آذربايجان"، ١٣٢٦، صص ٤٠-٣٩)


Read more!

Sunday, March 08, 2009

Abbasəli Həsənov: "İran adlanan yerdə 38 milyon Azərbaycan türkü yaşayır"

Səfirin etirafı
Müəllif: DAK
Saturday, 07 March 2009
Abbasəli Həsənov: "İran adlanan yerdə 38 milyon Azərbaycan türkü yaşayır"

"İran adlanan yerin rəsmiləri ölkə əhalisinin 52 faizinin azərbaycanlı olduğunu bəyan edirlər"

Azərbaycan Respublikasının prezidenti İlham Əliyevin martın 10-da Tehran şəhərində keçiriləcək İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatının zirvə toplantısında iştirakı gözlənilir. Bu barədə mətbuata açıqlamasında Azərbaycanın İran adlanan yerdəki səfiri Abbasəli Həsənov məlumat verib. Onun sözlərinə görə, zirvə toplantısında müzakirə olunacaq əsas məsələlər qlobal maliyyə böhranı fonunda iqtisadi əməkdaşlıqla bağlı olacaq:

"Eyni zamanda beynəlxalq tədbirlər dövlət başçıları arasında ikitərəfli görüşlərin keçirilməsi üçün də münbit şərait yaradır və hər bir prezident bu imkandan istifadə etməyə çalışır. Zirvə görüşü çərçivəsində Azərbaycan və İran adlanan yerin prezidentləri arasında görüşün keçiriləcəyi də gözlənilir. Bu görüşdə müzakirə oluna biləcək məsələlərlə bağlı hazırlıq işləri görülür. Biz mütəmadi iclaslar keçiririk. Həmçinin Tehran bəyannaməsinin və digər sənədlərin hazırlanması üzərində də iş aparılır". Səfir Abbasəli Həsənov Azərbaycanın xarici işlər naziri Elmar Məmmədyarovun ölkəmizin İran adlanan yeri neft və qaz sahəsində əməkdaşlığa çağırması barədə açıqlamasına rəsmi Tehranın müsbət yanaşdığını qeyd edib: "İran adlanan yer bu sahədə Azərbaycanla əməkdaşlığı genişləndirməkdə maraqlıdır. Sadəcə, hər iki tərəfdən səslənən bəyanatları düzgün dəyərləndirmək və əməkdaşlıq niyyətlərini gerçəkləşdirmək lazımdır". İran adlanan yerin rəsmilərinin "Nabucco" layihəsilə bağlı açıqlamalarını dəyərləndirən Abbasəli Həsənov bu barədə məlumatlı olduğunu dilə gətirib: "İran adlanan yer "Nabucco" layihəsinə qoşulmaqda maraqlı görünür. Bu barədə bəyanatlarla mətbuatda tanış olmuşam. Bilirsiniz ki, Azərbaycan bu layihənin həyata keçirilməsində ən çox maraqlı olan ölkələrdəndir. Əgər digər maraqlı tərəflər İran adlanan yerin "Nabucco" layihəyəsinə qoşulmasına etiraz etməsələr, Azərbaycan bu təşəbbüsləri dəyərləndirə bilər". Səfir İran adlanan yerdə öz tarixi torpaqlarında yaşayan Azərbaycan türklərinin təqib olunması barədə mətbuat orqanlarında yayımlanan məlumatlara münasibətini də açıqlayıb: "Dəqiq olmayan məlumatlara qarşı çıxış edəndə məni az qala xəyanətdə ittiham edirlər. Mən həmişə deyirəm Abbasəli Həsənov mətbuat üçün sensasiyalı bəyanatlarla çıxış edə bilməz. O, rəsmi şəxsdir - səfirdir. Mənim üçün harada yaşamasından asılı olmayaraq, hər bir azərbaycanlı əzizdir. Ancaq mən İran adlanan yerdə Azərbaycan Respublikasını təmsil edirəm. Əgər Azərbaycanda kimsə "Cənubi Azərbaycan" yazırsa, o zaman burada da "Şimali Azərbaycan" termini işlədilir. İran adlanan yerdə "Şimali Azərbaycan" adlı jurnal nəşr olunur. Buna rəsmi etirazımı bildirəndə mənə "Cənubi Azərbaycan" haqqında dərc olunan məqalələri göstərdilər: "Biz 21-ci əsrdə yaşayırıq. Bu yüzildə dövlətlərarası münasibətlərlə bağlı müxtəlif çərçivələr var. Heç kimin başqa bir ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək hüququ yoxdur. İran adlanan yerin 75 milyon əhalisi var. İran adlanan yerin rəsmiləri ölkə əhalisinin 52 faizinin azərbaycanlı olduğunu bəyan edirlər. Bu isə o deməkdir ki, burada 38 milyon azərbaycanlı yaşayır. Belə anlaşılır ki, bu insanlar necə yaşamaq istədiklərini özləri bilmirlər? Bəziləri özlərini həddən artıq ağıllı hesab edir və başqaları üçün resept verirlər. Azərbaycan ərazilərinin 20 faizi işğal altındadır. Bizim onsuz da problemlərimiz yetərincədir. Bizə yeni problemlər lazımdırmı? Bəziləri ucuz təbliğatla özlərinə dividend qazanmağa çalışırlar. Bizim üçün bir düşmən də yetərlidir. Nə üçün özümüzə yeni düşmənlər yaratmağa çalışmalıyıq".

Söz ardı

Azərbaycanın İran adlanan yerdəki səfiri Abbasəli Həsənovun "Day.Az"a müsahibəsini nöqtəsinə-vergülünə toxunmadan dərc edirik. Səfirin rəsmi şəxs olduğunu və bu səbəbdən də müvafiq diplomatik normalara uyğun hərəkət etmək və danışmaq məcburiyyətində olduğunu da başa düşürük. Zənnimizcə, Azərbaycanda Abbasəli Həsənovdan sensasion bəyanatlar gözləyən yoxdur... Ancaq hörmətli səfirin Güney Azərbaycanda, öz tarixi vətənlərində yaşayan soydaşlarımızın problemləri haqqında yazan mətbuat orqanlarına qarşı lazım gəldiyindən daha sərt ittihamlar səsləndirməsilə heç bir halda barışa bilmərik. Abbasəli Həsənov bildirir ki, heç bir kəsin digər ölkənin daxili işlərinə müdaxilə etmək hüququ yoxdur və eyni zamanda 21-ci əsirdə yaşadığımızı da xatırladır. Təbii ki, feodal dövründə deyil, 21-ci əsrdə yaşayırıq və müasir dünyada insan hüquq və azadlıqları heç bir dövlətin daxili işi sayılmır. Bunu başa düşmək üçün "İnsan hüquqlarının qorunması və əsas azadlıqlar" haqqında 1950-ci ildə qəbul edilmiş Roma Konvensiyasını və digər müvafiq beynəlxalq hüquq aktlarını, sadəcə diqqətlə oxumaq yetərlidir. Digər tərəfdən, əgər İran adlanan yer Fələstində, İraqda və digər ərazilərdə insan hüquq və azadlıqlarının pozulmasıyla bağlı bəyanatlar verirsə, o zaman Azərbaycan mediasının öz soydaşlarının hüquqlarının məhdudlaşdırılmasıla bağlı bu və ya digər məlumatı yayımlaması nə üçün "dividend qazanmaq" kimi yozulmalıdır. Səfirin diqqətinə çatdıraq ki, indi Azərbaycanda məhz bu qəbildən olan məsələlərə görə dividend qazanmaq mümkün deyil. Dividend qazanmağın yolunu isə bizim qənaətimizə görə, hörmətli səfirimiz yaxşı bilir... O ki, qaldı "düşmən axtarışı" məsələsinə, bu da yetərincə nisbi bir anlayışdır. "Xalq Cəbhəsi" qəzeti və Güney Azərbaycanda baş verən proseslər haqqında ciddi məlumatlar yayımlayan media qurumlarının heç biri düşmən axtarışında deyillər. Əgər bu və ya digər ölkə, yaxud şəxs konkret hərəkətlərlə öz düşmənçiliyini büruzə vermirsə... Bəlkə İran adlanan yerlə Ermənistan əməkdaşlığının bütün detallarını yada salaq? Bəlkə Azərbaycan ərazilərinin işğalı zamanı İran adlanan yerin Ermənistana edilən yardımlarından danışaq? Bəlkə onu da xatırladaq ki, prezident seçkilərində rəqib olan Levon Ter-Petrosyan və Serj Sərkisyan Azərbaycan ərazilərinin işğalı zamanı Meğri keçid məntəqəsinin Ermənistan üçün "həyat yol"u olduğunu bəyan edirdilər... Biz "dövlətlərarası münasibətlərin diqtə etdiyi şərtləri və buna uyğun atılan addımları yaxşı anlayırıq. Qətiyyən xəyanətkar axtarışında deyilik, ancaq bir çox hallarda bəzilərinin "Roma papasından daha çox katolik olmaq" üçün sərgilədikləri mövqenin səbəbini izah edə bilmirik. Çünki bir çox hallarda susmaq daha gözəldir. Xüsusilə də diplomatlar üçün... /Murad Yenigün, Xalq Cəbhəsi /


Read more!

Sunday, February 22, 2009

جغرافياي انساني خلق ترك در ايران




جغرافياي انساني خلق ترك در ايران


مئهران باهارلي

اودگون، بوز آيي، سيغير ايلي
Odgün, Boz Ayı, Sığır İli
چهارشنبه، ١٨ فوريه- ٢٠٠٩


سؤزوموز


ايران موطن بيش از ٣٥ ميليون تن ترك زبان مي باشد. روند خودآگاهي ملي و سير ملت شوندگي اين توده عظيم مخصوصا در دو دهه اخير آن چنان سريع بوده است كه امروز به راحتي مي توان به جاي صحبت از "گروههاي گوناگون ترك زبان"، از وجود و قوام "ملت ترك" ساكن در ايران سخن راند.




سه زيرگروه جغرافيائي خلق ترك در ايران:


خلق ترك ساكن در ايران، از سه زيرگروه جغرافيائي مشخص تشكيل يافته است. از اين سه زيرگروه جغرافيائي، ساكنين زيرگروه شمال غرب باشندگان در وطن، و زيرگروههاي جنوب-مركز و شمال شرق ايران در شمار دياسپوراي ملت ترك محسوب مي شوند:

يك- زيرگروه جغرافيائي شمال غرب: بدنه اصلي ملت ترك در ايران در ناحيه شمال غرب كشور ساكن است. اين منطقه كه در ادبيات سياسي "آزربايجان جنوبي" ناميده مي شود مركز ثقل تركزبانان ساكن در ايران مي باشد. آزربايجان جنوبي كمابيش معادل "مملكت آزربايجان" در نظام سنتي و بومي "ممالك محروسه" دولتهاي توركي سلجوقي تا قاجاري است. "مملكت آزربايجان" و يا "آزربايجان جنوبي" اقلا شامل همه "آزربايجان ائتنيك" است. برخي آنرا معادل "آزربايجان تاريخي" و يا "آزربايجان سياسي" كه هر دو بزرگتر از "آزربايجان ائتنيك" مي باشند دانسته اند. زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و يا "آزربايجان ائتنيك" شامل بخشهاي پيوسته ترك نشين شمال غرب كشور پيش از سالهاي ١٩٠٦-١٩٠٥ يعني سال شكست جنبش مشروطه و آغاز حاكميت عملي قوميتگرائي فارسي بر بروكراسي، دولت و جامعه ايران است. آزربايجان ائتنيك نواحي ترك نشين استانهاي دوازده گانه امروزي آزربايجان شرقي (همه)، آزربايجان غربي (اكثر)، اردبيل (همه)، زنجان (همه)، همدان (اكثر)، قزوين (همه)، مركزي (اكثر)، گيلان (بخشي)، كردستان (بخشي)، تهران (بخشي)، قم (بخشي) و كرمانشاهان (بخشي) در سالهاي ١٩٠٥-١٩٠٦ را در بر مي گيرد و متروپل تهران را نيز شامل مي شود. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي ملت ترك به لهجه آزربايجاني و اندكي نيز به لهجه سنقري زبان تركي متكلم اند.

دو- زيرگروه جغرافيائي شمال شرق: اين زيرگروه جغرافيائي، تركان پراكنده در استانهاي امروزي خراسان شمالي، خراسان رضوي، گلستان، مازندران، سمنان و خراسان جنوبي را شامل مي شود. تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به دو گروه لهجه خراساني و آزربايجاني زبان تركي متكلم اند. "افشاريورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در شمال شرق ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

سه- زيرگروه جغرافيائي جنوب-مركز ايران: اين زيرگروه جغرافيائي همه تركان ايران به جز دو زيرگروه جغرافيائي شمال غرب و شمال شرق ايران را شامل مي گردد. اكثريت مطلق تركان متعلق به اين زيرگروه جغرافيائي به گروه لهجه هاي آزربايجاني و اندكي (ابولوردي) به لهجه خراساني زبان تركي متكلم است. "قاشقاي يورد" و يا ناحيه پيوسته ترك نشين در جنوب ايران در محدوده اين زيرگروه جغرافيائي قرار دارد.

تركهاي ساكن در شمال غرب كشور و يا آزربايجان جنوبي كه شامل كلان شهر تهران نيز مي باشد، ٨٠،٣% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢٩،٠% از كل جمعيت ايران)؛ تركهاي ساكن در جنوب ايران ١١،٦% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٤،٢% از كل جمعيت ايران)؛ و تركهاي ساكن در شمال شرق كشور ٨،١% از كل خلق ترك ساكن در ايران (اقلا ٢،٩% از كل جمعيت ايران) را تشكيل مي دهند. با اين حساب شمار تركهاي ايران، اقلا ٣٦،١% از كل جمعيت ايران و يا بيش از يك سوم آن است.


سه زيرگروه لهجه اي خلق ترك در ايران:


در ايران به شش زبان از زبانهاي عضو خانواده زبانهاي توركي (Turkic) سخن گفته مي شود. اين زبانها عبارتند از تركي (Turkish)، تركمني، خلجي، قزاقي، ازبكي و اويغوري. در اينجا به دو نكته مي بايست توجه كرد. نخست آنكه "توركي"Turkic نام خانواده زباني و "تركي"Turkish نام يكي از زبانهاي داخل در اين خانواده زباني است. براي نشان دادن فرق بين اين دو مفهوم متفاوت در زبان فارسي، نام خانواده زباني به شكل "توركي" و نام زبان مشخص به شكل "تركي" نوشته مي شود. قبلا هر دوي اين مفاهيم با نام يكسان "تركي" ناميده مي شدند (مانند "لاتيني" كه هم نام يك خانواده زباني و هم نام يكي از زبانهاي داخل در آن خانواده زباني است). بنابر اين مقصد از توركي ازبكي و تركي آزربايجاني، به ترتيب زبان ازبكي متعلق به خانواده زبانهاي توركي و لهجه آزربايجاني زبان تركي مي باشد. دوم آنكه مراد از زبان "تركي" در اينجا شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. شاخه غربي توركي اوغوز غربي، كه آن هم زبان تركي ناميده مي شود لهجه هاي عثماني-تركيه اي اند و در ايران رايج نيستند (شاخه شرقي توركي اوغوز، زبان تركمني و لهجه هاي وابسته است).

زبان تركي، كه زبان اول ايران به لحاظ شمار متكلمين آن است، در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي "آزربايجاني"، "خراساني" و "سنقري مي باشد. اين وضعيت مشابه وضعيت زبان كردي در ايران است كه در اين كشور داراي سه گروه لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي (كلهري، كرمانشاهي و...) مي باشد با اين تفاوت كه فرق بين لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني زبان تركي بسيار كمتر از فرق بين لهجه هاي كرمانجي، سوراني و جنوبي زبان كردي است (بسياري از زبانشناسان كرمانجي و سوراني و جنوبي كه بينشان تفاهم متقابل وجود ندارد را به عنوان زبانهائي عليحده و جداگانه مي پذيرند).

گروههاي لهجه اي زبان تركي در ايران عبارتند از:

يك-گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي: اين گروه، پرمتكلمترين لهجه زبان تركي بوده و زبان اكثريت مطلق خلق ترك در ايران است. اين گروه لهجه ها، زبان دو زيرگروه جغرافيائي "شمال غرب" (آزربايجان جنوبي) و "مركز- جنوب ايران" است و به اين اعتبار، لهجه اي سراسري مي باشد. لهجه هاي گوناگون تركان ساكن در جنوب و مركز ايران به جز ابيوردي، فارغ از منشاء ايلي و يا تباري متكلمينشان، همه جزء گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي شمرده مي شوند. لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي، همچنين زبان همه تركان منسوب به شاخه شرقي اوغوز غربي ساكن در قفقاز (آزربايجان، ارمنستان، گرجستان، داغستان)، آسياي صغير (شرق و جنوب شرقي تركيه) و خاورميانه (عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل) بوده و به اين اعتبار زباني منطقه اي است.

ب-گروه لهجه سنقري" زبان تركي: اين گروه كه كم متكلمترين لهجه زبان تركي است در واقع لهجه اي ويژه از گروه لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي مي باشد. اين لهجه صرفا در يك منطقه مشخص آزربايجان يعني در بخشهاي آزربايجاني استان كرمانشاهان (عمدتا شهرستان سنقر) در شمال غرب كشور بكار ميرود. اين گروه لهجه اي منحصرا در آزربايجان جنوبي و ايران رايج است.

ج-گروه لهجه هاي خراساني" زبان تركي: اين گروه در شمال شرق ايران در بخشهاي ترك نشين استانهاي امروزي خراسان شمالي، گلستان، مازندران، خراسان رضوي، خراسان جنوبي و بخشهائي از استان سمنان و منطقه ملي موسوم به "افشار يورد" و يا "سلجوق" كه در داخل آن قرار دارد رايج مي باشد. علاوه بر آن، گروههايي چند از خلق ترك كه به لهجه خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي نزديك به آن متكلمند در خارج شمال شرق ايران در ديگر نقاط كشور نيز يافت ميشوند. به عنوان نمونه لهجه تركان ابيوردي ساكن در استان فارس، يكي از لهجه هاي زبان تركي است كه علي رغم سكونت متكلمين آن در جنوب ايران، در ميان گروه لهجه هاي خراساني زبان تركي و يا لهجه هاي مابين خراساني و آزربايجاني جاي داده ميشود. اين گروه لهجه اي منحصرا در ايران رايج است (در برخي منابع، از وجود گويشوران به تركي خراساني در مناطق جنوبي جمهوري تركمنستان ذكر شده است).

متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان

در ايران متكلمين به لهجه هاي آزربايجاني زبان تركي در خارج آزربايجان را ميتوان به سه بخش تقسيم كرد:

١-گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني: اينها گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه از ديرباز، به ويژه در دوره امپراتوريهاي توركي غزنوي-سلجوقي-خوارزمشاهي-موغولي در اين نقاط سكونت نموده اند و به يكي از لهجه هاي پيش-آزربايجاني سخن ميگويند.

٢-گروههاي تاريخي آزربايجاني: گروههاي تاريخي و بومي ترك هر منطقه اند كه در دوره امپراتوريهاي تركي قاراقويونلو-آغ قويونلو-صفوي-افشاري در اين نقاط سكني گزيده و به يكي از لهجه هاي آزربايجاني سخن ميگويند. خاستگاه تباري و مسقط الراس همه گروههاي تاريخي آزربايجاني؛ تركيه (آزربايجان تركيه، همچنين مركز و غرب آن)، جمهوري آزربايجان، عراق-سوريه و آزربايجان جنوبي است.

٣-گروههاي مهاجر آزربايجاني: گروههاي مهاجر متكلم به لهجه هاي آزربايجاني اند كه در قرون نوزده و بيست و در دو دوره قاجار و پهلوي از آزربايجان جنوبي به اين نقاط مهاجرت نموده اند.

اغلب تركان خراسان و بخشهائي از تركان ايران مركزي (استان اصفهان، ....) از گروههاي تاريخي پيش آزربايجاني اند. در مورد بقيه تركان ساكن در جنوب و مركز ايران، هرچند بدنه اصلي اين دسته را گروههاي تاريخي آزربايجاني تشكيل مي دهند، اما آنها به لحاظ تباري و لهجه اي، در اصل تركيب سه گروه مذكورند، يعني اساس آنها را گروههاي تاريخي آزربايجاني كه با گروههاي تاريخي پيش-آزربايجاني و گروههاي مهاجر آزربايجاني آميخته شده اند تشكيل مي دهد.


سه حوزه عشايري خلق ترك:


عشاير ترك ساكن در ايران را مي¬توان در سه حوزه تقسيم بندي كرد. اين تقسيم بندي در انطباق با زيرگروههاي جغرافيائي خلق ترك ساكن در اين كشور مي باشد. گروههاي داخل در اين حوزه ها، تنها شامل آن بخش از خلق ترك است كه هنوز هويت ايلي خود را حفظ نموده اند. قابل ذكر است كه امروز صرفا بخش كوچك و تقليل يابنده اي از گروههائي كه هويت ايلي خود را همچنان حفظ نموده اند داراي حيات كوچرو مي باشند:

يك-حوزه عشايري شمال غرب و يا آزربايجان جنوبي: اين حوزه كه منطبق بر آزربايجان ائتنيك است شامل استانهاي آزربايجان غربي، آزربايجان شرقي، اردبيل، گيلان، همدان، تهران، قم، قزوين، زنجان، مركزي، كردستان و كرمانشاه مي¬باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: شاهسئوه¬ن (شاهسون)، قاجار، قاراپاپاق (قره پاپاق)، قاراداغلو (قره داغ)، قاراگؤزلو (قره گوزلو)، قاراقويونلو (قره قوينلو)، خدابنده¬لو (خارابانتو-خيرماندالي)، ياريم تاقلي (يارم طاقلو)، ....

تعدادي از ايلات ترك هنوز كوچنده در اين حوزه را ايلات شاهسون، قره داغ (ايل ارسباران)، قره پاپاق، شاهسون بغدادي، مغان و يارم طاقلو و .... تشكيل مي¬دهند.

دو-حوزه عشايري جنوب و جنوب غرب: اين حوزه شامل مناطق ملي فارسستان، عربستان، لرستان، لارستان و بلوچستان (شامل استانهاي چهار محال و بختياري، فارس، اصفهان، كهگيلويه و بويراحمد، بوشهر، يزد، خوزستان، كرمان، سيستان و بلوچستان و هرمزگان) مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: قشقائي، خمسه (ايناللو، بهارلو، نفر، ...)، افشار، بوچاقچي، آغاجري، قاجار، كنگرلو، چهرازي، لره¬كي، بهارلو، سيرجان، قرائي، گوندوزلو، رائيني، ....

تعدادي از ايلات كوچنده ترك اين حوزه جغرافيايي را ايلات قشقايي، خمسه، فارسيمدان، كشكولي، دره شوري، افشار، قرايي، بچاقچي و ... تشكيل مي¬دهند. اين حوزه، اكثريت عشاير كوچنده ترك كشور را در خود جاي داده است.

سه-حوزه عشايري شمال شرق: اين حوزه شامل استانهاي خراسان شمالي، خراسان جنوبي، خراسان رضوي، مازندران، گلستان و سمنان مي باشد.

تعدادي از هويتهاي عشايري ترك اين حوزه عبارتند از: گرايلو، قرائي، آينالو، مهينه¬اي، تميرلو، ناردين، گوداري، گوارسي، آلي ايلي، قاراقويونلو، بيات، قاراچورلو، ايمورلو، بوكانلو، جويانلو، بورانلو، قليجانلو، ...

جامعه تحليل رونده عشاير كوچنده ترك:

تا يك قرن پيش در ايران، تغيير و تحولات سياسي كلان كشور توسط دولتهاي تركي عمدتا آزربايجاني كه خانواده حاكمشان داراي منشاء ايلي بود مانند سلجوقي، ايلدنيزلي، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، آفشار و قاجار رقم زده مي شد. در كل ايران نيز در قرن نوزده بيش از ٣٠ درصد از كل جمعيت كشور را عشاير كوچنده تشكيل مي¬داد. اما طي سده اخير به موازات تغييرات سياسي و اجتماعي در كشور، در نسبت سه الگوي زيستي عشايري، شهري و روستائي نيز دگرگوني حاصل شد. نتيجتا جامعه عشايري بتدريج جايگاه و سيطره نظامي، سياسي و اقتصادي خود در كشور را از دست داد، به صورت جامعه اي پيراموني و اقماري در آمد و به سرعت رو به اضمحلال رفت. بگونه¬اي كه بر اساس نتايج آمارگيري سال ١٣٦٦ توسط مركز آمار ايران، اكنون عشاير كوچنده با ٢٠٠،٠٠٠ خانوار عشايري كوچنده، و جمعيتي حدود ١،٣٠٠،٠٠٠ نفر صرفا ٢ درصد كل جمعيت كشور را به خود اختصاص مي¬دهند.

در همخواني با سير نزولي جمعيت عشاير كوچنده در كل ايران، وزنه جمعيتي عشاير كوچنده در ميان تركان نيز كاهش يافته است. در واقع در ميان ملل عمده ساكن در ايران، ملت ترك پس از فارسها داراي كمترين درصد عشاير كوچنده است. در حال حاضر ملل داراي بيشترين درصد منسوبيت ايلي و عشايري ايران به ترتيب نزولي عبارتند از ١-بلوچ، ٢-تركمن، ٣-عرب، ٤-كرد ٥-لر، ٦-ترك، ٧-فارس. درصد متوسط عشاير كوچنده ترك نسبت به كل جمعيت تركان منطقه در مقياس كل ايران حداكثر ٢-٣؛ در مقياس آزربايجان جنوبي اندكي كمتر از متوسط ٢-٣ درصد و در مقياس جنوب- مركز ايران اندكي بيشتر از آن است.


هفت زيرگروه اعتقادي ملت ترك:


ملت ترك ساكن در ايران را به لحاظ اعتقادي مي توان به شكل "ناباوران" (افراد غيرديني، ضدديني، ....) و "دين باوران" تصنيف نمود. به دليل تضييقات دولتي و نبود آزاديهاي اعتقادي-ديني-مذهبي در ايران تعيين دقيق تعداد "ناباوران" ترك غيرممكن است.

"دين باوران ترك" در ايران را مي توان به دستجات زير تقسيم كرد. از اين گروهها، دو مذهب جعفري و علوي قزلباشي از مصاديق "اسلام توركي" بوده و در ميان ملل غيرتورك ديده نمي شوند:

يك-جعفري: مذهب جعفري، قرائت تركي شيعه دوازده امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. سه فرق اصلي اين مذهب با قرائت فارسي شيعه دوازده امامي متشرعه و يا مذهب امامي عبارت است از عدم اعتقاد مذهب جعفري به عصمت امامان شيعي، قائل نبودن به امتيازات صنف روحاني و در راس آنها ولايت فقيه و باور به لزوم جدائي دين از امور دولتي. تخمين زده مي شود كه اكثريت مطلق تركان ايران بر اين مذهب بوده باشند. جعفريان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

دو-علوي: اين گروه بازماندگان تركان قزلباش در تاريخ است. "قزلباشي-بكتاشي" قرائت تركي شيعه دوازده امامي متصوفه از اسلام هترودوكس است (در مقابل قرائت ايراني-كردي شيعه دوازده امامي متصوفه كه "اهل حق" نام دارد). فرق عمده مذهب علوي با شيعه دوازده امامي متشرعه، عدم اعتقاد علويان به شريعت اسلامي است. تخمين زده مي شود كه بين ١٠ تا ٢٠ در صد تركان ساكن در ايران بر اين مذهب بوده باشند. علويان ترك كه در ايران با نامهاي گوناگون (قيرخلار، قاراقويونلو، آبدال بيگ، صوفولار، شاملو، علي اللهي، سير طاليبي، يئدديلر، قارداش، شاغي، آتش بيگ، ...) شناخته مي شوند در سراسر آزربايجان و بخشهائي از خراسان پراكنده اند. اكثريت مطلق تركان آزربايجاني به شمول همه طوائف تاريخي ترك مانند شاهسئوه¬ن، افشار، بيات، قاراقويونلو، بهارلو، قشقائي و .... ابتدائا بر اين مذهب بوده اند. علويان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

سه-سني: تركان سني عمدتا در استان آزربايجان غربي (در اورميه، سلماس، خوي، ... و اطراف آنها) و قسما در استان اردبيل و گيلان ساكن اند. رايج ترين نام آنها در استان آزربايجان غربي "كوره سونني" است. تعداد تركان سني بين ١ تا ٣ درصد كل تركان ساكن در ايران است. اين دسته اكثرا شافعي و برخي حنفي، هر دو از مذاهب اسلام اورتودوكس اند. در خارج ايران ٣٠ در صد تركان جمهوري آزربايجان و اكثريت مطلق تركان آزربايجاني تركيه سني مذهب اند. سنيان ترك در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

چهار-جريانات پراكنده باطني، تصوفي، وحدت وجودي: اين گروهها گذار از شيعه متصوفه از اسلام هترودوكس به شيعه متشرعه از اسلام اورتودوكس (و يا عكس آن) را نشان مي دهند. ذهبيه، وحدت وجوديها، شيخيه، خاكساريه، نعمت اللهيه، مولويه، ...... را مي توان در اين دسته جاي داد. تعداد دقيق پيروان اين فرق و طريقتها كه اكثرا در شهرهاي بزرگ طرفداراني دارند معلوم نيست. همه اين دسته جات در معرض تضييقات سيستماتيك جمهوري اسلامي قرار دارند.

پنج-بهائي: دين بهائي انشعابي از شيعه دوازده امامي متشرعه است. تعداد دقيق تركان بهائي در آزربايجان و ديگر نقاط ايران دانسته نيست. اما شمار آنان پس از تاسيس جمهوري اسلامي و آغاز تضييقات سيستماتيك و قتل و كشتارهاي خياباني بهائيان توسط عوامل دولتي و بنيادگرايان امامي و فرار و مهاجرت گروهي بهائيان به خارج كشور به شدت كاهش يافته است.

شش-امامي: مذهب امامي قرائت فارسي شيعه امامي متشرعه از اسلام اورتودوكس است. فرق عمده مذهب فارسي امامي با مذهب تركي جعفري، اعتقاد گروه نخست به عصمت امامان، امتيازات صنف روحاني از جمله ولايت فقيه و در هم آميزي امور ديني و امور دولتي است. مذهب امامي در ميان تركان پديده اي نوظهور است. رواج اين مذهب در ميان تركان ساكن در ايران، تناسب مستقيم با آسيميلاسيون و فارسسازي آنها دارد. نخستين اماميان از تركان آزربايجان به تعداد انگشت شمار در عصر صفوي – علي رغم آنكه نه طريقت صفويه و نه بنيانگذاران دولت صفويه شيعه امامي نبوده اند- پديدار شده اند. سپس در دوره قاجار - تاسيس شده توسط ايل تركي آزربايجاني قاجار كه خود بر مذهب تركي قزلباشي بود- گروهي بومي معتقد به اين مذهب در ميان تركان پديد آمد كه در آغاز از روحانيون امامي و خانواده هاي آنها تشكيل مي شده اند. در عصر دو دولت فارس پهلوي و جمهوري اسلامي مذهب فارسي امامي به سرعت در ميان صنف بازاري و برخي طبقات محروم شهري ترك گسترش يافت. پس از تاسيس جمهوري اسلامي، رايج ساختن اجباري مذهب امامي و تبديل جبري مذهب تركان جعفري، علوي، وحدت وجودي، بهائي و .... به اين مذهب فارسي، از سياستهاي راهبردي دولت جمهوري اسلامي براي آسيميلاسيون تركان ساكن در ايران و ساختن "ملت ايران" (فارسي زبان، امامي مذهب) بوده است. از اينرو مذهب فارسي امامي در ميان تركان را مي توان به عنوان مذهبي استعماري و هكذا نمايندگان ولايت فقيه و حوزه هاي علميه امامي را به عنوان عمال و پايگاههاي استعمار فارسي در آزربايجان توصيف نمود.

هفت-مسيحي: در ايران ترك مسيحي وجود ندارد. اما بخشي از دياسپوراي تركان آزربايجاني ساكن در عراق (موسوم به توركمان) بر دين مسيحي اند. اين گروه كه سابقا تعداد آنها سي هزار تن بود و در شهر كركوك اقامت داشتند با نام "قالا گاوورو" شناخته مي شدند.


زيرگروههاي كشوري ملت ترك


همانگونه كه ذكر شد، مراد از "خلق ترك" در اين نوشته، تركزبانان متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" است. ("شاخه غربي توركي اوغوز غربي" كه توده تركزبان مركز و غرب تركيه، بالكان، قبرس و .... را شامل مي شود نيز "تركي" نام دارد). مرزهاي سياسي بين المللي توده متكلم به "شاخه شرقي توركي اوغوز غربي" را بين چند كشور همسايه تقسيم كرده است، يعني وضعيتي مشابه توده كردزبان كه بين چندين كشور خاورميانه تقسيم شده است. محل اسكان اين توده تركزبان، نخست بين دو دولت عثماني و صفوي-افشار-قاجاري تقسيم گرديده، سپس با ورود روسيه به صحنه بخشي از آن در قفقاز به قلمرو دولت تزاري ضميمه شده است. با فروپاشي عثماني، قسمتهائي از آن در كشورهاي تركيه، عراق، سوريه، اردن، لبنان و بعدها اسرائيل و پس از تجزيه اتحاد جماهير شوروي بخشهائي از آن در كشورهاي آزربايجان، ارمنستان، گرجستان و روسيه (داغستان) قرار گرفته است. بسياري از اين گروهها در كشورهاي مذكور و حتي در يك كشور خاص با نامهاي گوناگون (ترك، آزربايجانلي، آزري، توركمان، قشقائي، افشار، كوره سونني، ....) خوانده مي شوند، وضعيتي مشابه آسوريان كه به دليل تفرق و اشتقاق ملي علاوه بر آسوري به نامهاي گوناگوني چون آشوري، كلداني، يعقوبي، سرياني و .... ناميده مي گردند.

به همه حال تركان متعلق به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا "ملت ما" همه داراي هويت ملي واحدي بوده و عضو يك ملت اند. پاره هاي اين ملت امروزه در كشورهاي زير ساكن است (گروههاي مستقر در جنوب و شمال شرق ايران، آخيسقا-مئسخئت، افغانستان و كشورهاي عربي در شمار دياسپوراي تركان اند):

يك-ايران: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در ايران كه به يكي از لهجه هاي آزربايجاني، سنقري و خراساني صحبت مي كنند را شامل مي شود.

دو-قفقاز: اين زيرگروه همه تركزبانان ساكن در قفقاز كه در دوره حكومت شوروي اصطلاحا و در راستاي سياستهاي استعماري روسيه به نادرستي "آزربايجانلي" خوانده مي شدند را شامل مي گردد و مشتمل است بر تركان آزربايجان، گرجستان، ارمنستان (قبل از ديپورت شدن) و داغستان روسيه. اكثريت دين باوران اين گروه جعفري و بخشي سني مذهب است.

سه-آخيسقا-مئسخئت: موطن اين زيرگروه كه اصلا آميخته اي از تركان آزربايجاني قفقاز و تركان آزربايجاني تركيه است كشور گرجستان مي باشد. اكثريت دين باوران اين گروه سني و بخش كوچكي علوي مذهب است.

چهار-شرق تركيه: اين زيرگروه عمدتا تركزبانان ساكن در ناحيه موسوم به آزربايجان تركيه مركب از استانهاي ايغدير، قارس، آرداهان، ارزروم، گوموشخانا، بايبورت و ارزينجان را شامل است. اكثريت دين باوران اين گروه سني، بخشي علوي و گروهي كوچك نيز جعفري مذهب است.

پنج-عراق-سوريه-اردن-لبنان-اسرائيل: اين زيرگروه همه تركزبانان كشورهاي عراق، سوريه، اردن، لبنان و اسرائيل را شامل مي گردد. اكثر اين گروهها به ويژه در عراق با نام "توركمان" شناخته مي شوند. به تقريب نيمي از دين باوران اين گروه سني و نيمي علوي مذهب است.

شش-افغانستان: در اين كشور گروه بسيار كوچكي از تركان آزربايجاني بنام افشار در هرات و كابل و احتمالا قندهار ساكن اند. افشارها بخشي از توده بسيار بزرگتر قزلباشها در اين كشور مي باشند. به جز افشارها، همه قزلباشهاي ساكن در افغانستان تغيير زبان داده و تاجيك زبان شده اند.


پان ايرانيسم و پان توركيسم


-هنگامي كه از ملت ترك ساكن در ايران سخن گفته مي شود منظور صرفا كساني هستند كه زبان مادري و ملي تاريخيشان يكي از سه لهجه "آزربايجاني" (شامل قشقائي، ايناللو و .....)، "سنقري" و "خراساني" زبان تركي، و نه مثلا يكي از زبانهاي تركمني، ازبكي و قزاقي است. در ايران "ملت ترك" غير از "ملت تركمن" و "قزاق" است. حتي خلق "ترك" و خلق "خلج" كه در بخشهاي جنوب شرقي آزربايجان جنوبي ساكن است، دو گروه ملي توركي خويشاوند اما جداگانه اند.

-هنگامي كه از ملت ترك سخن گفته مي شود منظور صرفا متكلمين به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي است. امروزه در جهان دو ملت با نام ملي "ترك" وجود دارد: يكي شاخه شرقي توركي اوغوز غربي به وجهي كه در بند يكم ذكر شد و ديگري شاخه غربي توركي اوغوز غربي كه شامل تركان تركيه مركزي و غربي، بالكان و قبرس است (توركي اوغوز شرقي، زبان تركمني است). اين دو گروه علي رغم آنكه به دو لهجه يك زبان واحد سخن مي گويند، نام ملي هر دويشان "ترك" است و به لحاظ زباني و فرهنگي و تباري نزديكترين ملل به يكديگرند، به دلائل بسيار تاريخي، زبان شناسي، جامعه شناسي و سياسي دو ملت و دو هويت ملي خويشاوند اما جداگانه اند، مانند "عرب" كه نام ملي چند ملت متفاوت اما خويشاوند در خاورميانه و شمال آفريقا مي باشد.
-تقسيم شدگي لهجه اي و جغرافيائي و چندپارگي خلق ترك توسط مرزهاي بين المللي و سيستمهاي اعتقادي واقعيتي تاريخي است. اين تقسيم شدگي و چندپارگي به دليل نبود دولت واحد فراگير در تاريخ اخير كه چتر حاكميت خود را بر همه اين زيرگروهها بگستراند و نيز فقدان ذهنيتي در ميان نخبگان و روشنفكران گروههاي مذكور كه وحدت ملي آنها را درك و تقويت نمايد تشديد شده است.

-با اينهمه، همه تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران و منطقه فارغ از لهجه، طائفه، اعتقاد، استان و يا كشور محل سكونت و .... اعضاء و افراد يك گروه ملي بنام "ملت ترك" اند. همانگونه كه همه ارمنيان ايران، منطقه و حتي جهان و يا كردهاي ايران و منطقه منسوب به يك ملت با نامهاي به ترتيب ارمني و كرداند.

-دسته بندي و تجزيه هويتي، ملي، زباني، فرهنگي و سياسي تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي تحت نامهاي "ملت آزربايجان"، "تركان ايراني"، "ايرانيان آزري زبان"، "قوم قشقائي"، "طائفه افشار"، "فرقه اهل حق" و .... سياستي استعماري و در دشمني آشكار با ملت ترك و هويت و منافع ملي آن است.

-مراكز استعماري غربي، روسي و فارسي تلاش بسيار گسترده اي را انجام داده و مي دهند تا زيرگروههاي لهجه اي، جغرافيائي، اعتقادي، طائفه اي و استاني ملت ترك ساكن در ايران و يا زيرگروههاي كشوري خلق ترك را به اقوام و گروههاي ملي جدا و متفاوت تجزيه و بدل سازند.

-پان ايرانيسم كه بر مبناي انكار هويت ملي ملل ساكن در ايران بنياد گذارده شده، يكي از انديشه هائي است كه ملت بودن تركان شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را انكار مي كند و از اين رو نيز انديشه اي ضدملي و ضدتركي است.

-پان ايرانيسم كه انديشه اي زائيده استعمار فارسستان بوده و ايدئولوژي رسمي دولت ايران است علاوه بر دولت ايران و پان ايرانيستهاي آشكار، از سوي برخي از آزربايجانيان مدافع پان ايرانيسم نقابدار چپگرا (سيروس مددي) و راستگرا (مرتضي نگاهي) نيز در لفافه گفتمانهاي ديگر تبليغ و مدافعه مي شود.

-تلقي و تقديم تركزبانان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي ساكن در ايران به عنوان اقوام و گروههاي ملي متفاوت و جدا يكي از اصلي ترين و دقيقترين معيارها براي شناخت پان ايرانيستهاي نقابدار و مدافعين سياستهاي استعماري فارسي و روسي در ميان تركان و آزربايجانيان است. هر انديشه، گروه، شخصيت و ... كه معتقد به جدائي ملي و ائتنيكي زيرگروههاي تركزبانان ساكن در ايران و منطقه- به وجهي كه گذشت- باشد، يا پان ايرانيستي آگاه است و يا متاثري ناآگاه از پان ايرانيسم.

-اگر امروز در داخل و خارج ايران كسي يافت نمي شود كه ادعا كند كردهاي ساكن در غرب ايران و شمال شرق ايران (خراسان) و حتي كردهاي ساكن در ايران و تركيه و عراق و سوريه و قفقاز هر كدام براي خود اقوام و ملل جداگانه اي اند، اين در سايه تلاش گسترده نخبگان و مجاهدات روشنفكران كرد براي خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد كردي و شناساندن موفقيت آميز اين خود و هويت به توده كرد و جهانيان است.

-امروز اگر دول استعماري، دولت ايران، ناسيوناليسم فارسي و پان ايرانيستهاي آزربايجاني آشكار و نهان همچو سيروس مددي و مرتضي نگاهي مي توانند ادعا كنند كه تركان استانهاي آزربايجان شرقي و غربي اقوامي جدا از تركان استانهاي همدان و مركزي، و اين دو نيز جدا از تركان ساكن در جنوب ايران و عراق و قفقاز و سوريه و تركيه و .... كه خود آنها هم هر كدام اقوام جداگانه اي اند مي باشند، اين صرفا در اثر غفلت نخبگان و روشنفكران ترك در امر خودشناسي، تثبيت هويت مشترك و واحد تركي و ناكامي در شناساندن اين خود و هويت به توده ترك و جهانيان است.

-انديشه اي كه در ميان برخي از كمونيستهاي آزربايجاني روسگرا و روسزده مانند سيروس مددي طرفداراني داشته و صرفا بخشي از ترك زبانان ساكن شمال غرب ايران را "ملت آزربايجان-آزربايجانلي" مي نامد، در اساس انديشه اي استعماري ساخته روسيه و رايج شده توسط چپ فارس و عمال ترك آنها در ايران است. اين انديشه استعماري، ارتجاعي و فاشيستي، عليرغم آنكه طرفداران آن خود را مترقي و دمكراتيك مي خوانند، در همسوئي تمام با انديشه ارتجاعي، فاشيستي و استعماري ديگر يعني پان ايرانيسم قرار دارد.

-يكي ديگر از انديشه هائي كه ملت بودن تركان ساكن در ايران را انكار مي كند، پان توركيسم است. اين انديشه كه سي و اندي ملت و گروه ملي تورك معاصر را ملت واحدي گمان مي كند، در تحليل نهائي انديشه اي ضدملي و ضدتركي است زيرا بسان پان ايرانيسم ملت عليحده بودن تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي را نفي مي نمايد.

-پان توركيسم و پان ايرانيسم در انكار استقلال ملي و وحدت ملي تركان منسوب به شاخه شرقي توركي اوغوز غربي و يا ملت ترك وحدت نظر دارند.

گرچه يه هو!!!!


Read more!

Saturday, June 14, 2008

"İranın tarixi atlasında Azərbaycan adlı ölkə yoxdur"

"Tariximizi doğru-düzgün, ilk mənbələrə əsaslanaraq araşdırmalıyıq. Bu kiminsə xoşuna gəlmirsə, bu onun öz problemidir"
"Ərəb xilafətinin süqutundan sonra Cənubi Qafqaz və Yaxın Orta Şərq regionunda Azərbaycan dövlətləri hökmranlıq ediblər...

Elman Cəfərlinin Müsahibəsi Milli Elmlər Akademiyasının Tarix İnstitutunun direktoru, tarix elmləri doktoru, Yaqub Mahmudov ilə

Azərbaycan sülalələri İranın mədəniyyətini, fars dilini qoruyublar" Azərbaycan Milli Elmlər Akdemiyasının Tarix İnstitutu son illər Sovet dövründə saxtalaşdırılmış Azərbaycan tarixinin gerçək məqamlarının üzə çıxarılması istiqamətində bir sıra uğurlu addımlar atıb.

Onlardan biri də Azərbaycan tarixi atlasının nəşr edilməsidir. Tariximizin müxtəlif dövrlərini əhatə edən 50 xəritənin əks olunduğu atlasın nəşri ciddi rezonans doğurdu.

Yaqub Mahmudov deyir ki, bu istiqamətdə işlər hələ ötən əsrin 60-cı illərindən başlanıbmış. Amma ermənilər və Azərbaycan tarixini saxtalaşdıran Sovet imperiyasının ideoloji rəhbərləri buna imkan verməyiblər. Bizimlə söhbətində Yaqub müəllim ötən əsrin 60, 70-ci illərində ermənilərin Azərbaycanın gerçək tarixini üzə çıxarılmasına törətdiyi maneçiliklərdən, yenicə nəşr olunmuş atlasa görə Tarix İnstitutunun üzləşdiyi təzyiqlərdən danışdı.

- Yaqub müəllim, Azərbaycan tarixi atlasının nəşrinə görə, müxtəlif dairələrdən, özəlliklə də İran tərəfindən müxtəlif təpkilər gəldi. Bu təgkilər başladığınız işləri yarımçıq saxlamağa səbəb olmayacaq ki?

- Bu təzyiqlər, bundan daha ağır təzyiqlər məni yolumdan öndərə bilməz. Çünki mən Azərbaycan xalqının milli tarixi atlasının nəşri məsələsinə bizim böyük mütəfəkkirmiz Rəsul Rza ilə hələ ötən əsrin 60-cı illərində başlamışıq. Azərbaycan Sovet Ensiklopediyasının nəşri zamanı məlum oldu ki, bizim Səfəvilər dövlətinin cənub sərhədləri göstərilməyən yarımçıq xəritəsindən başqa heç bir tarixi xəritəmiz yoxdur.

O vaxt Rəsul Rza Ukrayna Ensiklopediyasının baş redaktoru ilə danışılar apardı və onun fəal köməyi ilə 6 ay Kiyevdə qalaraq 13 xəritə buraxdıq. O zaman SSRİ-nin yeganə müttəfiq respublikası idi ki, tarixi atlası yox idi. Ermənilərin, gürcülərin bir neçə dəfə tarixi atlası nəşr olunmuşdu. Təbii ki, İranın dəfələrlə tarixi atlası nəşr olunub. Bu regionda təkcə bizim tarixi atlasımız çıxmamışdı. Bu işi görməyə başlamazdan əvvəl, 50-ci illərdə Tarix İnsititunda tarixi atlasımız hazırlanıb. O zaman içəridə olan bəzi qüvvələrin təzyiqi və təkidi ilə onu İrəvana rəyə göndərmişdilər. Azərbaycan tarixinin ən qəddar saxtakarlarından Yeremyan mənfi rəy verib o atlası məhv etdirmişdi. Rəsul Rzanın başçılığı ilə müəyyən etdik ki, SSRİ-də təkcə Kiyev xəritə fabrikində ermənilərin inhisarı yoxdur. 13 xəritəni də orada çap etdirdik. Amma təəssüf ki, içərmizdəki bəzi "ziyalılar" o zaman ensiklopediyada göbrülən milli ruhlu işlərin, xüsusən biz cümhuriyyət tarixini olduğumuz kimi təqdim etmək istəyirdik, Əhməd bəy Ağayev haqqında məqalələr daxil etmişdik-Moskvaya müraciət etdilər.

Azərbaycan xalqına qarşı soyqırımı həyata keçirmiş Stepan Şaumyanın oğlu Levon Şaumyan o zaman SSRİ-nin ideologiyasına rəhbərlik edənlərdən biri idi. Sovet Ensiklopediyasının baş redaktorunun birinci müavini idi. Onu Azərbaycana gətirdilər. Və bu xəritələrlə bağlı mübahisələr başladı. Mübahisələr də içəridən qaldırdılar. Təzədən İrəvana müraciət etdilər. Guya biz ermənilərdən torpaq istəyirik. Beləliklə, o zaman o xəritələri biz təcili olaraq Rəsul Rzanın rəhbərliyi ilə, mən də baş redaktorun elmi işlər üzrə müavini idim, çap edib Azərbaycan SSR xəritələri adı ilə yaydıq. Həm Azərbaycanca, həm də rusca. O vaxt bizim məsələmiz dəfələrlə qaldırıldı. Amma bizim bəxtimizdən o zaman Azərbaycanda Heydər Əliyevin hakimiyyətinin birinci dövrü başlanmışdı. O zaman bizi ləkələyə bilmədilər.

Özünün milli ruhlu, düşünülüş mövqeləri ilə Heydər Əliyev bizi müdafiə etdi, heç bir partiya töhməti də almadıq. Xəritə də o aman satışa buraxıldı. Ancaq daxildəki qüvvələrin ürəyi soyumadı, bunu milli atlas halında nəşr etdirməyə imkan vermədilər. Bu proses davam etdi. Mən çox məmnunam ki, ötən əsrin 60-cı illərində başladığımız bu işi Tarix İnsititutunda başa çatdıra bildik. Mən özümə böyük etimad hesab edirəm ki, Tarix İnsititutu kimi ölkəmizin ideoloji beyni olan bir müəssisəni mənə etibar etdilər. Mən də özümə borc bildim ki, Azərbaycanın tarixini doğru-düzgün əks elətdirməkdən ötrü, xalqımızın öz tarixinə sahib çıxmasından ötrü cild-cild, qalaq-qalaq kitab yazılması ilə yanaşı bu xalqın pasportu olmalıdır. Xalqın pasportu isə onun tarixi xəritələridir, tarixi atlasıdır. 650-cı illərdə başlaığımz işi mən Tarix İnsititutuna direktor təyin olunandan az sonra davam etdirdim. Və tariximizin müxtəlif dövrələrini əhatə edən 50 xəritə daxil etdim. Təzyiqlərlə bağlı bildirmək istəyirəm ki, onların heç bir elsmi əsası yoxdur. Hər bir xalqın öz tarixini müstəqil surətdə işləmək haqqı var. Azərbaycan Respublikası müstəqil dövlətdir, biz Heydər Əliyevin azərbaycançılıq ideyalogiyasını əsas tutaraq tariximizi doğru-düzgün, ilk mənbələrə əsaslanaraq araşdırmalıyıq. Bu kiminsə xoşuna gəlmirsə, bu onun öz problemidir.

- Məsələyə İran alimləri ilə yanaşı parlamentariləri də sərt reaksiya verdilər...

- Biz buna çox təəssüflənirik. Azərbaycan regionda yeganə ölkədir ki, bu atlasa qədər toplu halında tarixi xəritəsi çap olunmamışdı. İran parlamentarilərinin etirazları yersizdir. Biz onlara müvafiq cavab vermişik. Və biz bu gün də təəssüf edirik ki, elmi məsələyə mehriban qonşuluq münasibətlərimiz olan İranda parlament üzvləri müdaxilə edirlər. Bu, yolverilməz haldır! Parlament ölkənin öz xüsusiyyətlərinə uyğun olaraq, ümumbəşəri dəyərlərə söykənən qanunlara hazırlayır. Qanun hazırlayanların elmə müdaxilə etməsi gülüş doğuran bir məsələdir. Hər bir ölkə milli tarixi atlası nəşr etdirə bilər. İranın dəfələrlə milli tarixi atlası nəşr olunub. Hazırda İranın tarixi atlası mənim əlimdədir. Burada Azərbaycan adlı bir ölkə yoxdur.

Bu atlasda Azərbaycan tarixi İran tarixi kimi təqdim edirlər. Biz heç buna reaksiya verməmişik. Buna müdaxilə etmək fikrimiz də yoxdur. Çünki bu ölkənin alimləri Azərbaycan ərazilərini öz əraziləri kimi təqdim edərkən nə bizimlə məsləhətləşiblər, nə elmi məsləhət gəliblər. Biz də bu məsələyə müdaxilə etmirik. Amma İranın tarixi atlasında Azərbaycan tarixinin İran tarixi kimi verilməsi dözülməz haldır! Mən buna bir alim olaraq kəskin etirazımı bildirirəm. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra 1925-ci ilə qədər bütün bu Cənubi Qafqaz və Yaxın Orta Şərq regionunda həmişə Azərbaycan dövlətləri hökmranlıq ediblər.

Azərbaycan sülalələri bu regionu idarə ediblər. Azərbaycan sülalələri İranın özünün idarə ediblər, mədəniyyətini qoruyublar, fars dilini qoruyublar. Bunu inkar eləmək yolverilməzdir, elməd bu gülünc bir məsələdir. Bizim tarixi tədqitaqtlarımıza, tarixi atlasımıza İran alimlərinin etirazı varsa, buyurub gəlsinlər, istənilən vaxt onları Tarix İnstitutunda qəbul etməyə hazırıq. Fikir mübadiləsi aparaq, ümumi razılığa gələk, müştərək qərarlar qəbul edək. Bu alimlərin işidir. İran alimlərindən isə bu günə qədər heç bir etiraz almamışıq. Parlamentarilərin, dövlət adamlarının bu işə qarışması doğru deyil. Dünyada qloballaşma gedir, xalqlar öz tarixini yaradırlar. Biz Sovet imperiyasından qurtulmuşuq, müstəqil dövlət olmuşuq. Belə çıxır ki, müstəqil Azərbaycan dövləti öz tarixi atlasını nəşr etdirə bilməzğ İran tarix kitablarında, xəritələrində göstərilir ki, guya bura Azərbaycan deyil, "Şimali İran ərazisidir". Buyurub bizim xəritələrimizlə tanış olsunlar.

Tarixi faktlar ortadadır. Ərəb xilafətinin süqutundan sonra bütün regionlarda mühüm rol oynayan Sacilər, Şirvanşahlar, Şəddadilər, Rəvvadilər, Eldənizlər, Qaraqoyunlular, Ağqoyunlular, Səfəvilər dövlət kimi böyük Azərbaycan dövlətləri olub. Bu dövlətlər həm regionun, həm də dünyanın tarixində mühüm rol oynayıblar. Ona görə də bu dövlətlərin tarixini Azərbaycan xalqının əlindən heç kəs ala bilməz. Bütün dünya bilir ki, Səfəvilər, Qacarlar Azərbaycan türk sülalələridir. Bunu Azərbaycanın tariixindən necə silib atmaq olarğ Səfəvi sülaləsinin banisi Şeyx Səfi dünyasını dəyişərkən deyir ki, "mənim tabutumu yerdən görürərkən bilin ki, türk oğlu türkü dəfn edirsiniz". Bu sülalələnin nümayəndələriidir Şah İsmayıl, Şah Təhmasib, Şah Məhəmməd Xudabəndə, Şah Abbas. Bunlar bütün Azərbaycan və İran ərazisini idarə ediblər. Amma İranın heç bir şəhərini, abidəsini dağıtmayıblar. Şah Abbas İsfahanda böyük bir saray kompleksi yaradıb. Digər türk sülalələri də İran ərazisini xarici işğallardan qoruyublar.

- İran alimləri belə bir fikir səsləndirirlər ki, "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə "Rusiya İranın şimalını işğal etdi, İrandan ayırdı"...

- Bu iddia gülücndür, tarixdən xəbərsizlikdir. Bilərəkdən tarixi inkar etməkdir. Mən də İran parlamentarilərinə sual vermək istəyirəm ki, Gülüstan və Türkmənçay müqavilələrindən əvvəl Arazdan cənuba bizim xanlıqlarımız vardı, Təbriz, Urmiya, Xoy, Qaradağ, Marağa, Ərdəbil xanlığı, bunlar hamısı Azərbaycan xanlıqlarıdır. Bəs o Azərbaycan xanlıqları necə olduğ Onlar sözügedən müqavilələr nəticəsində iki imperiya arasında bölüşdürüldü.

Şimal xanlıqlarımız Rusiyaya qatıldı, cənubdakılar isə İrana birləşdirildi. Bu gerçək tarixdir. Biz də atlasımızda, nə də digər tədqiqatlarımızda heç kəsə ərazi iddiası irəli sürmürük. Azərbaycan dövləti sivil bir dövlətdir, Heydər Əliyev bu siyasəti formalaşdırıb, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev bu siyasəti uğurla davam etdirir. Bizim heç bir ölkəyə, xalqa, o cümlədən qonşularımıza ərazi iddialarımız yoxdu. Amma biz tariximizdən imtina edə bilmərik. Biz tariximizi olduğu kimi yazmayılıq. Əgər uzun müddət Azərbaycanın mədəniyyət mərkəzi, Azərbaycan dövlətlərinin paytaxtı Təbriz olubsa, Təbrizin tarixində bəhs etməliyik. Azərbaycanın bayatılarından tutmuş bütün mənəvi dünyası Cənubi Azərbaycanla bağlıdır. Ona görə də bu atlasın çıxması heç kəsi narahat etməsin.

Elman Cəfərli/olaylar/


Read more!

İran 3-4 yerə parçalanacaq

İran 3-4 yerə parçalanacaq

Əlyar Səfərli: "Baхın, dünya bizim halımıza acıyır, özümüz öz halımıza yanmırıq. Güney Azərbaycan haqqında beş-on nəfər hərdən-birdən danışır, məqalə yazır. Amma elmi-tədqiqat institutları yazmır, işləmir. Kitablar, əsərlər ortaya qoymur. Güney Azərbaycan ziyalıları çoх ağır şəraitdədir, onlar bu mövzuda kitablar, elmi əsərlər ortaya qoya bilməzlər. Bu çətin məsələdir. Quzey Azərbaycanda isə çoх işlər görülməlidir."

Bu günlərdə Amerikada nəşr olunan nüfuzlu qəzetlərdən birində Yaхın Şərqin yeni siyasi хəritəsi dərc olunub. Orada Azərbaycan bütöv olaraq göstərilib. Sizcə, supergüclər Güney Azərbaycanın İrandan ayrılıb Quzeylə birləşməsinə imkan verəcəklərmi?

Əlyar Səfərli: - Dünyada bir sıra ölkələr var ki, onların parçalanması zərurət kimi qarşıya qoyulub. Rusiya parçalanacaq. Bu ölkənin ərazisində 7-8 dövlət yaranacaq. İran parçalanacaq və bu ərazidə 3-4 dövlət qurulacaq. Azərbaycan haqqında isə dünyanın bir sıra kütləvi informasiya vasitələrində çoх dəyərli, qiymətli fikirlər irəli sürülür. Dediyiniz o məsələ barədə mən də məlumat almışam ki, İran parçalanacaq və Güneylə Quzey birləşəcək. Mənə elə gəlir ki, bu, boş, mənasız bir fikir deyil. Dünya artıq bizim haqqımızı tanıyır. Dünya başa düşür ki, 200 ilə yaхındır ki, Azərbaycan хalqı parçalanıb. Bizi Qacarlar dövləti ilə Rusiya parçalayıb. Rusiya imperiyası Azərbaycandan çıхıb gedib, Azərbaycan Respublikası qurulub. Ölkənin cənubu isə İranın hakimiyyəti altındadır, onlar da zorla Azərbaycanın birləşməsinə imkan vermir. Bu gün biz - Azərbaycan ziyalıları "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə bağlı səsimizi qaldırmalıyıq. Bu ölü müqavilələri ortaya qoymalıyıq. Mən bir neçə hüquqşünasa dedim ki, bu müqavilələrin vaхtı bitib. Çünki bu müqavilələrə imza atan iki tərəf var: Rusiya və Qacarlar dövləti. Qacarlar dövləti yoхdur, Rusiya dövlətini təmsil edən Romanovlar sülaləsi də mövcud deyil. Belədirsə, Azərbaycanın birləşməsinin hüquqi tərəflərini izah etmək, əsaslandırmaq lazımdır. "Gülüstan" və "Türkmənçay" müqavilələri ilə bağlı beynəlхalq hüquq normalarına istinad etməliyik. Beynəlхalq hüquq normalarına əsaslanaraq bu məsələni elə qoymalıyıq ki, dünya buna inansın. Baхın, dünya bizim halımıza acıyır, özümüz öz halımıza yanmırıq. Güney Azərbaycan haqqında beş-on nəfər hərdən-birdən danışır, məqalə yazır. Amma elmi-tədqiqat institutları yazmır, işləmir. Kitablar, əsərlər ortaya qoymur. Güney Azərbaycan ziyalıları çoх ağır şəraitdədir, onlar bu mövzuda kitablar, elmi əsərlər ortaya qoya bilməzlər. Bu çətin məsələdir. Quzey Azərbaycanda isə çoх işlər görülməlidir.

Ə.Səfərli: - Güney Azərbaycanın əksər ərazilərini gəzmişəm. Güneyin sərhədləri Culfadan Taqistana qədərdir. Taqistan üzümçülük yeridir. Həmədan Azərbaycanın qədim paytaхtıdır, türk şəhəridir. Ona görə də Həmədan ərazisi Güney Azərbaycanın tərkibindədir. MEA-nın Tariх İnstitutunun direktoru Yaqub müəllim yeni çap olunan atlası mənə verdi, baхdım. Bəzi хəritələrdə farslarla sərhəd Zəncandan bu yana götürülüb. Mən bununla razı deyiləm. Biz özümüz desək, "Zəncana qədər" fars bundan yapışıb, Zəncanı da, Qəzvini də əlimizdən alacaq. Hər əsrin хəritəsi olmalıdır. Səfəvilər, Əfşarlar və Qacarlar dövrünün хəritələri olmalıdır. Mərhum Elçibəyin sağlığında BAB-ın toplantılarında çıхışlar edirdim. Orada da qeyd edirdim ki, biz Turan imperiyası yaratmırıq. Ağır götürə bilməyəcəyimiz daş bizə lazım deyil. Bizə Turançılıq yoх, Azərbaycançılıq, Azərbaycan torpağı lazımdır. Biz başqalarının bir qarış belə torpağını istəmirik. Biz dədə-babalarımızın min illər ərzində yaşadığı torpaqları, qədim ərazilərimizi istəyirik. bu torpaqların da dəqiq hüdudları var. Güney Azərbaycan ərazisi Хəzərdən, Astaradan tutmuş Ənzəli, Хalхal, Talış şəhəri Qəzvinə, Həmədana qədər Azərbaycan əraziləridir. Kəngər körfəzi bizim deyil, Körfəz Səfəvilərin, Qacarların tərkibində olub. Amma biz Qacar dövləti yaratmırıq. Bu heç mümkün deyil. Bizə ancaq Azərbaycan torpaqları lazımdır. Biz tariхi Azərbaycanın хəritələrini çap etməli, onu хalqın ruhunda, varlığında yaşatmalıyıq.

"Güneydə milli özünüdərk prosesini sürətləndirməliyik"

- Tariхi ərazilərimizin sərhədləri bəllidir, beynəlхalq səviyyədə də tanınır. Məsələn, UNPO Arazdan Həmədana qədər Qəzvin də daхil olmaqla Güney Azərbaycan kimi tanıyır. Bəs, milli düşüncənin sərhədləri hara qədərdi. Təbriz, Ərdəbil, Urmiya və Marağadan başqa digər Güney şəhərlərində də milli özünüdərk prosesi başa çatıbmı?

Əlyar Səfərli: - Təbriz türkləri ilə Qaşqay, Həmədan və Savə türkləri arasında elə də dərin fərqlər yoхdur. Onların ruhunda bir uyğunluq var, bir vəhdət var. Onlara çoхlu təzyiqlər var. Bununla mənəvi, milli birliyi özünü göstərir. Məsələn, mən qaşqayların kitablarını, şeirlərini oхumuşam. O şeirlər o qədər də gözəl, təbii, aхıcıdır ki... Bu şeirlər Təbriz şairlərinin şeirlərinə bənzəyir. Azərbaycan ədəbiyyatı ilə səsləşir. Və yaхud da Güney şairlərindən biri Salman Savəzini götürək. Salman bir müddət ərəb şəhəri Savədə, bir müddət də Təbrizdə yaşayıb. Yəni onların müştərək mədəniyyəti var və bunları fərqləndirmək olmaz. Hətta Хorasan türkləri ilə də bizim aramızda elə bir fərq yoхdur. Əksinə, bu toplumlar ruhən çoх yaхındırlar. Fars reyimi nə qədər təzyiq etsə də milli türk ruhu bu gün də yaşayır. Türk birliyi heç zaman ölməyəcək. 12 ildir Güney Azərbaycanda oyanış, dirçəliş prosesi gedir. Mən 1994-cü ildə səfir gedəndə vəziyyət çoх çətin idi. Kiminlə ünsiyyətə girmək istəyirdim, qaçırdı. Amma elə ki, səfirlik fəaliyyətinə başladım, kitablar, məqalələr yazdım, Güney Azərbaycana yaydım. Gəzirdim, açıq çıхışlar edirdim, sözümü onlara çatdırırdım. Tehranda məscidlərin birini 6-7 saatlıq kirayə etdim. Minlərlə adam gəlmişdi. Məscidin həyəti dolu idi. Bu o demək idi ki, onların ürəyi doludur. Milli taleyimiz haqqında onlar düşünürdü. Amma imkan, şərait yoхdur. Mənə deyirdilər ki, Qarabağdan danışın. Qarabağdan danışanda görürdüm ki, ağlayırlar. Çoх mütəssir olurdum. Deyirdim ki, ağlamaq lazım deyil. Mirzə Ələkbər Sabir deyir ki: "Ağladıqca kişi biqeyrət olar", necə ki, ağladı İran oldu. Dedim ki, erməni ağlamır. Erməni əlində silah Avropadan, Amerikadan gəlib bizimlə mübarizə aparır. Siz isə məscidlərdə oturub ağlayırsınız. Mübarizə aparmadan azadlıq, istiqlaliyyət əldə etmək olmaz. Əgər qardaş qardaşa kömək etmək istəyirsə, ağlamaq yoх, ələ silah almaq lazımdır. Qəzetlərin birində təbrizli tariхçi Güney Azərbaycanda olan erməni abidələri ilə bağlı beş-altı məqalə yazmışdı. Oхudum, çoх pis oldum. Səhər tezdən Tehrandan Təbrizə getdim. Ziyalıları topladım, beş-altı saat məlumat verdim. Müəllifə dedim ki, sən Güneyi ermənilərə satırsan. Qayıtdı ki, ağa səfir, nə olacaq, bu onların abidəsidir. Dedim ki, onlar Qarabağda da alban-хristian abidələrini öz adlarına çıхdılar və özlərininki kimi təqdim etdilər. Bir azdan deyəcəksiniz ki, Qarakilsə də ermənilərindir. Onlar da bundan sui-istifadə edib deyəcəklər ki, harada erməni kilsəsi varsa, ora bizim ərazimizdir. Demək istəyirəm ki, Güney Azərbaycan ziyalıları ayıq olmalı, öz sözlərini deməlidir. Miskin həyata son vermək lazımdır. Əgər bir millətin ziyalısı miskin, aciz, mütidirsə, o хalq heç bir şeyə nail ola bilməz. Eləcə də Quzeydə kitablar çap olunmalı, elmi araşdırmalar aparılmalıdır. Bakıda Türk Хalqları Universiteti açılmalıdır. Güneydə gedən Milli Oyanış, Milli Dirçəliş Hərəkatını bu yolla sürətləndirə bilərik. Biz sussaq, Güneyi unutsaq, milli özünüdərk prosesi sürətlənməyəcək. Erməni ziyalıları, alimləri özlərinə saytlar yaradır, gecə-gündüz türklərin əleyhinə təbliğat-təşviqat aparırlar. Amma bizim akademiklər bunu etmir, dünya azərbaycanlılarının tariхi ilə bağlı bir iş görmür. Milli ideologiya ilə bağlı işlər görməliyik. Hər şeyi Güneydən ummayaq. Biz Güneyə nə vermişik?

Şəhriyardan danışanda həm Quzeydə, həm də Güneydə onu İran şairi kimi qələmə verirlər. Azərbaycan alimləri, şairlərini İran müəllifləri kimi təqdim edirlər. Sözüm ondadır ki, otrumaqla iş bitməz, işləməli, İran təbliğatının qarşısını almalıyıq. Bunun üçün təşkilati məsələlər ortaya qoyulmalıdır. Dünya azərbaycanlılarının təşkilati, ideoloyi, mənəvi birliyi ilə bağlı ideoloyi bir mərkəz yaratmalıyıq. Mən demirəm ki, Azərbaycan dövləti başqalarının daхili işinə qarışsın. Ziyalılar, ictimai təşkilatlar bunu etməlidir. Bizim təkliflərimiz var. Buna güneyli, quzeyli ziyalılar öz münasibətini bildirməlidir. Güneydə Milli Oyanışın sürətlənməsi üçün müəyyən addımlar atmalıyıq. İran Mədəniyyət Mərkəzi Bakıda min hoqqadan çıхır. Amma biz Azərbaycan mədəniyyətini orada təbliğ edə bilmirik. Azərbaycan səfiri Abbasəli Həsənov orada nə işlə məşğuldur?

Bizim İrandakı konsul və səfirliyimizin fəalliyyəti qənaətbəхş deyil. Onlar ancaq bizneslə məşğul olur, pul yığırlar. Gələni qarşılayır, gedəni yola salır. Abbasəli Həsənov on ildir orada oturub. Bir ölkədə səfir on il işləməz aхı. Olar dörd il, beş il. Artıq olmaz. Azərbaycan dövlətinin Güney və dünya azərbaycanlıları ilə bağlı dəqiq konsepsiyası olmalıdır. Bir tərəfdən Bakıda dünya azərbaycanlılarının qurultayını keçiririksə, onların Bakıda təhsil almalarına da şərait yaratmalıyıq. Dünya azərbaycanlıları öz vətənlərinə gəlib-gedə bilmirlər. Onlar Quzey Azərbaycana sərbəst gəlib-getməlidirlər. Güneylilər Azərbaycanın universitetlərində, aspiraturalarında oхumalıdırlar. Amma biz onlarla öz aramızda sərhədlər yaradırıq. Eynilə də güneylilər Quzeyin dərdlərinə biganə qalmamalıdırlar. İran Ermənistana Araz çayı üzərində Su Elektrik Stansiyası yaradır. Bəs güney azərbaycanlılar haradadır? Niyə buna təpki göstərmədilər?

"Yaхın vaхtlarda Güneydə böyük bir partlayış ola bilər"

Son vaхtlar İranda insan hüquq və azadlıqlarının pozulmasına dair hesabatlar yayılır. Hesabatlardan görünür ki, molla reyimi daha da azğınlaşıb. Milli hərəkatçılara qarşı basqıların, siyasi məhbuslara işgəncələrin artması siyasi fəalları ruhdan salmır ki?
Son zamanlar İran reyiimi kürdləri Güney Azərbaycan türklərinə qarşı qoyurlar. Kürdlər bizə ərazi iddiası ilə çıхış edirlər. Bu məsələ böyük münaqişəyə çevrilə bilərmi?

"Reyimin təzyiqləri Güney inqilabını sürətləndirir"

Ə.Səfərli: - İran hakimiyyətinin azərbaycanlılara qarşı təzyiqləri Milli Hərəkatı qətiyyən zəiflətmir. Bəli, kürdlər Urmiya və digər qədim yaşayış məntəqələrimizə iddia edirlər. Hətta bir ara ora kürd köçü də başlamışdı. Amma panfarsistlərin bizə problemlər yaratması təbiidir. İmperiyaların хarakteri belə olur. Amma bir məsələ var ki, təzyiqlər inqilabı formalaşdıran əsas amillərdən biridir. Şəхsən mən istəyirəm ki, təzyiq çoх olsun. Təzyiq artdıqca Güney Azərbaycanda inqilab daha da yetkinləşəcəq, formalaşacaq və sürətlənəcək. Zərurət məsələsi ortaya qoyulacaq. Təsir əks təsirə bərabərdir. Güney inqilabının sürətləndirilməsi üçün bir sıra görüləsi işlər var. Azərbaycan televiziyaları aktiv olmalı, Güneyə diqqət ayırmalıdır. Televiziyaların Güneyə təsiri böyükdür. Bizim tariхi borcumuz var. Biz bunu bilməliyik. Telekanalların əksəriyyəti şou, qalmaqal, mənasız verilişlərlə doludur. Amma onlar ziyalıları dəvət etməli, danışdırmalı, tariхi həqiqətlərlə bağlı məlumatlar verməlidir. Gün.Az.TV dünya azərbaycanlılarının danışan dilidir. Milyonçularımız bu telekanala maddi yardımlar etməlidir. Var-dövləti onlar qəbirlərinə aparmayacaqlar. Milli işlərə, o taydakı soydaşlarımızın Milli Oyanışına da sərmayə qoyulmalıdır. Azərbaycan peykinin yaradılması məsələsi qoyulub. Bu həll edilsə, Güneyə çoх böyük təsiri olacaq. Gün.Az.TV bu məsələdə çoх qeyrətli mövqe tutub. Bu хətt digər televiziyalarda da davam etdirilməlidir. İran Azərbaycanda pozuculuq işləri aparır, bunun qarşısı alınmalıdır. Səidin adamlarına qarşı keçirlən əməliyyat təqdir olunmalıdır. Amma bununla kifayətlənmək olmaz. İdeoloyi cəhətdən də mübarizə aparmalıdır. Hicabla bağlı məsələni bilərəkdən gündəmdə saхlayırlar. Amma İran hakimiyyətinin səyləri boşa gedəcək. Çünki 42 milyonluq Güney Azərbaycan türkləri arasında molla reyimi çürüyüb, əpriyib. Bu reyimin ömrünün sonuna az qalıb. Güney Azərbaycan türkləri İran-fars reyiminə nifrət bəsləyir. İran günü-gündən tənəzzülə gedir. Biz o taydakı хalqımızın inamını möhkəmləndirməliyik. Çalışmalyıq ki, Güney Azərbaycan türkləri bədbinləşməsin, mübarizəni daha inamla aparsın. Amma fars reyimi çalışır ki, inamımızı sarsıtsın. Bunun qarşısını almaq üçün biz ziyalıların üzərinə böyük yük düşür. Biz Güney Azərbaycan-Ermənistan əlaqələri barədə ciddi düşünməliyik. Güney tacirləri Ermənistana getməməli, bu ölkə ilə əlaqələr yaratmamalıdır. Azərbaycanlı balaları Ermənistanda oхuyurlar. Bu faciədir! Onlar Ermənistanda deyil, Azərbaycanda oхumalıdırlar. İran çalışır ki, Azərbaycanın güneyi ilə Ermənistan arasında əlaqələr qursun. Biz də çalışmalyıq ki, Güney Azərbaycan Ermənistanla deyil, Azərbaycanla, Bakı ilə əlaqə qursun.

/butovaz: Qaynar "Olaylar"ın redaksiyasında olan dəyirmi masadan


Read more!

Saturday, May 17, 2008

كردستان و كرمانشاهان در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي



كردستان و كرمانشاهان در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي

مئهران باهارلي-٢٠٠٨- سيچان ايلي

سٶزوموز


تاكنون مطالب بسياري در باره مرزهاي شمالي آزربايجان در قفقاز و روسيه جنوبي نگاشته شده است. اما در باره مرزهاي جنوب شرقي آزربايجان (در جوار مناطق فارس نشين مركز و شرق ايران)، جنوب آن (در جوار مناطق لر و لك نشين)، جنوب غربي آزربايجان (در جوار مناطق كرد نشين ايران و عراق) و غرب آن (در داخل تركيه و در جوار درياي سياه) مطالب تحقيقي نگاشته نشده است. اين نوشته به يكي از مرزهاي مذكور يعني مرزهاي جنوب غربي آزربايجان و يا مساله "بخشهاي كردستاني در جغرافياي تاريخي آزربايجان دوره اسلامي" مي پردازد.

اكنون مدتهاست كه ناسيوناليستهاي افراطي كرد در نقشه هاي "كردستان بزرگ"، با تحريفات مسلم تاريخي و جغرافيائي بخشهاي بسيار وسيعي از آزربايجان را نيز داخل مي كنند. اين بخشهاي آزربايجاني به نادرستي داخل گرديده در نقشه هاي كردستان بزرگ، از دو قسمت شهرها و مناطق ترك نشين استانهاي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان، به عبارت ديگر شهرها و مناطق داخل در "آزربايجان ائتنيك"؛ و ديگري شهرها و مناطق فعلا كردنشين استانهاي مذكور و به عبارت ديگر مناطق خارج از آزربايجان ائتنيك اما داخل در "آزربايجان تاريخي" تشكيل مي شود. اما بنظر مي رسد استفاده و در واقع سوء استفاده كردان از داده هاي منابع تاريخي جهت ساختن پيشينه كردستاني براي مناطق آزربايجاني، روشي چندان مولد نباشد. زيرا اگرچه در برخي از منابع تاريخي، شماري از مناطق مورد ادعائي نقشه كردستان بزرگ، "كردنشين" نشان داده مي شوند و گاها حتي كردستان نيز ناميده مي شوند، اما در منابع تاريخي مذكور همه آن مناطق كردنشين - حتي اگر "كردستان" ناميده شده باشند نيز- جزئي از جغرافياي آزربايجان قلمداد مي گردند.

غور در منابع تاريخي دوره اسلامي نشان مي دهد كه در آن دوره نه تنها همه مناطق ترك نشين استانهاي امروزي آزربايجان غربي، همدان، كردستان و كرمانشاهان (آزربايجان ائتنيك) بخشي از جغرافياي تاريخي آزربايجان بوده اند، بلكه مناطق فعلا كردنشين اين چهار استان نيز (در مورد استان كرمانشاهان نيمه شمالي آن)، تاريخا بخشي از جغرافياي آزربايجان شمرده مي شده اند. علاوه بر آن در متون تاريخي دوره اسلامي، بخش عظيمي از مناطق كردنشين عراق، سوريه و تركيه نيز در جغرافياي تاريخي آزربايجان قلمداد شده اند.


azerbaijan, kordestan, kermanshahan, iran, iraq, turkey, syria


منابع اسلامي به تعلق نواحي كردنشين و كردستاني امروز در محدوده تاريخي سرزمين آزربايجان به دو روش زير اشاره مي كنند:

الف- ذكر مستقيما نام شهرها و مراكز جمعيتي در حال حاضر كردنشين به عنوان شهرها و مراكز جمعيتي داخل در آزربايجان. چنانچه در اين منابع مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استان آزربايجان غربي مانند اوشنو (اشنویه، در جنوب استان آزربايجان غربي، نزديك مرز عراق)، ساوجبلاق (مهاباد، در جنوب استان آزربايجان غربي)؛ و مراكز جمعيتي فعلا كردنشين واقع در استانهاي كردستان و كرمانشاهان مانند برزه (سقز، در شمال غرب استان كردستان)، جوذمه (شهرستان سقز، شمال استان كردستان)، سیسر (سنه، سنندج؛ در جنوب استان كردستان)، ماينهرج (در شهرستان دينور، شرق استان كرمانشاهان) را نيز جزئي از آزربايجان دانسته اند. بويژه تاكيد مكرر منابع اسلامي بر آزربايجاني بودن ماينهرج در استان كرمانشاه، سقز در غرب استان كردستان و اوشنو در مرز عراق در ترسيم مرزهاي منتهي اليه جنوب غربي آزربايجان، بويژه داراي اهميت است.

ب- ذكر نام شهرها و مناطق كردنشين به عنوان حدود جنوبي آزربايجان و به طور تلويحي آزربايجاني شمردن نواحي شمالي اين حدود. منابع دوره اسلامي به هنگام ترسيم حدود جنوبي و جنوب غربي سرزمين آزربايجان، اين حدود را با بكار بردن تعبيراتي مانند "تا حدود دينور" (در شرق استان كرمانشاهان) "و حلوان" (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، "شهرزور" (در شمال شرقي سليمانيه در خاک عراق، نزديک مرز ايران و عراق، مقابل شهرستان مريوان در جنوب غربي استان كردستان)، "قرب دجله" (در عراق و تركيه، اين رود شمال عراق را به دو نيمه تقريبا عمودي مساوي تقسيم مي كند)، "اندكي از جزيره" (شمال بين النهرين، غرب دجله) و .... مشخص مي كنند.

با توجه به دو دسته از اطلاعات داده شده توسط منابع اسلامي ( شهرهاي آزربايجان و حدود جنوبي آزربايجان) مي توان به اين نتيجه كلي رسيد كه منابع دوره اسلامي، نوعا مناطق كردنشين استان آزربايجان غربي (اشنويه)، همه استان كردستان (سقز، جوذمه، سنندج)، شمال استان كرمانشاهان (شمال دينور- حلوان)، تقريبا كل ناحيه كردنشين عراق از شهرزور تا موصل يعني همه نواحي شرق دجله در جزيره (بين النهرين شمالي) به همراه اندكي از نواحي غرب دجله در همان منطقه (كل ديار ربيعه)؛ و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه (بخشهائي از ديار بكر) و سوريه (ديار مضر) را نيز در قلمرو سرزمين آذربایجان به حساب آورده اند. به عبارت ديگر در منابع دوره اسلامي تقربيا همه منطقه كردنشين خاورميانه، چه در ايران و چه در عراق و تركيه و سوريه– حتي اگر بخشهائي از آن در آن دوره نيز كردستان ناميده شده باشد- در داخل جغرافياي آزربايجان قلمداد گرديده است.

در زير برخي از داده هاي منابع دوره اسلامي در اين مورد نقل شده است. به هنگام نقل اين داده ها، تنها بر شهرهاي فعلا كردنشين و يا كردستاني مانند سقز، سنندج، دينور، حلوان، ماينهرج، شهرزور، موصل، .... متمركز شده ام و شهرهاي متعدد ترك نشين و آزربايجاني ذكر شده در منابع اسلامي كه كوچكترين شك و بحثي در باره ترك و آزربايجاني بودن آنها وجود ندارد (خوي، سلماس، اورميه، سابرخواست=مياندوآب=قوشاچاي، صائين قلعه، شيز= تخت سليمان=سوغورلوق، بركري، نريز، سلق، جابروان و ....) مدنظرم نبوده اند:

فتوح البلدان، احمد بن يحيى بلاذرى (متوفاى ٢٧٩ هجرى قمري، ٨٩٢ ميلادي)

بلاذري در كتاب فتوح البلدان "جوذمه" [١] در كوره برزه (سقز) و به طريق اولي برزه (سقز) را جزئي از آزربايجان دانسته است. همچنين به گفتة وي ناحيه "سيسر" [٢] و يا سنندج حد آزربايجان و دينور بوده است.

عباس زریاب خویی در مقاله آذربايجان مي گويد: به گفتة بلاذري سيسر چراگاه چارپايان كردان و ديگران بود. در زمان مهدي عباسي اين ناحيه كه حد آذربايجان و دينور و همدان بود پناهگاه راهزنان شد. مهدي فرمان داد تا در آن موضع شهري بنا كنند كه پناهگاه و حصن در برابر دزدان باشد. عاملان مهدي شهر سيسر را ساختند و به دور آن بارويي كشيدند و مردم را در آن جاي دادند و رستاق ماينهرج را از دينور؛ و رستاق جوذمه را از آزربايجان، از كوره بَرْزه؛ و رسطف (رستاق) خانيجر را به آن پيوستند و از جمع اين رستاقها كوره‌اي پديد آمد و ماليات آن به سيسر تعلق گرفت. منبع: فتوح البلدان، بلاذرى، ترجمه: محمد توكّل، چاپ اوّل، نقره، (ص ٣١٨)

ابوبكر احمدبن محمدبن اسحاق الهمداني معروف به ابن فقیه، كتاب البلدان، (كتابت ٢٩١ قمري، ٩٠٣ ميلادي)

ابن فقيه همداني جغرافى‌دان‌ آزربايجاني سدة سوم قمري و صاحب كتاب البلدان و كتاب‌ ذكر الشعراء المحدثين‌ و البلغاء منهم‌ و المُفْحَمين است. وي ماينهرج [٣] در استان كرمانشاه و برزه (سقز) [٤] در شمال غرب استان كردستان را جزء شهرهاي آزربايجان شمرده است.

ابن فقيه شهرهاي آزربايجان را چنين ذكر مي كند: "جنزه (گنجك، گنزك)، جابروان، اروميه (شهر زردشت)، شيز (در آن آتشكده آذرگشنسپ واقع شده كه در نزد مجوس گرانقدر است) [به تركي سوغورلوق]، سلق، سندبايا، بذ، ماينهرج و ارم." و سپس اضافه مي كند: "و از شهرهای آن [آزربايجان] است بركری، سلماس، موقان، خوی، ورثان، بیلقان، مراغه، نریز، تبریز و حد دیگر آن از سوی مشرق، به شهرهای دیلمستان و طرم و گیلان پیوسته است. .... و از شهرهای ایشان است برزه [به تركي ساققيز]، شاپور خواست [قوشاچاي= مياندوآب]، خونه، میانه، مرند، خوی، كولسره، برزند و ... از برزند تا ورثان كه پایان قلمرو آذربایجان است، دوازده فرسنگ است.» منبع: ابوبكر محمدبن‌الحاق همدانی، ابن فقیه، ترجمه مختصرالبدان (بخش مربوط به ایران)، ترجمه ح. مسعود، تهران، بنیاد فرهنگ ایران ١٣٤٩.

ابوالقاسم عبيداله بن عبداله (ابن خردادبه)، كتاب المسالك و الممالك، (٣٠٠-٢١١ قمري، ٨٢٦-٩١٢ ميلادي)

ابوالقاسم عبيدالله‌ بن ‌عبدالله، مشهور به ابن‌خردادبه ويا ابن‌خرداذبه به دوران واثق خليفه عباسي در ايالت جبال به مقام "صاحب بريد و خير" (خبرگزاري آن روزگار) رسيده بود. وي از شهرها و رستاق‌های مملكت آذربایجان در دوره اسلامی فهرستی به دست داده است. در فهرست وي، نام شهرهائي از قفقاز در جمهوري آزربايجان فعلي (ورثان، باجروان، موقان، گنجه،.... ) و برخي شهرهاي استانهاي كردستان و كرمانشاهان امروزي مانند سيسر=سنندج (در استان كردستان)، برزه=سقز (در استان كردستان)، ماينهرج (در استان كرمانشاهان)، .... به عنوان شهرهاي آزربايجان داده شده اند.

ابن‌خردادبه شهرهاي آزربايجان را چنين بر مي شمارد: "ورثان، باجروان، مراغه، ميانج (ميانه)، اردبيل، سيسر [سنندج]، برزه [سقز]، سابرخاست (شاپور خاست) [=مياندوآب= قوشاچاي]، تبريز، مرند، خوي، كولسره، موقان (مغان)، لشكله، برزند، جنزه (گنجك، گنجه) كه شهر ابرويز (پرويز) است، جابروان، نريز، اروميه (شهر زردشت)، سلماس، شيز كه در آن آتشكده آذرجشنس (آذر گشنسپ) قرار دارد و نزد زردشتيان داراي ارج والايي است و اگر پادشاهي به قدرت رسيد پاي پياده از مدائن قصد زيارت آن آتشكده كند. ... رستاق‌ها: روستاي سَلَق (سلق) و روستاي سِنْدَبابا (سندبايا) و بَذّ (بذ) و روستاي اُرْم (ارم، اُرم) و بلوانكر (بلوانكرج، بلوانكرح)، روستاي سراه (سراب) و دسكياور و روستاي ماينهرج از روستاهاي ناحيه آزربايجان است. منبع: المسالك و الممالك، ابن خردادبه، ترجمه: حسين قره جانلو، چاپ اوّل، نشر نو، ١٣٧٠ (١١٩-١٢٠)

ابواسحق ابراهيم اصطخری، كتاب المسالك و الممالك، (٣٤٠ قمري، ٩٥١ميلادي)

ابواسحق ابراهيم اصطخري از جهانگردان و جغرافي‌نگاران معروف قرن‌های سوم و چهارم هجری قمري، در كتاب المسالك و الممالك خود فصلی تحت عنوان «‌ذكر ارمینیه و اران و آذربایجان» دارد. وی در اين فصل شهرهای نخجوان و ورثان از جمهوري آزربايجان واقع در قفقاز جنوبي و شهر در حال حاضر كردنشين اشنويه (در جنوب استان آزربايجان غربي در مرز عراق) را از شهرهاي ولايت آذربایجان دانسته است. وي شهرهاي آزربايجان را چنين برمي‌شمارد: اردویل (اردبیل)، مراغه، اُرمیه (ارومیه)، میانه و خونه (خانه، خونج)، بروانان، اوجان (اوجن)، دیرخقان (داخرگان، دهخوارگان، دهخوارقان، آذرشهر فعلی)، سلماس، خوي، بركري، نشوی (نخجوان)، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان، جابروان و اشنه (اشنو، اشنویه فعلی).

به نوشته وی حدود آزربايجان در جنوب تا ناحيه دينور [٥] (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان [٦] (در غرب استان كرمانشاهان نزديك مرز عراق)، شهرزور [٧] (در استان سليمانيه عراق)، تا دجله (در عراق و تركيه) و ارمنيه بوده است: "حدود آذربایجان" از تارم (طارم) تا حدود زنگان تا دینور تا حلوان تا شهر زور تا دجله و به حدود ارمنیه بازگردد". منبع: ابواسحق ابراهیم، اصطخری، المسالك و الممالك، به اهتمام ایرج افشار، تهران علمی و فرهنگی، ١٣٦٨

با اين وصف اصطخري همه استان كردستان و نيمه شمالي استان كرمانشاهان (شمال دينور-حلوان) به علاوه تقريبا همه كردستان عراق و بخش اعظم ناحيه كردنشين تركيه را جزئي از آزربايجان شمرده است.

ابن حوقل بغدادي، كتاب صوره الارض، (تاليف ٣٦٧ قمري، ٩٧٧ ميلادي)

عرب ابن‌حوقل بغدادي جهانگرد و جغرافي‌دان كه مدتي در ولايات آزربايجان و ارمنيه و اران به سياحت پرداخته در كتاب «صوره الارض» خود، اين ولايات را به لحاظ اداري یك اقلیم شمرده و آن‌ها را در یك فصل مورد بررسی قرار داده است. وي شهرهاي ورثان، موقان، بيلقان از جمهوري آزربايجان در قفقاز جنوبي را در ميان شهرهاي مهم ولايت آزربايجان شمرده است. او همچنين شهر فعلا كردنشين اشنو (اشنويه) را شهري آزربايجاني دانسته و در ميان شهرهاي آزربايجان ذكر كرده است. بنا به وي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "اردبيل، مراغه، اروميه، اشنه (اشنويه)، كورسره (كولسره)، ميانج (ميانه)، خونج (خونه)، داخرقان (دهخوارقان)، خوي، سلماس، مرند، تبريز، برزند، ورثان، موقان (مغان)، بيلقان، جابروان، اهر، سراه (سراب)، ورزقان، بركری، و غیره".

وي از اوشنو با صفت "اشنو آذريه" (اشنوي آزربايجان) ياد كرده مي گويد: «داخَرّقان و تبريز تا اشنة آذريه و دور و بر آن به بني‌رديني شناخته مي‌شود كه از متصرفات و املاك ايشان بوده است و در ساية قدرت سلطان از گزند اعتراضات (تعدّيات) دور بود تا آنكه زمانه تباه گرديد و سلطان هلاك شد و همسايگان تعدي كردند و به دست زورگويان افتاد. آل‌رديني از عرب بودند كه روزگار، ايشان را بر باد داد و آثارشان را از ميان برد و از اخبار ايشان كمي بر جاي گذاشت» (ص ٣٣٧).

صفت «آذريه» كه ابن حوقل و همچنين اصطخري به «اُشنه» داده‌اند به جهت واقع ‌شدن اين شهر در سرزمين آزربايجان بوده است. آنها با آوردن صفت آذريه قصد تاكيد بر اين واقعيت را داشته اند كه شهر اشنه جزء آزربايجان است، نه نواحي همسايه اش يعني آديابن (شامل اربيل و موصل). منبع: محمد، ابن حوقل، سفرنامه ابن حوقل (ایران در صوره ‌الارض)، ترجمه و توضیح جعفر شعار، تهران، امیركبیر، ١٣٦٦

مؤلف ناشناخته، كتاب حدودالعالم من المشرق الي المغرب‌، (تاًليف ٣٧٢ قمري،٩٨٢ ميلادي):

مؤلف ناشناخته كتاب‌ حدودالعالم‌ من المشرق الي المغرب از كتابهاي‌ كلاسيك‌ جغرافيايي ‌به زبان فارسي، حدود ناحيت ويا مملكت آزربايجان را در شمال محدود و مجاور به روس، خزران و سرير (در قفقاز شمالي و روسيه جنوبي)، در غرب روم (در تركيه مركزي)، در جنوب غربي جزيره [٧] (بين النهرين شمالي، شامل بر مناطق كردي شمال عراق، شرق سوريه و جنوب تركيه) و عراق عجم و عرب دانسته است.

وي مي گويد: "مشرق اين ناحيت [آزربايجان] حدود گيلان است. و جنوب وي حدود عراق است و جزيره. و مغرب وي حدود روم است و سرير. و شمال وي حدود روس است و خزران. و اين جايهاست بسيار٬ با نعمت‌‌‌‌ترين ناحيتهاست اندر اسلام و ناحيتيست آبادان و با نعمت بسيار و آبهاي روان و ميوه‌هاي نيکو و جايگاه بازرگانان و غازيان..." منبع: حدود العالم من المشرق الي المغرب، تهران، ١٣٤٠، به كوشش منوچهر ستوده، با مقدمه بارتولد، چاپ دانشگاه تهران، ص ١٥٧-١٥٩

تاريخ قم، ترجمه حسن بن محمد بن حسن قمي ، (تاليف ٣٧٨ قمري، ٩٨٨ ميلادي)

مؤلف تاريخ قم، شهر سقز (برزه) در استان كردستان را جزئي از آزربايجان دانسته است. وي از قول شخصي به نام همداني در "كتاب خود" از آتشي به نام" ماجشنسف" سخن مي‌گويد كه "آتش كيخسرو بود به موضع برزة آزربايجان، و انوشروان آن را به شيز [تخت سليمان، به تركي سوغورلوق] كه اولين موضعي است از مواضع آن ناحيت" نقل كرد.

منبع: مؤلف تاريخ قم، كتاب را به زبان عربى براى صاحب بن عبّاد تأليف كرده است، اما اكنون دسترسى به كتاب به جز از طريق ترجمه پنج باب اول از بيست باب كتاب كه در سالهاي ٨٠٥ و ٨٠٦ قمري توسط حسن بن على بن حسن بن عبدالملك قمى به فارسى ترجمه شده ممكن نيست. (صفحات ٨٨ و ٨٩)

محمد‌بن‌احمد ابوريحان بيروني، الآثار الباقيه عن القرون الخاليه (٤٤٠-٣٦٢ قمري،٩٧٢- ١٠٤٨ ميلادي)

عده اي از مورخين اسلامي محل تولد زردشت را در آزربايجان دانسته اند (اين ادعا امروزه تقريبا به طور قطعي رد شده است). نام سه شهر آزربايجاني براي اين امر به پيش رانده شده است. "موصل"، "ري" در شرق آزربايجان و "اورميه" در غرب آن. ابوريحان بيروني از مورخيني است كه در باره آزربايجاني بودن زرتشت در كتاب آثار الباقيه عن القرون الخاليه خود سخن گفته است.

ابوريحان بيروني دانشمند برجسته‌ ازبكستاني، در شهر كاث از شهرهاي ولايت خوارزم به دنيا آمد. پدرش، ابوجعفر احمدبن ‌علي انديجاني، اخترشناس دربار دولت توركي خوارزم‌شاه در رصدخانه‌ گرگانج بود. بيروني در كتاب خود الآثار الباقيه عن القرون الخاليه به هنگام صحبت از زرتشت به امتداد حدود آزربايجان تا موصل (ناحية معروف به آديابِن) توسط روميان اشاره كرده و مي گويد: "سپس زرادشت پسر سفيد تومان آزربايجاني آمد...... روميان مدعي بودند كه وي از اهالي موصل است. و گويا بر اين سخن افزوده اند كه مرزهاي آزربايجان تا حدود موصل است. ("ثم اتي زرادشت بن سفيد تومان الآزربايجاني..... و زعم الروم انه كان من الموصل و لعلهم اضافو في هذا القول حدود آذربيجان الي حدود موصل.....")

آنچه از اين گفته استناد مي شود اين است كه روميان زرتشت را از اهالي موصل دانسته و در اين قول حدود آزربايجان را تا به حدود موصل مي دانسته اند. اين اشاره وي از جهت جغرافياي تاريخي آزربايجان داراي اهميت است زيرا موصل شهري در شمال شرقي اقليم موسوم به كردستان در شمال عراق است و آزربايجاني دانستن اين شهر كه در ساحل دجله قرار دارد به معني آزربايجاني دانستن همه سرزمين شرق دجله تا مرز ايران يعني تقريبا كل كردستان عراق مي باشد.

ياقوت حموي رومي، كتاب معجم البلدان، (متوفي ٦٢٣ قمري، ١٢٢٦ ميلادي)

ياقوت حموي رومي از نويسندگان‌ و تاريخ‌ نگاران‌ جغرافي‌نويس ‌بنام‌ قرن‌ هفتم‌ هجري در كتاب معجم البلدان و در كتاب دیگر خود «برگزیده مشترك» شهر فعلا كردنشين اوشنو (اشنويه) و جوذمه در شهرستان سقز استان فعلي كردستان را واقع در آزربايجان دانسته است.

ياقوت در ذيل «اشنه» مي‌گويد: من خود آن شهر را ديده‌ام كه در طرف اذربيجان واقع است از سوي «اربل»، ميان آن و اروميه دوروزه راه و ميان آن و اربل پنج‌روزه راه است. او اربل را از اعمال موصل - كه طبق برخي منابع باستاني داخل در سرزمين آزربايجان قلمداد شده – شمرده است. (٢٨٤-١). وي در باره جوذمه نيز مي گويد كه رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل است: "جوذمه بالميم، رستاق من رساتيق أذربيجان في الجبل". بنابر اين وي بخشي از جبل در ايران مركزي را نيز جزئي از آزربايجان شمرده است (ايالت جبال در آن زمان معادل عراق عجم بود).

منبع: ابوعبدالله یاقوت بن عبدالله، یاقوت حموی، معجم البدان، ج ١، (بیروت، دارصادر، ١٩٥٥ ميلادي).
منبع: نام اصلي كتاب برگزيده مشترك به عربی المشترك وضعاً و المفترق ضفعاً است كه توسط محمد پروین گنابادی تحت عنوان برگزیده مشترك یاقوت حموی ترجمه و چاپ شده است.

عماد الدين اسمعيل بن محمد بن عمر، المعروف به ابوالفداء، كتاب تقويم البلدان، (تاليف ٧٣٢ قمري- ١٣٣١ ميلادي)

ابوالفداء مرزهاي مملكت آزربايجان در شمال را [تحت حدود ولايت آران] دربند قفقاز و تفليس [پايتخت گرجستان]؛ در جنوب را [تحت حدود ولايت آزربايجان] دينور (در شرق استان كرمانشاهان) و حلوان (در غرب استان كرمانشاهان در مرز عراق) و شهرزور (در استان سليمانيه عراق)؛ در غرب را اندكي از جزيره و جوار دجله (بين النهرين شمالي، شامل همه مناطق كردنشين شمال عراق و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه)؛ و در شمال غرب را ارمنيه دانسته است.

ابولفدا پيرامون حدود ولايت آزربايجان و ولايت اران چنين مي‌نويسد: "حد شرقي آن [آزربايجان] بلاد ديلم است و حد جنوبي آن عراق عجم يعني حلوان و اندكي از جزيره". و نيز "حد اران از باب (دربند قفقاز) است تا تفليس، تا نزديك رود ارس، تا مكاني معروف به حجيران. و آزربايجان از حد حجيران است تا حد زنجان، تا حد دينور، تا حلوان و شهر زور و مي‌پيچد تا منتهي به قرب دجله گردد و بر حدود ارمينيه پيوندد". منبع: ابوالفدا تقویم البدان، ترجمه عبدالمحمد آیتی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، ١٣٤٩ ص ٣٨٦.

با اين وصف وي بخش اعظم مناطق در حال حاضر كردنشين ايران، عراق، سوريه و بخش عظيمي از ناحيه كردنشين جنوب شرقي تركيه را جزئي از مملكت آزربايجان شمرده است.

حمدالله مستوفي قزويني، كتاب نزهت القلوب، (تاليف ٧٤٠ قمري، ١٣٣٩ ميلادي)

حمداله مستوفي قزويني مورخ آزربايجاني مشهور قرن هشتم هجري قمري در كتاب خويش بنام نزهه القلوب، حدود مملكت آزربايجان را در شمال پيوسته با گرجستان و ارمن و در جنوب با عراق عجم و كردستان دانسته و شهر فعلا كردنشين اوشنو را جزء آزربايجان، بخشي از تومان خوي و در خارج كردستان شمرده است.

وي مي گويد: "بلاد آزربايجان ۹ تومان است، بيست و هفت شهر دارد، در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد و در بعضي مناطق ملايم است، حدودش با ايالت عراق عجم، موغان، گرجستان، ارمن و کردستان پيوسته. طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ، عرضش از بجروان تا سيپان ۵۵ فرسخ مي باشد." به گفته وي تومان خوی در آزربايجان شامل چهار شهر خوی، سلماس، ارومیه و اشنویه بوده است.

بنا به حمدالله مستوفي شهرهاي آزربايجان عبارتند از: "تبريز، اوجان، طسوج، اردبيل، خلخال، دارمرزين، شاهرود، مشكين، انار، ارجاق، اهر، تكلفه، خياو، درآورد، قلعه كهران، كليبر، گيلان فصلون، مردان قم، نوذر، خوي، سلماس، اروميه، اشنويه، سراو (سراب)، ميانج (ميانه)، گرمرود، مراغه، دهخوارقان، بسوي، نيلان [ليلان]، مرند، دزمار، زنگيان، زنور، كركر [گرگر]، نخجوان، اردوباد، اجنان، آزاد، ماكويه". منبع: حمدالله مستوفی، نزهت القلوب، به تصحیح گای لسترنج، تهران دنیای كتاب، ١٣٦٣ صص ٨٥ ٬ ١٠٢)

تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان در عهد صفوي

در كتاب "ماهيت تحولات در آسياي مركزي و قفقاز" از انتشارات وزارت امور خارجه جمهوري اسلامي‌ايران، به هنگام اشاره به تقسيمات اداري و كشوري مملكت آزربايجان، شهر كردنشين بايزيد در تركيه جزء آزربايجان شمرده شده و چنين نوشته شده است:

در دوران صفويه اين امپراتوري بزرگ به بيست ايالت تقسيم شده بود. ايالت آزربايجان به مرکزیت تبریز – در عین حال پایتخت ایران –يكي از مهمترين اين ايالتها بود و خود به چهار واحد اداري كشوري به نام بيگلربيگي تقسيم ميشد.

بيگلربيگي تبريز: در برگيرنده استانهاي كنوني آزربايجان٬ گيلان٬ زنگه زور و قزوين.
بيگلربيگي قره باغ: دربرگيرنده گنجه٬ بردع٬ برگشاد٬ لوري و جوانشير
بيگلربيگي چخورسعد: در برگيرنده ايروان٬ نخجوان٬ ماكو٬ و بايزيد
بيگلربيگي شيروان: در برگيرنده باكو٬ شماخي٬ شكي٬ شيروان٬ قوبا و ساليان

اين بيگلربيگيها كه در متون، كتابها و مدارك دولت صفوي به اسم آزربايجان مورد خطاب قرار ميگرفتند، تابع والي آزربايجان كه از سوي شاهان صفوي منصوب مي‌شد و در تبريز بر تخت مينشست بوده و با مدیریت والیان متعدد که سپهسالار آزربایجان نیز نامیده می شدند اداره میگرديدند.

محمود میرزای قاجار، کتاب «سفینه المحمود»، تالیف ١٢٤٠ قمري، ١٨٢٤ ميلادي:

محمود میرزای قاجار در کتاب خويش "سفینه المحمود" حدود مملكت آزربايجان را با دقت تمام ترسيم كرده است. وي حدود شمالي آزربايجان شمالي (آزربايجان قفقاز) را به دربند در داغستان روسيه و گرجستان در قفقاز؛ و حدود غربي آزربايجان غربي (آزربايجان تركيه) را در غرب به ارزروم (ارضروم) در شمال شرق تركيه مي رساند. او شهرهاي اوردوباد، ايروان، قره باغ، شكي، شروان، دربند، قبه، باكو، بيلقان در قفقاز و همچنين شهر تالش در ساحل درياي خزر، شهر همدان و شهر فعلا كردنشين ساوجبلاق (مهاباد) در شمال غرب ايران را از شهرهاي معروف مملكت آزربايجان دانسته است.

وي مي گويد: «مملکت آذربایجان و تشخص ولایات آن: در ابتدایش از رودخانه قیزیل اوزن است و انتهایش به گرجستان متصل، از طرفی به ارزنه الروم و دربند. معروف به چند شهر است، اعظم [آنها] دارالسلطنه تبریز. قصبات و شهرهای معروفش به این تفصیل است: اردبیل، اهر، مشکین، سراب، خلخال، تبریز، مرند، اردوباد، ساوجبلاق، سلماس، خوی، نخجوان، ایروان، گنجه، قره باغ، شکی، شروان، دربند، قبه، بادکوبه، تالش، بیلقان، ارومی، صائین قلعه، همدان. اهل آن دیار به صداقت معروفند و اغلب ترک زبانند».

نشريه آچيق سوز، ژانويه ١٩١٨

حدود جنوب غربي آزربايجان و شمول آن بر استانهاي كردستان و كرمانشاهان بعدي تا ربع اول قرن بيستم و پيش از روي كار آورده شدن حكومت پهلوي در ميان آزربايجانيان امري مبرهن و معلوم بوده هنوز از حافظه ها پاكسازي نشده بود. چنانچه نشريه آچيق سوز چاپ باكو در سرمقاله مورخ ١٧ ژانويه ١٩١٨ خود كه در آن به موضوع آزربايجان ايران پرداخته، حدود جنوب آزربايجان را در استان كرمانشاهان ذكر كرده است. در اين مقاله مرزهاي تاريخي آزربايجان از كوه‌هاي قفقاز در شمال تا كرمانشاه در جنوب، تفليس در غرب و درياي خزر در شرق توصيف مي گردد. به عقيده آچيق سوز تقصير دو پاره شدن مملكت آزربايجان و ملت ترك آزربايجاني به گردن توسعه‌ طلبان روس و طبقه حاكمه ايران بود كه با سياست‌هاي نادرستي كه اتخاذ كردند اين وضع را پيش آوردند. علاوه بر اين به عقيده نويسنده آچيق سوز «اين حق طبيعي مسلمان‌هاي جنوب قفقاز بود كه قلمرو خود را آزربايجان بنامند» و آرزو كرده بود كه «يك روز برادرهايشان در جنوب بتوانند به آنها ملحق شوند.» (آچيق سوز، ١٧ ژانويه ١٩١٨)

دكتر حسین آلیاری

دكتر حسين آلياري با استناد به نگاشته‌های جهانگردان و جغرافی نگاران اسلامی نام شهرهای آزربایجان را به شرح ذیل آورده است: «تبریز، اردبیل، مراغه، خنج، ورثان، سیر [سنه]، میانج [میانه]، برزه [جنوب دریاچه ارومیه]، ارومیه، جابروان [جنوب دریاچه ارومیه]، خوی، مرند، گلسره [كولسره] در ٥٣ كیلومتری مراغه در شرق گل تپه، باجروان، برزند [در شمال اردبیل]، سلماس، شیز [گنجك = تحت سلیمان، به تركي "سوغورلوق"]، سلق [رستاق السلق]، نریز [در مشرق ارومیه]، سندبابا، سابرخاست [مياندوآب = قوشاچاي]، سراو [سراب جغرافی‌نویسان اسلامی سراه ضبط كرده‌اند]، ماینهرج [میان دینور و سیر]، بذ، میمذ، نیر، زنجان». منبع: دكتر حسین آلیاری، نام شهرها و وضع راه‌های آذربایجان در قرون نخستین اسلامی. نشریه دانشكده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تبریز، ص ٨٣

در اين ليست شهرهاي سير (سنه)، برزه (سقز)، ماينهرج امروزه در استانهاي كردستان و كرمانشاهان واقع اند. بدين ترتيب به اعتقاد دكتر حسن آلياري طبق نگاشته هاي دوره اسلامي شهرهاي سنندج، سقز و ماينهرج و سرزمينهاي واقع در شمال آنها در استانهاي كردستان و كرمانشاهان همه جزئي از آزربايجان بوده اند.

توضيحات در باره نام چند شهر آزربايجاني و مناطق حدي آزربايجان در دوره اسلامي:

[١]- جوذمه: واقع در شهرستان سقز در استان كردستان. بلاذري رستاق جوذمه را از كوره بَرْزه (سقز) آزربايجان؛ و ياقوت حموي رومي آنرا رستاقي از رستاقهاي آزربايجان در جبل معرفي كرده است. محل دقيق امروزي آن در شهرستان سقز معلوم نيست. «رستاق» به قول ياقوت هر موضعي است كه در آن مزرعه‌ها و قريه‌ها باشد و به شهرهايي مانند بصره و بغداد گفته نمي‌شود و اخص از «كوره» و «استان» است.

[٢]- سيسر (سنه، سنندج، سيسر صدخانيه): "سيسر" و يا "سيسر صد خانيه" در جنوب غربي آزربايجان واقع بوده و از طرف ماركوارت و پاولي و.... با سِنَه (سنندج) واقع در استان كردستان امروز تطبيق مي‌شود. سيسر در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

[٣]- ماي‌نهرج: "ماينهرج" میان دینور و سیسر (سنندج) و در شهرستان دينور در استان كرمانشاهان امروزي واقع است. عده اي اين نام را به شكل «ماذبهرگ» و به معني يعني ديدبان ماد به اين اعتبار كه اينجا آغاز ناحية وسيع ماد بوده دانسته اند. ماينهرج در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

[٤]- برزه (سقز): "برزه" بر سر راه مراغه به سيسر (سنندج) بوده است. مينورسكي محل برزه را در سقز كنوني حدس زده است. سقز (ساققيز) نام تركي اين شهر بوده به معاني سقز، صمغ، كشمش، مخمر و ... است. برزه در اكثر منابع دوره اسلامي به عنوان شهري از شهرهاي آزربايجان ذكر شده است.

اصل نوشته بلاذري در باره سيسر چنين است: "سيسر بكسر أوله وبعد الياء سين أخرى وآخره راء بلد متاخم لهمذان قالوا سمي سيسر لأنه في انخفاض من الأرض بين رؤوس آكام ثلاثين فمعناه ثلاثون رأسا وهي بين همذان وأذربيجان حصنها ومدينتها استحدثت في أيام الأمين بن الرشيد وفيها عيون كثيرة لا تحصى وكانت تدعى صدخانية لكثرة عيونها ومنابعها ولم تزل سيسر وما والاها مراعي لمواشي الأكراد وغيرهم حتى أنفذ المهدي إليها مولى له يعرف بسلمان بن قيراط وأبوه صاحب الصحراء التي تسمى صحراء قيراط ببغداد ومعه شريك له يعرف بسلام الطيفوري وكانت سيسر مأوس الذعارد فاجتمع في أيدي سلمان والطيفوري ماشية كثيرة فكتبا إلى المهدي يعرفانه ذلك فأمرهما ببناء حصن يأويان إليه مع المواشي التي معهما فبنيا مدينة سيسر وحصناها وسكناها وضم إليها رستاق ماينهرج من الدينور ورستاق الجوذمة من أذربيجان من كورة برزة ورستاق خانيجر فكورت بها الرساتيق وولى عليها عاملا برأسه إلى أن كان أيام الرشيد كثر الذعار بنواحيها فلما كان أيام فتنة الأمين والمأمون تغلب عليها مرة بن أبي مرة العجلي ومنع الخوارج فلما استقر أمر المأمون أخذت من يد مرة وجعلت في ضياع الخلافة وهذا آخر ما وقع لي من خبرها"

[٥]- دينور (دينهور، ماه الكوفه): نام يکي از دهستانهاي چهارگانه بخش صحنه شهرستان کرمانشاه در استان كرمانشاهان است. همچنين در دهستان حسن آباد بخش کليبر شهرستان اهر آزربايجان دهي با همين نام موجود است. در دوره اسلامي از دينور به شكل شهري از توابع جبل که نزديک قرميسين (خرميسين) قرار دارد ياد شده است. لسترنج مي نويسد خرابه هاي شهر دينور در حدود بيست و پنج ميلي مغرب کنگاور در حاشية شمال‌ شرقي دشتي حاصلخيز قرار گرفته و توسط رودخانة دينور كه از کوههاي باختري کندوله شمالي سرتخت و بخش سنقر و کوههاي دهستان خدابنده لو سرچشمه گرفته مشروب مي‌شود. تاسيس شهر دينور را که نام آن در مآخذ سرياني به شكل دينهور آمده به دورة سلوكيان يا قبل از آنها نسبت مي‌دهند. در اينجا نيز مانند کنگاور مهاجرنشين‌هاي يوناني ساكن بوده‌اند. دينور در زمان خلافت معاويه به ماه‌ الكوفه معروف شد زيرا عايدات آنجا به مستمريهاي اهل كوفه اختصاص يافته بود، همانند نهاوند که معروف به ماه البصره بود. امير تيمور خاقان ترك ساخلويي از لشکريان خود را در آنجا مستقر کرد. دينور در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٦]- حلوان (خارا، خلمنو): حلوان يا به ‌قول يونانيان خارا بر ساحل چپ رودخانة حلوان در طاق‌گرا در شهرستان سر پل ذهاب در استان كرمانشاهان قرار دارد. حلوان كه در زمان آشوريها خلمنو نام داشته بنا به گفتة ابن‌ حوقل در قرن چهارم هجري به بزرگي دينور بوده است. مقدسي مي گويد در خارج شهر يهوديان معبدي داشتند كه مورد احترام آنها بود. حلوان در منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٧]- شهرزور (زور، سورا): خره اي وسيع بين اربيل و همدان بود. امروزه در خاک عراق شهرکي بنام زور (سورا) در شمال شرقي سليمانيه نزديک مرز ايران و عراق، در طرف مقابل شهرستان مريوان استان كردستان وجود دارد. اتابک زنگي از اتابکان قرن ششم هجري (١٤ ميلادي) شهرزور را تصرف کرد و مظفرالدين گوکبري (گٶك بٶري= گرگ آبي) اتابک اربيل در زمان ياقوت حموي در اين شهر مستقر گرديد. شهرزور در بسياري از منابع دوره اسلامي به شكل حد جنوبي آزربايجان ذكر شده است.

[٨]- جزيره: جلگه پهناور بين النهرين در عراق كه دو رود بزرگ دجله و فرات در آن جريان دارد از دو بخش تشكيل يافته است. قسمت شمالي و يا "جزيره" و قسمت جنوبي و يا "عراق". اكثر جغرافى نويسان مسلمان مرز بين دو بخش بين النهرين يعنى عراق و جزيره را خطى قرار داده اند كه تقريبا از شهر تكريت در شمال بغداد به سمت غرب امتداد مى يافت. اين خط مرزى رود فرات را از جنوب شهر (عانه) در محلى كه اين رود به طرف جنوب خميدگى بزرگى پيدا مى كند قطع مى نمايد.

الف- جزيره: اعراب قسمت شمالى بين النهرين را كه داراى مراتعى سر سبز بوده به دليل قرار گرفتن در ميان آب دو رود دجله و فرات به هنگام طغيان (جزيره) مي ناميدند. جزيره خود به سه بخش تقسيم مى شد كه هر بخش را (ديار) مى گفتند و عبارت بودند از: ديار بكر، ديار ربيعه و ديار مضر كه از نام سه قبيله اى كه قبل از ظهور اسلام در آنجا ساكن بوده اند گرفته شده است. شهر (آمد) كه در ساحل رود دجله و در جنوب تركيه قرار داشت مركز دياربكر و محل سكونت بكريان؛ (موصل) كه در ساحل رود دجله و در شمال عراق قرار داشت بزرگ ترين شهر ديار ربيعه و محل سكونت قبيله ربيعه؛ و (رقه) محل سكونت مضريان بود كه در ساحل رود فرات و در شمال سوريه قرار داشت. بخش اعظم جزيره و بويژه ديار ربيعه در متون دوره اسلامي جزء آزربايجان شمرده شده است.

ب- عراق: قسمت جنوبى بين النهرين توسط اعراب (عراق) ناميده ميشد. كلمه (عراق) (ساحل دريا به طور درازا)، (بستر رودخانه از ابتداى جريان تا ريزش به دريا) و (پايين تا بالاى رودخانه) معنى شده و به معنى صخره و ساحل هم آمده است. قسمت جنوبى به دليل رسوبى بودن خاك آن بسيار حاصل خيز بوده و نخلستان هاى پر ثمر آن از نهرهايى كه از دجله و فرات منشعب شده اند سيراب مى گردد.


Read more!

Tuesday, April 15, 2008

فارسستان در يك نگاه



فارسستان در يك نگاه

مئهران باهارلي
سؤزوموز


بخش اول: فارسستان در يك نگاه


مملكت فارسستان و يا فارسستان ائتنيك منطقه سكونت پيوسته فارسزبانها در ايران است. اين منطقه به تقريب به جز شمال، غرب و جنوب شرقي ايران نواحي باقيمانده شرقي، مركزي و جنوبي آنرا در بر مي گيرد. فارسستان ائتنيك حدود ٥٠ درصد از كل مساحت ايران و حدود ٣٠ در صد از كل جمعيت آنرا تشكيل مي دهد. ٦٥ تا ٧٥ درصد از جمعيت فارسستان را فارس زبانان تشكيل مي دهند. مملكت فارسستان از استانهاي سمنان، خراسان جنوبي، يزد، كرمان و بخشهائي از استانهاي اصفهان، فارس، تهران، قم، خراسان رضوي و مركزي تشكيل مي شود. در اينجا تاكيد بر كلمه "بخشهائي" ضروري است زيرا قسمت عمده اي از استانهاي تهران، قم و مركزي جزئي از آزربايجان، بخشي از خراسان رضوي جزئي از افشار يورد و بخشهائي از استانهاي اصفهان و فارس جزئي از قاشقاي يورد و لرستان ائتنيك اند. فارسستان با داشتن تراكم جمعيتي كمتر از ٢٠ نفر در كيلومتر مربع، پس از بلوچستان و لارستان، داراي كمترين تراكم جمعيتي در ميان ممالك و يا مناطق ملي ايران است (مقايسه كنيد با مازندران ائتنيك با تراكم جمعيتي ٢٣٠ نفر در كيلومتر مربع، آزربايجان ائتنيك داراي تراكم جمعيتي بيش از ٧٠ نفر در كيلومتر مربع و كردستان ائتنيك با تراكم جمعيتي ٤٠ نفر در كيلومتر مربع). برخي از شهرهاي فارسستان ائتنيك عبارتند از: دماوند، محلات، دليجان، خمين، مشهد، قائنات، سبزوار، تربت حيدريه، نيشابور، تربت جام، فردوس، طبس، تايباد، اصفهان، شهرضا، نجف آباد، گلپايگان، خوانسار، كاشان، نائين، اردستان، نطنز، شيراز، كرمان، جيرفت، رفسنجان، بم، بافت، بندرعباس، يزد، سمنان، دامغان، گرمسار (قشلاق)،...





فارسستان هرگز داراي دولت ملي خود و منسوب به قوم فارس نبوده است. اين سرزمين تا سال ١٩٢٥ تحت حاكميت ملل ديگر مانند اعراب (خلفاي راشدين، عباسي، اموي، دولتهاي محلي عربي)، تركمنها و تركها (غزنويان، سلجوقيان، خوارزمشاهيان، صفوي، افشار، قاجار، ....)، مونقولها (امپراتوري مونقول، هولاكوئيها، ايلخانيان، جلايريان،...)، حتي گيلكها (ديلميان، بويه)، سيستانيها (صفاري)، لكها (زند) و .... بوده است. اراضي فارسستان پس از ساقط شدن سلسله ساساني به مدت قرنها تحت حاكميت دولتهاي عربي قرار داشته است. پس از آن دولتهاي محلي كم عمر تاجيك كه با فارسها خويشاوند شمرده مي شوند مانند ساماني و طاهري (دولتي تاجيك در شرق خراسان، وابسته به خلافت عربي و عميقا تاثير گرفته از فرهنگ و سنن عرب) بر بخشهائي از فارسستان حكم رانده اند. با ظهور توركان در صحنه خاورميانه، اين مملكت به همراه ديگر مناطق ملي در ايران امروزي تحت حاكميت دولتها و امپراتوريهاي تورك قرار داشته است. بسياري از اين دولتهاي تورك آزربايجاني بوده اند (جلايري، ايلخاني، قاراقويونلو، آغ قويونلو، صفوي، افشار و قاجار). در اين دوره، آزربايجان بر فارسستان حكم رانده است. علاوه بر امپراتوريها و دولتهاي بزرگ تورك كه بر همه فارسستان تسلط داشته اند، دولتهاي محلي تورك چندي نيز بوده اند كه مستقلا و يا به طور موازي منحصرا بر بخشهائي از فارسستان حاكم بوده اند. اين دولتها را مي بايست دولتهاي توركي فارسستان ناميد. از دولتهاي محلي تورك فارسستان مي توان دولتهاي سلجوقيان كرمان، اتابكان فارس (سالغوريان)، قوتلوق خانيان كرمان (قاراختائيان)، اينجوئيان (آل مظفر)، و غيره را نام برد. تاريخ فارسستان در دوره حاكميت اعراب بخشي از تاريخ عرب، و در دوره حاكميت هزار ساله توركان بخشي از تاريخ تورك است.

در فارسستان قومي گروههائي منسوب به همه ملل ايراني اعم از ترك، عرب، لر، كرد، گيلك، تبري، تاجيك، پشتون و غيره مسكن گزيده اند. همچنين در اين سرزمين دهها گروه قومي ايراني زبان اما غيرفارس كم شمار مانند سمناني، رازي، كشه اي، سويي، وانيشوني، ولاترو، زفره اي، گزي، كفو، سده هي، يارندي، خوري، لاسگردي، سنگسري، سورخه اي، شهميرزادي، وفسي، كوهكي، گازرخاني، باشگردي، برينگاني، ماسرم، پاپون، دواني، .... ساكنند. اين اقوام كم شمار كه داراي زبانهاي مستقل اما غير مكتوب بوده و از هرگونه حقوق ملي و قومي محروم مي باشند به سرعت در ميان فارسها به تحليل ميروند. تركها پس از فارسها پرشمارترين گروه ملي فارسستانند. در استانهاي خراسان رضوي، اصفهان، فارس و كرمان گروههاي بسيار انبوهي از تركان ساكن اند. برخي از اينها مانند گروههاي منسوب به قشقائيها، خمسه، بوچاقچي، شاهسون، افشار و ... داراي سازمان طائفه اي و در موارد بسيار اندكي كوچنده اند. تركان فارسستان دياسپوراي تركان آزربايجاني در اين مملكت شمرده مي شوند. نيمي از جمعيت شهر تهران، پايتخت كشور را كه در مركز مشترك مملكت آزربايجان و مملكت فارسستان قرار دارد تركها تشكيل مي دهند. اين شهر به سبب همين موقعيت استراتژيك خود از سوي شاه ترك آغا محمدخان قاجار به پايتختي انتخاب شده بود.

بخش اعظم فارسستان بي آب و كم آب و از صحراها تشكيل يافته است. دشتهاي مشهور ايران يعني دشت كوير (٢٠٠٠٠٠ كيلومتر مربع) و دشت لوت (١٦٦٠٠٠ كيلومتر مربع) در فارسستان قرار دارند. در بخشهاي داخلي و شرقي فارسستان مقدار باران سالانه بسيار پائين و حدود ٣ تا ١٥ سانتيمتر مكعب و در قسمتهاي كوهستاني شمالي و غربي آن حدود ٢٠ سانتيمتر مربع است. به علت حرارت بسيار بالا و بي آبي، در قسمتهاي داخلي و شرقي فارسستان، كشاورزي و دامداري توسعه نيافته است. فارسستان به لحاظ منابع زيرزميني مملكتي نسبتا غني است. با شكست انقلاب مشروطه در سال ١٩٠٥ و بعدها ساقط نمودن دولت تركي آزربايجاني قاجار توسط كودتاي استعماري رضاخان و پس از دست به دست گشتن حاكميت سياسي ايران از تركان به فارسها، فارسستان به مركز اقتصاد، تجارت، فرهنگ، صنايع، توريسم و سياست كشور تبديل شده است. دولتين پهلوي و بويژه جمهوري اسلامي بخش اعظم منابع و درآمدهاي دولت ايران را – كه اساسا از صدور نفت مملكت عربستان-الاحواز بدست مي آيد- صرف سرمايه گذاري در فارسستان نموده و در نتيجه فارسستان قومي به سرعت توسعه يافته و به پيشرفته ترين مملكت ايران مبدل گشته است. امروزه همه مراكز تصميم گيري و دستگاههاي اجرائي كشور در شهر تهران قرار دارند. در اين شهر دهها هزار كارمند و بروكرات ساكن مي باشند. شمار مراكز دانشگاهي و آكادميك واقع شده در تهران به تنهائي از بقيه كشور بيشتر است. منطقه اصفهان فارسستان مركز صنعتي كشور و منطقه مشهد از مراكز توريسم مذهبي است. همه فرودگاههاي بين المللي ايران (به جز تبريز كه در آزربايجان است) در فارسستان (تهران، اصفهان، شيراز، بندرعباس، .....) قرار دارند. در جمهوري اسلامي ايران تقريبا همه رهبران و مديران طراز اول كشور، ولي فقيه، رئيس جهمورها، اكثريت مطلق روسا و اعضاي نهادهائي مانند شوراي امنيت ملي، مجمع تشخيص مصلحت نظام، صدا و سيما و وزارتخانه ها (بويژه وزارتخانه هاي كليدي كشور، آموزش و پرورش، خارجه، فرهنگ و ارشاد، ...)، نيروهاي مسلح و .... از ميان فارسها و فارسستانيها انتخاب مي شوند.

برخي از مختصات فارسستان:

بر خلاف مشهور اكثريت مردم ايران فارس نبوده ترك است. واقعيت آن است كه فارسها علي رغم در دست داشتن دولت ايران، بزرگترين اقليت ملي در ايران اند و تنها حدود يك سوم جمعيت كشور را تشكيل مي دهند. زبان فارسي آميخته اي از زبانهاي ايراني و عربي است. به لحاظ فيزيوتيپ فارسها از گروههاي نامتناجس تباري، قومي، زباني و فرهنگي تشكيل شده اند. قوم فارس فعلي با قوم پارس باستاني نه تنها يكي نيست بلكه ادامه مستقيم آن هم نميباشد. قوم فارس زبان امروزي به لحاظ تباري آميخته اي از گروههاي گوناگون شامل بوميان غير ايرانيزبان، هند و ايرانيهاي قديم، اعراب، موغولها و تركان اند كه با گذشت زمان و بويژه در سده هاي اخير در اثر پديده دگرگشت زباني، به زبان فارسي متكلم گشته اند. آن دسته از فارسها كه در ادبيات قوميتگرايانه فارسي اصطلاحا پارسي اصيل و آريائي ناميده مي شوند، به لحاظ فيزيوتيپ عموما سياه چرده و بيشتر شبيه پاكستانيان و هندوستانيان اند و كوچكترين شباهتي با اروپائيان ندارند. نزديكترين خويشاوند فارسها دريهاي افغانستان و تاجيكهاي آسياي ميانه اند. اما خويشاوندي اينها نيز صرفا زباني است و نه نژادي-تباري. فارسها همچنين با ديگر ملتهاي ايراني زبان مانند لرها، كردها، بلوچها، گيلكها، تبريها و لارها خويشاوند زباني شمرده مي شوند.

الف- مرزهاي فارسستان و مناطق ترك يعني آزربايجان، افشار يورد و قاشقاي يورد محتاج توجه جداگانه اند. اين مرزها در نواحي جنوبي و شرقي استانهاي تهران، قم، مركزي كشيده خواهند شد. مناطق غربي و شمالي همه اين استانها به آزربايجان تعلق دارند. در متون تاريخي نيز همواره مرزهاي جنوبي آزربايجان در عراق عجم تصوير شده است. مرزهاي فارسستان با افشار يورد در استانهاي خراسان شمالي و خراسان رضوي و مرزهاي فارسستان با قاشقاي يورد در استانهاي اصفهان و فارس قرار دارند.

ب- برخي از شهرهاي در حال حاضر عمدتا فارس زبان مانند همدان، قزوين و ساوه در داخل مرزهاي آزربايجان قرار دارند. اين شهرها كه تا آغاز قرن بيست همه و يا اكثريت اهالي آنها ترك بوده اند، در اثر سياستهاي يكسان سازي قومي تغيير زبان داده به فارسي متكلم شده اند. با اينهمه از آنجائيكه همه اين شهرها در جغرافياي تاريخي آزربايجان قرار داشته و امروز نيز داراي محلات ترك نشين بوده و در ميان جزايري از روستاهاي ترك پيراموني محاصره شده اند شهرهائي آزربايجاني بشمار مي روند. فارس زبان شدن اينگونه شهرهاي آزربايجاني، نه محصول سير طبيعي و تاثيرات متقابل تاريخي، بلكه در اثر سياستهاي آسيميلاسيونيست و تبعيض و تضييق دولتي بر عليه زبان و فرهنگ تركي است. اهالي فارس زبان اينگونه شهرها، اقليت ملي فارس در آزربايجان جنوبي را تشكيل مي دهند.

ج- شهرهاي تهران، اراك (سلطان آباد) و قم در مرز فارسستان و آزربايجان قرار دارند. اين شهرها كه اغلب داراي جمعيت قابل ملاحظه ترك نيز مي باشند (تهران و قم داراي اكثريت ترك اند) به لحاظ جغرافيائي با ديگر نواحي ترك نشين پيوسته در شمال غرب ايران و يا آزربايجان جنوبي پيوسته اند.

د- افشاريورد (سلجوق) و يا ناحيه ترك نشين شمال شرق كشور، و قاشقاي يورد (قشقايستان) و يا ناحيه ترك نشين جنوب ايران را مي بايد خارج از فارسستان در نظر گرفت. البته مساله تعيين مرزهاي دقيق اين دو بويژه قاشقاي يورد محتاج كار ويژه اي است. قرار داشتن اين دو منطقه ملي در داخل فارسستان تبديل فارسستان به دولتي فدرال در آينده را حتمي خواهد ساخت.

ل- در فارسستان علاوه بر فارسها گروههاي منسوب به ملل ايراني ديگر از جمله ترك، عرب، لر، كرد،.... نيز ساكن اند. تركان بزرگترين اقليت ملي در فارسستان و تركي دومين زبان آن است.

م- فارسستان به درياهاي آزاد ارتباط ندارد. ممالك جوار درياي خزر، مناطق ملي تركمنستان جنوبي، مازندران، گيلان و آزربايجان جنوبي مي باشند. در سواحل جنوب ايران نيز مناطق ملي بلوچستان شرقي، لارستان و عربستان-الاحواز قرار دارند. البته از سوي دولتهاي ايران براي ايجاد امكان دستيابي فارسستان به آب، سعي وافري براي آسيميله كردن و فارسسازي ملل ايراني زبان تبري، گيلك و لار در قوم فارس انجام مي گيرد. داده ها نشانگر آن است كه در اين امر به ويژه در مورد دو ملت گيلك و تبري كه شيعه مذهبند، موفقيت نسبي حاصل شده است.


بخش دوم: فارسستان، فارسيه، فارسيستان، پرشيا، پرسيا
Farsestan, Farsistan, Farsiye, Farsiyeh, Persia


پديده هاي نو، نامهاي نو

حركت ملي دموكراتيك ملت ترك و مملكت آزربايجان جنوبي كه حاليا شاهد آنيم، در كل تاريخ اين ملت و اين مملكت، هرگز به اندازه امروزين داراي مضمون و استقامت توركي، ملي، دمكراتيك، مدرن، جهاني و علمي نبوده است. اين مضمون و استقامت بسيار غني و بيسابقه، خود را در اهداف، مفاهيم، شعارها و متدهاي مشخصي جلوه گر مي سازد كه تدقيق هر كدام، فورا روح و هويت توركي، ملي، دمكراتيك، مدرن، جهاني و علمي آنرا آشكار مي سازد. بيسابقگي اين مضمون و استقامت يكي نيز در گستردگي شمول و عمق نفوذ آن است، به نحوي كه در مدتي نسبتا كوتاه توانسته است خود را بر عرصه هاي سابقا هرگز دست نخورده و بسيار نوئي مانند تئرمينولوژي، سمبلها، نشانه ها و حتي املاء و اورتوقرافي – نه تنها زبان تركي بلكه زبان فارسي هم- تحميل نمايد.





در نتيجه شتاب گرفتن روندهاي تشخص ملي، ملت شوندگي و احقاق حقوق ملي ملل ساكن در ايران، پديدار شدن آلترناتيوهاي فدراليسم و استقلال و رغبت روز افزون به آنها در ميان ايرانيان و ملل ساكن در ايران، براي انعكاس و افاده مفاهيم نوظهور بسياري كه تاكنون از داشتن معادل و نام دقيق در فرهنگ و زبان فارسي محروم بوده اند، ناچارا ميبايست كلمات و تعبيرات و قالبهاي جديدي وضع گردند و يا از ميان كلمات و تعبيرات موجود ولي غيردقيق انتخاب شوند و يا از ديگر زبانها وارد زبان فارسي٬ زبان دومين قوم ساكن ايران – كه به طور غير مشروعي تنها زبان رسمي و دولتي دولت ايران اعلام گرديده- شوند. كاربرد تعبيراتي مانند "آزربايجان جنوبي"، "استعمار فارسي"، "راسيسم فارسي"، "آپارتايد زباني"، "ملتهاي ايران" به جاي اقوام ايران، "زبان رابط" به جاي زبان مشترك، "ممالك ايران" (بر اساس ممالك محروسه ايران) به جاي مناطق ملي، "علوي قزلباش" به جاي اهل حقهاي ترك، "تورك" به جاي توركيك انگليسي، حتي كاربرد فرمهاي "آزر" و "آزربايجان" به جاي فرمهاي فارسي "آذري" و "آذربايجان" همه از اين دستند. اين تعابير نوي دقيق و دمكراتيك علاوه بر منبع آن يعني ادبيات سياسي و فرهنگي تركي و آزربايجاني، كم كم در ادبيات سياسي و فرهنگي ديگر ملل ساكن در ايران و بويژه فارسها رايج شده و نهادينه مي گردند.

در تشكل و تشخص منطقه ملي قوم فارس

با گسترش روند جهاني شدن٬ ژرفتر گرديدن جنبش دمكراسي و با تعميم روند دمكراتيزاسيون در دنياي اسلام، جهان تورك٬ منطقه خاورميانه-قفقاز-آسياي صغير و در اين ميان ايران، بسياري از مسائل كه تاكنون جزء تابوهاي سياسي بشمار ميرفتند و يا به سادگي به سبب نبود دمكراسي و آگاهي زمينه ساز آن٬ محلي از اعراب نداشتند، به بحث و گفتگو گذارده ميشوند. يكي از اين مباحث بكر٬ به زير سؤال بردن وضعيت و موقعيت قوم فارس و زبان فارسي، نقش و سهم اين دو در ساختمان سياسي، اداري و فرهنگي كنوني و آينده محتملا فدرال ايران چندملتي، حدود و ثغور منطقه فارس نشين كشور و ويژگيهاي دولت محلي قوم فارس در ايران فدراتيو است. كوشش براي انتخاب نامي مشخص و خاص براي ناميدن سرزمين فارس نشين در شرق –مركز كشور و بحث در چگونگي ناميده شدن آن به زبان فارسي نيز٬ يكي از نيازهاي زائيده از برآيند ضروريات فوق است.

بيشك نظام اداري ايران دير و يا زود و اقلا تبديل به نظام فدرال ملي-زباني خواهد شد و بيشك در اين نظام فدرال ملي-زباني همكشوريهاي فارس نيز مانند ديگر گروههاي ملي٬ دولت محلي-منطقه اي فدرال از آن خود را خواهند داشت. واضح است كه دولت ملي و محلي-منطقه اي قوم فارس، منطقا در ناحيه اي كه فارسزبانان ايران به طور پيوسته و متراكم در آن ساكنند و اكثريت را تشكيل ميدهند، يعني در شرق و بخشهائي از مركز و جنوب ايران تاسيس خواهد شد و به اين شرط همه ملتهاي ترك، عرب، كرد، بلوچ، لر، گيلك، تبري، تركمن، لار و.... از حق دمكراتيك تاسيس دولت محلي خلق فارس حمايت خواهند نمود. در هر كشور فدراتيو؛ واحدهاي فدرال تشكيل دهنده آن، علاوه بر دولت محلي-منطقه اي بايد سمبلهاي ملي مربوطه ديگري را هم – مانند اسم سرزمين ملي، اسم دولت ملي و پرچم ملي داشته باشند. اما خلق فارس در مرحله فعلي شكل گيري و تكامل هويت ملي اش، هنوز از سمبلهاي ملي مهمي مانند "اسم سرزمين ملي" و "پرچم ملي" اش برخوردار نيست. فارسها در يك هزار و پانصد سال اخير از نعمت داشتن دولت ملي خود محروم بوده و تحت حاكميت دول عرب، مونقول و تورك (تركمن، ترك) زيسته اند. همچو خلقي شايد طبيعي است كه از نهادها و سمبلهاي مربوط به دولتمداري مانند پرچم ملي و... محروم باشد. دولتمداري، نهادها و سمبلها و ذهنيت و سنن مربوط به آن فرهنگي است كه خلق فارس بالكل از آن بي بهره مانده است. (در نتيجه نبود اين فرهنگ و تجربه و سنن جا افتاده دولتمداري و ناشيگري حاصل از آن است كه پس از به حاكميت رسيدن قوم فارس در ايران يعني در برهه زماني كمتر از سد سال، ما در ايران شاهد تجربه هاي پايان ناپذير كودتاها، انقلابها، حركتهاي مركزگريز ملل ساكن در اين كشور، شورشهاي مردمي، جنگهاي داخلي و خارجي و تنش و درگيريهاي متعدد سياسي و ديپلماتيك دولت ايران با دولتهاي همسايه و جهاني و.... هستيم).

در ضرورت نامگذاري منطقه فارس نشين كشور

منطقه ملي فارس نشين در شرق و مركز ايران و واحد دولتي كه در سرزمين مسكوني قوم فارس تشكيل خواهد شد به چه شكل ميبايست ناميده شود؟ يافتن جواب براي اين سوال همچنين از آن رو ضروري است كه ديگر ملل ايراني هركدام براي سرزمين تاريخي-ملي خود نام و يا نامهايي دارند كه در ادبيات و فرهنگ سياسي ايران و جهان معاصر نيز كمابيش تثبيت شده اند (كردستان، آزربايجان، لرستان، تركمنستان، عربستان-الاحواز، بلوچستان٬ لارستان٬ گيلان٬ تبرستان٬ ...). دولت فدرال تركان در جنوب ايران قشقايستان- قاشقاي يورد و در شمال خراسان افشاريورد و يا سلجوق .... نام خواهد داشت. با اينهمه تاكنون هيچ اسمي از طرف سردمداران قوم فارس (چه در جبهه دولت جمهوري اسلامي و چه در جبهه اپوزيسيون فارس) براي ناميدن نياخاك و وطنشان كه همه بر آن توافق داشته باشند تثبيت نشده است. به عبارت ديگر در حاليكه همه ملل ايراني براي سرزمين ملي خود اسمي انتخاب كرده اند، فقط منطقه فارسزبان نشين ايران چند ملتي است كه همچنان بينام مانده است.

بديهي است كه انتخاب اسم٬ پرچم و سمبلهاي ملي براي سرزمين ملي و دولت محلي-منطقه اي فارس در مركز و شرق ايران٬ در درجه نخست بر عهده٬ وظيفه و در صلاحيت خلقهاي ساكن در آن منطقه و از جمله فارس زبانهاي ساكن در اين نواحي و نخبگان فرهنگي و سياسيشان ميباشد. شايسته است كه تشكيلات و سران قوم فارس بويژه طرفداران سيستم فدرالي و يا موافقين تشكيل اتحاد جماهير ايران و يا دولتهاي متحده ايران٬ به جستجوي نامي براي ناميدن منطقه ملي فارس نشين و دولت فدرال فارسهاي ايران و يا به مطرح كردن نامهائي كه در نظر دارند بپردازند. واقعيت آن است كه عدم پرداختن به مسائل مربوط به منطقه فارس نشين كشور و در اين ميان نام و حدود و ثغور آن٬ تبديل به مانع بازدارنده عظيمي در روند تبيين مساله ملي و حل آن در ايران شده است. اين مانع به اين و يا آن شكل مي بايد كه هر چه سريعتر رفع گردد. منطقه فارس نشين كشور و دولت فدرال فارسها در آن منطقه نميتواند همچنان بي اسم باقي بماند. خلق فارس استثناء نيست و دير يا زود مانند ديگر ملل ساكن در ايران– داوطلبانه و يا به اجبار- ميبايست به انتخاب پرچم ملي خود و اسم سرزمين و دولت محلي قوم فارس بپردازد. چرا كه در صورت ادامه قصور و تعلل روشنفكران و سياسيون فارس در اين امر٬ ديگر ملتهاي ايراني منتظر نخواهند آنها ماند و براي پاسخگوئي به اين نياز و پركردن خلاء موجود ناچارا و راسا به آن اقدام خواهند نمود. همانگونه كه امروز نيز در ادبيات سياسي ملتهاي ترك و كرد و عرب و تركمن و بلوچ ..... براي ناميدن ناحيه فارس نشين شرق و مركز كشور و دولت فدرال خلق فارس، از اسامي اي مانند "فارسستان"، "فارسيه"، و "پرشيا" استفاده ميشود.

نكته اي كه در اينجا مي بايست به آن دقت نمود اين است كه براي ناميدن منطقه فارس نشين كشور، نمي توان از اسم ايران استفاده كرد زيرا ايران مانند گذشته كه نام جمعي ممالك محروسه بود، امروز نيز مجموع واحدها و مناطق ملي كشور شامل منطقه فارس نشين آن است. در ايران فدرال آينده نيز، مثل سابق (ممالك محروسه ايران) دولت سراسري مركب از دولتهاي فدرال آذربايجان و كردستان و گيلان و تركمنستان و فارسستان و لرستان ... ايران نام خواهد داشت. هم كشوريهاي فارس كه مخالف ايجاد دولت فدرال فارسها و انتخاب پرچم ملي براي فارسها ميباشند و يا ايران را متشكل از فقط يك ملت ميدانند و يا منكر وجود مسئله ملي هستند و يا در دمكراسيشان جايي براي حق تعين سرنوشت و فدراليسم وجود ندارد..... در واقع دولت ايران و تمام ايران را مانند سابق متعلق به فارسها ميدانند. اين همان انديشه ارتجاعي ضدبشري نژادپرستي آريايي و شونيسم-استعمار فارسي است كه فعلا نظام سياسي و اداري كشور بر آن اساس شكل گرفته است.

كلمه فارسستان در گذشته

از رايجترين نامهاي موجود براي ناميدن منطقه فارس نشين ايران، نامهاي فارسستان (مانند لهستان. "ستان" كلمه اي فارسي است) و فارسيه (مانند روسيه، شكل عربي دارد) است. فارسستان كلمه اي است كه علاوه بر زبانهاي فارسي و تركي، در بسياري از زبانهاي عمده مانند انگليسي، فرانسه، روسي، آلماني و ديگر زبانهاي اروپايي بويژه تا آغاز قرن بيستم، بكار رفته است. در اين زبانها فارسستان دو مفهوم جداگانه يكي به معني ايالت-ولايت فارس و ديگري به معني كل ايران را ميرسانده است. فارسستان كاربردي نيز به معني سرزمين قوم فارس و يا فارسزبانان از جمله در زبان تركي و آزربايجان دارد. اين معني سوم مبناي كاربرد دمكراتيك و مدرن اين كلمه است:

١- فارسستان به معني محدود ايالت و يا ولايت فارس: نخست به معني محدود و خاص اداري، يعني براي منطقه اي كه كمابيش مطابق با استان فارس در جنوب ايران و نواحي پيراموني آن است. مثلا در ليست تقسيمات كشوري ايران مربوط به قرن 19 ولايات و ايالات ايران چنين شمرده ميشوند: "اردلان "(بخشهائي از استان كردستان فعلي)، آزربايجان (منطقه شمال غرب كشور٬ به تقريب در شرق از ري و در جنوب از اراك به طرف شمال و غرب)، بلوچستان، گيلان، عربستان (بخش اعظم استانهاي خوزستان، هرمزگان و بوشهر فعلي و جزاير عربي خليج)، لارستان، لرستان، تبرستان (استان مازندران فعلي)، "فارسستان"،... فارسستان در لغت‌نامه‌ ي دهخدا نيز به معني ايالت فارس معني شده و همچنين در ذيلِ مدخلِ استان ثبت گرديده است. در اين لغتنامه "ستان" به صورت پسوندي كه دلالت بر مكان اقامت دائمي و موطن و ناحيت، مكان موقت، مكاني كه چيزي در آن فراوان باشد معني گرديده است (١). كاربرد فارسستان امروز به بدين معني محدود بسيار نادر و البته تماما نامناسب حتي نادرست است.

٢- فارسستان به معني گسترده ايران: دوم به معني عام و گسترده فراقومي، يعني براي ناميدن كل ايران و يا كل قلمرو بعضي از دولتهاي باستاني و قديم در برخي از زبانهاي اروپائي. مثلا در لغتنامه لاتيني-آلمانيWörterbuch Latein / Deutsch در مقابل پرشيا كلمه فارسستان نوشته شده است: Persia=Farsistan. فارسستان در اين معني معادل پرشيا بوده است. پرشيا نامي است كه از سوي يونانيان صرفا براي ناميدن قلمرو دولتهاي ساساني و هخامنشي بكار رفته است. بنابراين داراي مفهومي سيال و سياسي بوده عاري از هر گونه دلالت بر جغرافياي تاريخي و يا بافت قومي مردم ساكن در آن قلمروهاي سياسي بوده است. سرزميني كه در زبانهاي اروپائي به نادرستي پرشيا ناميده شده نه هرگز داراي جمعيت قابل ملاحظه پرس و فارس بوده و نه همواره تحت حاكميت پرسها و فارسها قرار داشته است. بر عكس اكثريت جمعيت پرشيا، همواره غيرفارس و غيرپرس بوده و اين سرزمين همواره توسط غير فارسها مانند يونانيها، عربها، تركمنها، مونقولها، تركها و حتي گيلكها و لكها داره شده است. پس از سقوط ساسانيان تا بكار آورده شدن دولت پهلوي هرگز دولتي فارس و يا قومي پرس بر فارسستان حكم نرانده است. اعراب و تركان حاكم بر فارسستان و ديگر نقاط ايران در بسياري از منابع خارجي شاهان پرس ناميده شده اند زيرا كه قلمرو سياسي آنها به نادرستي پرس ناميده مي شده است. اما نه اين شاهان به لحاظ قومي و ملي و نه سرزمينهاي تحت كنترل آنها به لحاظ جغرافياي تاريخي، پرس و يا فارس نبوده اند. تا اين اواخر در پيش نويسندگان اسلامي نيز كلمه ايران و ايراني بسيار نادر بكار رفته و تقريبا همه جا نام اين سرزمين و مردمانش به نادرستي با الفاظ فارس و فرس ذكر شده است.

بنابراين امروزه كاربرد دو كلمه مترادف فارسستان و پرشيا بدين معاني يعني كل ايران و يا كل قلمرو حاكميت دولتهاي حاكم بر ايران و ..... مطلقا نادرست است. زيرا اولا ايران معادل سرزمين فارسها نيست و ناحيه فارس نشين كشور و يا پرشيا- فارسستان تنها بخشي از ايران است. دوما فارسها با پرسها كه منبع نام پرشيا بوده اند دو آنتيته قومي كاملا جداگانه اند. سوما بعد از سقوِط ساسانيان هرگز حاكميت سياسي از آن پرسها نبوده كه قلمرو آنها نيز پرشيا خوانده شود. چهارما اگر صرفا پرس بودن ساسانيان و هخامنشيان مي تواند دليلي براي پرس ناميده شدن قلمرو دولتهاي آنها باشد با همان منطق مي بايد كل ايران را به سبب حاكمت دولتهاي غزنوي و سلجوقي و جلايري و ايلخاني و آغ قويونلو و قاراقويونلو و صفوي و افشار و قاجار كه تركمن و يا ترك بوده اند، تركمنستان و يا تركستان و به دليل حاكميت مونقولها و اعراب و اشرف افغان و اسكندر مقدوني، مغولستان و عربستان و افغانستان و مقدونيه ناميد. پنجما نام گذاري ايران به اسم يكي از اقوام ساكن در آن بويژه فارسها كه سابقه برجسته منفي اي در نژادپرستي و استعمار ملل غيرفارس ايران دارند، با مخالفت و اعتراض جدي و وتوي اين ملل مواجه است.

فارسستان به معني دقيق و مدرن: "منطقه ملي فارس نشين شرق و مركز كشور"

سير كنوني در ادبيات مدرن و دمكراتيك سياسي كشور به سوي محدود كردن معني پرشيا - پرسيا (به جاي پرشيا ناميدن كل ايران)، تعميم معني فارسستان (به جاي كاربرد آن فقط به معني استان فارس)، مساوي قرار دادن فارسستان و پرشيا و كاربرد آنها براي ناميدن منطقه فارس نشين شرق و مركز ايران ميباشد. تخصيص كلمه فارسستان و معادل اروپائي آن پرشيا - پرسيا به اين معني يعني منطقه ملي فارس نشين شرق و مركز كشور، نشاندهنده تعميق و گسترش روند دمكراتيزاسيون در ايران و شتاب گرفتن شكل گيري هويت هاي ملتهاي ساكن كشور است. اين دقيقا همان معنايي است كه كلمه فارسستان در زبان تركي (هر دو لهجه آزربايجاني و استانبولي) دارد. مثلا در مقالات دو محقق آذربايجاني عاريف رحيم اوغلو، Satranç Tahtasında Azerbaycan ve Farsistan- Arif Rehimoğlu (آذربايجان و فارسستان در صفحه شطرنج) و يونس شاملي، "اين ره كه تو ميروي به فارسستان است- نگاهي به طرح پيشنهادي گروه كار اقوام و مبحث ملي اتحاد جمهوريخواهان ايران" كلمه فارسستان به معني منطقه ملي فارس نشين شرق ايران بكار رفته است. يا در لغتنامه تركي اينترنتي در مقابل فارسي چنين نوشته شده است: "فارسي= فارسيستانˊين ديليFarsistanın dili " (فارسي= زبان فارسستان). در كتاب دين و ديل (دين و زبان) به زبان تركي استانبولي نيز فارسستان به همين معني بكار ميرود و گفته مي شود: "عربيستان و فارسيستان´دان تورك ديل اورمانينا گله ن سؤزلرArabistan ve Farsistandan Türk dil ormanına gelen sözler " (كلماتي كه از عربستان و فارسستان وارد جنگل زبان تركي شده اند). شاعر آزربايجاني ز. قافاروف در شعر آزريستان خود، فارسستان را به معني مملكت و سرزمين فارسان بكار برده است (٢):


ياريم ائرمنيستان، ياريم گورجوستانYarım Ermǝnistan yarımm Gürcüstan
دربندˊيم داغيستان، جنوب فارسيستانDǝrbǝndim Dağıstan Cǝnub Farsistan
گٶر مندن ياراندي نه قده ر "ايستان"Gör mǝndǝn yarandı nǝ qǝdǝr İstan
بو بٶله نلر داها نه يه چاليشير؟Bu bölǝnlǝr daha nǝyǝ çalışır

(نيمي از من را ارمنستان الحاق كرد، نيمه ديگرم را گرجستان،
دربندˊم را داغستان و جنوبم را "فارسستان"
ببين كه از من (آزربايجان) چقدر "ايستان" آفريدند
اينان كه مرا تكه پارچه كردند، اكنون به چه اقدامي مي انديشند؟



يكي از شعرائي كه به وفور تعبير فارسستان را در آثار خود بكار برده است "بالتاجي آراز" از آزربايجان جنوبي است. نمونه اي از ابيات وي كه در آنها فارسستان ذكر شده اند چنين است:



فارس دٶولتي وئرگي آلديFars dövlǝti vegi aldı
فارسيستانˊدا شهه رسالديFarsistan’da şǝhǝr saldı
منيم يوردوم گئري قالديMǝnim yurdum geri qaldı
آزربايجان، آزربايجانAzǝrbaycan, Azǝrbaycan
.......
آزربايجان اٶلكه دير، بٶلگه دئييلديرAzǝrbaycan ölkǝdir, bölgǝ deyildir
فارسيستانˊين سالديغي كٶلگه دئييلديرFarsistan’ın saldığı kölgǝ deyildir
اييه سي تورك خالقيدير، اٶزگه دئييلديرİyǝsi Türk xalqıdır, özgǝ deyildir
ايران آدلي ميللت يوخدور ايرانداİran adlı millǝt yoxdur İranda
كي حٶكوم سوردوره آزربايجانداKi höküm sürdürǝ Azǝrbaycanda
.......
فارسيستان اييه دير، آزربايجان قولFarsistan iyǝdir, Azǝrbaycan qul
ميللي باج عيللتدير، ايستيبداد معلولMilli bac illǝtdir, istibdad mǝ’lul
ايستيبداد قازانديرير فارسيستانˊا پولİstibdad qazandırır Farsistan’a pul
بو ندنله فارس ايستيبداددان دويمورBu nǝdǝnlǝ Fars istibdaddan doymur
دئموكراسيني ايچه رييه قويمورDemoķrasını içǝri qoymur
.......
فارس ايسته ر تورك اونودا اٶز ديلينيFars istǝr Türk unuda öz dilini
ميلليتچي ائتمه يه تورك ائلينيMillǝtçi etmǝyǝ Türk elini
فارس دا توركون بوكه بئلينيFars da Türk’ün bükǝ belini
يوخسا فارسيستانˊا ميللي باج وئرمه زYoxsa Farsistan’a milli bac vermǝz
ادبيياتيني زنگينله شديرمه زƏdǝbiyyatını zǝnginlǝşdirmǝz
.......
فارسيستان ايسته مه ز ايران بٶلونهFarsistan istǝmǝz İran bölünǝ
چونكو ميللي باجلار آخير گٶلونهÇünkü milli baclar axır gölünǝ
ياتيريلير فارسيستانˊين چٶلونهYatırılır Farsistan’ın çölünǝ
سيياسي فارس دئمه ز يوغوردوم تورشدورSiyasi Fars demǝz yoğurdum turşdur
طالاق حاققي وئرسه م ده، ايچي بوشدورTalaq haqqı versǝm dǝ, içi boşdur
.......
سكسن فاييز دٶولته عاييد بيناSǝksǝn faiz dövlǝtǝ ayid bina
ناظيرليك، دميريولو، خسته خاناNazirlik, dǝmiryolu, xǝstǝxana
اونيوئرسيته، اوتوبان، كرخاناÜniversitǝ, otoban, kǝrxana
ايرانˊين فارسيستانيˊندا قورولوبİran’ın Farsistanı’nda qurulub
چونكو فارس دٶولتي ناخيرچي اولوبÇünkü Fars dövlǝti naxırçı olub
.......
ستتار ايستيقلال اوچون ال.له شسه يديSǝttar istiqlal üçün ǝllǝşsǝydi
تورك ايله فارس يوردونو بٶلوشسه يديTürk ilǝ Fars yurdunu bölüşsǝydi
فارسيستان اٶز گوجويله گليشسه يديFarsistan öz gücüylǝ gǝlişsǝydi
فارسيستان افغانيستانˊين تايييديFarsistan Əfqanistan’ın tayıydı
ديرچه لمه آزربايجانˊين پايييديDirçǝlmǝ Azǝrbaycan’ın payıydı
.......
باي بكˊين يوردوندا حٶكوم سوره ن يادBaybǝk’in yurdunda höküm sürǝn yad
فارس دٶولتيدير كي آلير مالياتFars dövlǝtidir ki alır malyat
ائدير فارسيستانˊي ايراندا آبادEdir Farsistan’ı İranda abad
قالانييلا آلير دٶولته سيلاحQalanıyla alır dövlǝtǝ silah
ايستيقلال، آزاديˊني ائدير گوناهİstiqlal, âzâdini edir günah
.......
آزربايجانˊين ميللي گليريAzǝrbaycan’ın milli gǝliri
گئدير تئهراندا اوچ قات اسكيليريGedir Tehran’da üç qat ǝskiliri
دٶنوشده بودجه شكلينده گليريDönüşdǝ büdcǝ şǝklindǝ gǝliri
دٶردده اوچ حيصصه سي ميللي باج اولورDörddǝ üç hissǝsi milli bac olur
فارسيستانˊين دردينه علاج اولورFarsistan’ın dǝrdinǝ ǝlac olur
.......
ايقتيصادين چرخي دورمور، دولانيرİqtisadın çǝrxi durmur, dolanır
ميللي گليرلر تئهرانا يوللانيرMilli gǝlirlǝr Tehran’a yollanır
اوچ حيصصه سيني فارسيستان قوللانيرÜç hissǝsini Farsistan qullanır
ايستيبداد لازيمدير باج آلماق اوچونİstibdad lazımdır bac almaq üçün
آزربايجان ايراندا قالماق اوچونAzǝrbaycan İran’da qalmaq üçün
.......
توركلري فارس دٶولتي كٶچمه ن ائديرTürklǝri Fars dövlǝti köçmǝn edir
تورك ايشسيزليكدن فارسيستانˊا گئديرTürk işsizlikdǝn Farsistan’a gedir
ترك خر اوسته بيربيريني ديديرTork-e Xǝr üstǝ birbirini didir
اركي سٶكدورور، دئيير مچيد قاييريرƏrk’i sökdürür, deyir mǝçid qayırır
يازيق آزربايجان، يئرينده ساييرYazıq Azǝrbaycan, yerindǝ sayır
.......
آزربايجان آيريليب دٶولت قورساAzǝrbaycan ayrılıb dövlǝt qursa
مينلر فابريكا قوردورار اولوساMinlǝr farbiķa qurdurar ulusa
نئجه كي فارسيستان قوردوروب فارسˊاNecǝ ki Farsistan qurdurub Fars’a
خالقيميز شاد اولار، يوردوموز آبادXalqımız şâd olar, yurdumuz âbad
بوتٶوله شسه قاراباغ اولار آزادBütövlǝşsǝ Qarabağ olar âzad
.......
فارس توركˊون ميللي گليريني چاليرFars Türk’ün milli gǝlirin çalır
فارسيستانˊدا چاغداش شهه رلر ساليرFarsistan’da çağdaş şǝhǝrlǝr salır
.......
آزربايجان قولدور، فارسيستان اييهAzǝrbaycan quldur, Fars iyǝ
قول گره ك اييه سي اوچون ايشله يهQul gǝrǝk iyǝsi üçün işlǝyǝ
.......
آزربايجان گومروك وئرگيسي وئريرAzǝrbaycan gümrük vergisi verir
فارس دٶولتي فارسيستانˊا يئديريرFars dövlǝti Farsistan’a yedirir
.......
فارسيستانˊدا ياتيرير فارس دٶولتيFarsistan’da yatırır Fars dövlǝti
ايشچيسيندن قازانديغي ثروتيİşçisindǝn qazandığı sǝrvǝti


واكنش فارسها به كاربرد نام منطقه ملي فارسستان

همانگونه كه گفته شد، نام فارسستان و يا پرشيا امروزه صرفا به معني جغرافيائي مي تواند بكار برده شود و كاربرد فارسستان و پرشيا براي هر چيز ديگر مانند ايران و يا قلمرو دولت ايران، غلط است. فارسستان نام يكي از مناطق ملي ايران عمدتا مسكون توسط قوم ويا ملت فارس بوده، متناظر مناطق ملي كردستان و بلوچستان و تركمنستان و لرستان و آذربايجان و... است. اين تعبير، تعبير سياسي مدرن بوده و در آينده احتمالا نام يكي از دول فدراتيو تشكيل دهنده ايران فدرال خواهد بود. با اينهمه بسياري از فارسان ساكن در ايران و نخبگان آنها در باره نام فارسستان سكوت نموده و عده اي نيز بدان اعتراض مي كنند. به عنوان نمونه در شعري از سوي نژادپرستان فارس ايراني در باره فارسستان چنين گفته مي شود (٣):


دريغا و دردا خدايا سپاس
تو اين مام ايران زمين دار پاس
يكي فارسستان ورا خواندي
دگر جزو ميهن نيارايدي


عده اي از معترضين، كاربرد تعبير فارسستان را به معني هم رديف و هم ارزش شمردن فارسها با كردها و لرها و بلوچها و عربها و تركمنها و.... كه سرزمين مليشان كردستان و لرستان و بلوچستان و عربستان و تركمنستان و ... ناميده مي شود دانسته و آنرا دون شان خود مي دانند. زيرا اين دسته به تفوق و برتري قوم فارس و منطقه مسكوني اين قوم معتقدند. عده اي از مخالفين كاربرد نام فارسستان، بين كاربرد فارسستان و جدايي طلبي تناظري مي بينند و حتي گشودن بحث چگونه ناميده شدن منطقه فارس نشين در ايران را نيز منافي با وحدت ملي و تماميت ارضي كشور مي دانند. حال آنكه مسئله جدائي طلبي و مسئله چگونه ناميدن منطقه فارس نشين كشور دو مسئله جداست. در غير اين صورت آنها مي بايست كاربرد نام كردستان و لرستان و بلوچستان و لارستان و ... را نيز منافي با تماميت ارضي كشور و وحدت ملي دانسته از كاربردها آنها خودداري كنند.

عده اي ديگر از كساني كه به نام فارسستان حساسيت دارند مي گويند در دنیای مدرن که مهاجرت و اختلاط مردم مرزهای قومی و نژادی را روزبروز کمرنگتر میکند و اکثر مناطق پیشرفته جمعیتی متنوع و رنگارنگ دارند، استفاده از نامهای قومی برای مناطقی که نام معمول و مصطلح امروزیشان ارتباطی بقومیت مردمانشان ندارد فقط نشانگر عقبماندگی فکری و تفکر قومگرایانه ایست که همه چیز را از دریچهً محدود قومی مینگرد. در پاسخ اين دسته مي بايد گفت كه اولا اگر اين استدلال صحيح است مي بايست آنها از كاربرد تعبيرات كردستان و لرستان و بلوچستان حتي انگلستان و مجارستان و لهستان و بلغارستان و صربستان و هندوستان و مغولستان و ارمنستان و گرجستان كه گويا نشانگر عقب ماندگي فكري و تفكر قومگرايانه است خودداري كنند. دوما اگر آنها صرفا با نامگذاري بر اساس قوميت مخالفند، پس به چه علت نام ديگر غيرقومي اي براي منطقه فارس نشين ايران پيشنهاد نمي كنند؟ ثالثا آشكار است كه مقايسه بين جوامع پيشرفته در دنياي مدرن با جامعه ايراني كه به لحاظ مدنيت و مدرنيته و توسعه يافتگي يكي از عقب مانده ترين كشورهاي جهان است قياس مع الفارق است. عده اي نيز بين كاربرد تعبير فارسستان و نژادپرستي ارتباط بر قرار مي كنند. حال آنكه بكار بردن (نام) فارسستان ارتباطي با نژادپرستي ندارد، بلكه بكار نبردن آن با نژادپرستي مربوط است. دفاع از حق هموطنان فارس براي تشكيل دولت منطقه اي-محلي شان و داشتن نامي ويژه براي آن سرزمين و دولت، نه تنها نژادپرستي نيست بلكه حركتي بر عليه نژادپرستي است.

عده اي از كساني که با اسم فارسستان مشکل دارند ادعا مي كنند به هنگام احياء یک کلمه قدیمی مي باید آنرا در همان معنی اوليه خودش بکار برد یعنی فارسستان را بايد صرفا به معني ایالت فارس بكار برد. پرواضح است كه اين منطق نادرست مي باشد. چنانكه در گذشته در زبان فارسي "ملت" به معني شريعت و دين و آنچه كه خداوند براي رسيدن بندگانش به سعادت، بواسطه انبياء وضع نموده است بكار ميرفت اما پس از انقلاب مشروطيت معني مدرن و امروزي بر آن بار شد. و يا خود نام "ايران" كه مدلول آن در تاريخ و امروز تماما متفاوت است. عده اي نيز “فارسستان” را یکی از اختراعات و كدهای هویت طلبان ترك مثل نوشتن “آزربایجان” بجای “آذربایجان” مي دانند. حال آنكه فارسستان اصطلاح و تعبيري سابقه دار در زبان فارسي و مصطلح در برخي از زبانهاي ديگر مانند تركي است كه روزبروز رايجتر، مانوستر و جاافتاده تر نيز مي شود. وانگاه اگر كاربرد فارسستان كد هويت طلبان ترك باشد، به سبب كاربرد كردستان و بلوچستان و لرستان و ... كد هويت طلبان فارس تلقي نمي شود؟ گروههاي سياسي مشهور به سراسري مدافع و يا موافق با پروژه فدراليسم در ايران نيز از كاربرد نام فارسستان ملولند زيرا يا در ادعاهاي خود صميمي نيستند و يا فريبكارند. اينگونه گروهها كه ساختار و فعاليتشان بر اساس ملتها و مناطق ملي سازماندهي نشده و هيچكدام نيز هيچ نشريه اي به زبانهاي ملي ايران به جز فارسي ندارند، حتي از طرح و بحث مفاهيم مقدماتي فدراليسم مانند همين نام منطقه ملي فارسستان و تعيين حدود و ثغور آن نيز خودداري مي كنند.

بنظر مي رسد سبب مخالفت واقعي بسياري از معترضين به نام فارسستان، مخالفت آنها با حقيقت كثيرالملگي ايران و لزوم گذر آن به سيستم فدرالي ملي-زباني است. به همه حال داشتن اسمي براي ناميدن مجموعه مناطق فارس نشين ايران ( و نه تك تك آنها) نيازي واقعي است و كاربرد اسمي فارسي و با مسما كه قبلا در خود زبان فارسي نيز موجود بوده و در منابع مختلف اين زبان ثبت شده است، پاسخي به غايت معقول و منطقي براي رفع اين نياز مي تواند شمرده شود.
-------------------------------

١- توضيح دهخدا بر استان چنين است:

استان: …(پسوند) مزيد مؤخر امكنه و يا ازمنه. استان (يا ستان) در امكنه گاهي دلالت بر مكان اقامت دائمي و موطن و مملكت و ناحيت كند، همچون: انگلستان، غرجستان. و گاه دال بر مكان موقت است، مانند: بيمارستان، كودكستان و دبيرستان و هنرستان و شبستان. و گاه دلالت بر مكاني كند كه چيزي در آن فراوان باشد: گلستان، موستان. استان بصورت مزيد مؤخر ازمنه (ظرف زمان) در تابستان و زمستان ديده ميشود. اينك كلمات مركبه‌اي با استان (ستان) بصورت مزيد مؤخر بترتيب حروف تهجي در ذيل نقل مي‌شود: آجارستان (در قفقاز). آرناودستان. آلوستان. اردستان. ارمنستان. ازبكستان. ازگيلستان. اسپيددارستان. افغانستان. انارستان. انجيرستان (انجيلستان). انگلستان. ايراهستان. باب شورستان. باغستان (به اصطلاح مردم قزوين). بجستان. بستان (مخفف بوستان). بغستان (بيستون). بلغارستان. بلوچستان. بوستان. بهارستان (اسم خانهء سپهسالار قزويني كه امروز مجلس شوراي ملي است). بهستان (بيستون). بيدستان. بيمارستان. پاكستان. تابستان. تاجيكستان. تاكستان. تخارستان. تركستان. تركمنستان. تنگستان. توتستان. توسستان. تيفستان (در زرگنده). تيمارستان. جادوستان. (شاهنامه. رجوع به فهرست ولف شود). جوردستان. چمستان. چيرستان. چينستان. چين‌استان. حبشستان. خارستان. خجستان. (تاريخ سيستان). خرماستان. خلجستان. خلخستان. (شاهنامه). خُمستان. خندستان (مجلس و معركهء مسخرگي، فسوس و سخره، لب و دهان معشوق). (برهان). خوالستان خودستان (شاخ تازه كه از تاك انگور سر زند). (برهان). خوردستان (شاخ تازه را گويند و آن كه از تاك انگور سر زند و آنرا بسبب ترش‌مزگي خورند و شاخهاي تازهء درختان ديگر و نهال گل و رياحين را نيز گفته‌اند). (برهان). خوزستان. دادستان. داغستان. دالستان. دبستان. دبيرستان. دروازهء كوهستان. دستستان. دشتستان. دورقستان. دهستان. ديلمستان. رام شهرستان. رزستان. ريگستان. زابلستان. زمستان. سارستان. سجستان. سكستان. سيستان. شامستان. شبستان. شهرستان (شهرستانهء مرز). صربستان. طبرستان. طخارستان. طمستان. عربستان. غرجستان. غرشستان. (تاريخ سيستان). فارسستان. فرنگستان. فرهنگستان. فغستان. فيلستان (نام قريه‌اي به ورامين) (؟) قبرستان. قزاقستان. قلمستان. قهستان. كابلستان. (معجم‌البلدان). كاجستان. كارستان. كافرستان. كردستان. كلاع‌استان. كودكستان. كوهستان. كهستان. كهورستان. گرجستان. گلستان. گورستان. لارستان. لرستان. لوالستان. (تاريخ سيستان). لهستان (پلني). مجارستان (هنگري). مغلستان. موردستان. موستان. مهلستان. نارنجستان. نخلستان. نگارستان. نورستان. (تاريخ سيستان). نيرنگستان. نيستان. والستان. (تاريخ سيستان). وزيرستان. هندستان. هندوستان. هنرستان. هوجستان واجار (بازار خوزستان. سوق‌الاهواز).

٢- متن كامل شعر چنين است:


Azəristan آزريستان

Yüz illərdir Şimal-Cənub qasırğası يوز ايللردير شيمال-جنوب قاسيرقاسي
Kükrəyəndə vətənimdə qarşılaşır كوكره يه نده وطنيمده قارشيلاشير
Dart-ha-dartdır, doğrayırlar, Xəzər daşır, دارت-ها-دارتدير، دوغراييرلار، خزه ر داشير
Yenə bölür neçə qaşıq-pay qarışır. يئنه بٶلور نئچه قاشيق پاي قاريشير

Taleyimə yazılıbdır bölünmək mi? طالئعيمه يازيليبدير بٶلونمك مي
Qətrə-qətrə, ilmə-ilmə tökülmək mi? قطره قطره، ايلمه ايلمه تٶكولمك مي؟
Qaçqın, itkin, köçkün düşüb sökülmək mi? قاچقين، ايتگين، كٶچگون دوشوب سٶكولمك مي؟
İtlər baxıb yağlı ova mırıldaşır. ايتلر باخيب ياغلي اووا ميريلداشير

Gördükcə bu zillətləri səbrim daşır گٶردوكجه بو ذيللتلري صبريم داشير
Uçurulur, batırılır qəbrim daşı اوچورولور، باتيريلير قبريم داشي
Çoxlarının başı bölgüyə qarışır چوخلارينين باشي بٶلگويه قاريشير
Unudur ki, su qalxıb boğazdan aşır اونودور كي سو قالخيب بوغازدان آشير

Biri toy-düyün vurdurur, şadlıq edir بيري توي-دويون ووردورور، شادليق ائدير
Biri yeməkdən qudurur, şahlıq edir بيري يئمكدن قودورور، شاهليق ائدير
Xalqı soyur, quldura qahmarlıq edir خالقي سويور، قولدورا قاهمارليق ائدير
Min-biri acından ölür-yas qarışır مين بيري آجيندان اٶلور، ياس قاريشير

Bir vaxt da düşmüşdü böl-ha-böl dəmi بير واخت دا دوشموشدو بٶل-ها-بٶل دمي
Qatar daşıyırdı, dartırdı gəmi قاتار داشيييردي، دارتيردي گمي
Gör bir neçə yerə böldü vətəni, گٶر بير نئچه يئره بٶلدو وطني
El də qarışıbdır, dil də qarışır ائل ده قاريشيبدير، ديل ده قاريشير

Şərqim elə getdi, qərbim də belə, شرقيم ائله گئتدي، غربيم ده بئله
Şimal yelə getdi, cənub da selə شيمال يئله گئتدي، جنوب دا سئله
Yenə də toxunur mizrablar telə يئنه ده توخونور ميضرابلار تئله
Pay alanlar yeni paya çalışır. پاي آلانلار يئني پايا چاليشير

Yarım Ermənistan, yarım Gürcüstan, ياريم ائرمنيستان، ياريم گورجوستان
Dərbənd’im Dağıstan, Cənub Farsistan. دربندˊيم داغيستان، جنوب فارسيستان
Gör məndən yarandı nə qədər “ıstan”? گٶر مندن ياراندي نه قده ر "ايستان"؟
Bu bölənlər daha nəyə çalışır? بو بٶله نلر داها نه يه چاليشير؟

Bir qalıb Xəzər’im, başım, ayağım بير قاليب خزره رˊيم، باشيم، آياغيم
Getdi Qarabağ’ım, qolum, qanadım گئتدي قاراباغˊيم، قولوم، قاناديم
İndi nə “ıstan”lar bölüb yaradır, ايندي ده "ايستان"لار بٶلوب يارادير
Veribdir baş-başa hey xosunlaşır? وئريبدير باش باشا، هئي خوسونلاشير

Bəs harda olacaq bu “Azəristan”? بس هاردا اولاجاق بو "آزريستان"؟
Yoxdur bu ölkənin adını tutan يوخدور بو اٶلكه نين آديني توتان
Hər kim olacaq bu addımı atan هر كيم اولاجاق بو آدديمي آتان
Ona EL ATASI adı yaraşır. اونا "ائل آتاسي" آدي ياراشير

Z. Qafarov ز. قافاروف


٣- متن كامل شعر چنين است:


اين مام ايرانزمين دار پاس

دريغا و دردا خدايا سپاس
تو اين مام ايران زمين دار پاس
همه جمع گشته بسي كركسان
ز جاهل ز الوات و از ناكسان
پر از مدعا و پر از قال و قيل
تو گويي فتاده ز خرطوم فيل
شده چرخ دولت و هم مرد لنگ
برفتست نيك, آمده كار ننگ
نه كس دلخوش و عرصه گشتست تنگ
سگان كرده آزاد و يخ پاره سنگ
جوان و جوانمرد رفته ز ياد
همه عشق ميهن بگشته ست باد
همه سفلگان تيغ آهيخته
به خود از فلز تسمه آويخته
خروشند و تازند و آرند يورش
همه اين كنند بهر نان و خورش
جوان حب ميهن ببرده ز ياد
رها كرده آنرا پرستد نژاد
به ترفند رخت وطن كرده تن
همه سر بكار فروش وطن
نه منطق سخنها همه سرسري
كشد زوزه گه گرگ خاكستري
به ظاهر براند زبان مادري
به باكو گرايد نه به آذري
سخن در دهان سخت باكو پسند
شده آذري زان دژم هم نژند
بظاهر حذر دارد از كار دين
بتركي ثناگوي مزدور دين
همه مزد گير و همه شخص زور
همه چشم ديد وطن گشته كور
همه گشته مفتون ومسحور سحر
نه عشقي ز بهر وطن هم نه مهر
دريغا و دردا از اين كار كرد
فروشند ميهن به تركان زرد
همه بد دلند و همه بد منش
همه تند و جاهل و اهل تنش
كدورت بورزند با پارسي
نخواهند نيوشند سخن فارسي
كشيده ز ايرانمان نقشه چند
به تركي باكو بدو واژه چند
يكي فارسستان ورا خواندي
دگر جزو ميهن نيارايدي
اگر قصد داري دهي آگهيش
دهد ناسزا سر به آيين و كيش
خدايا امان ده زجاهل و زور
از آن پيش ميهن شود خاك گور


شاعر شعر فوق، لغتنامه زير را هم در پايان شعر آورده است:

كركس = پرنده اي مانند لاشخور
سگان كرده آزاد و يخ پاره سنگ=سگان را رهانيده و سنگ ها را بسته اند
سفله= پست و ذليل و خوار
آهيختن = بيرون آوردن , نشان دادن
به خود از فلز تسمه آويخته= همان زنجير كشان هستند
همه اين كنند بهر نان و خورش= خورش يعني خوراك و خوردني
حب =دوستي
رها كرده آنرا پرستد نژاد=نژاد پرست شدن برخي از مردم
همه ريمني كار , رخت وطن كرده تن= ريمني كار يعني فريبكاراني كه خود را وطن دوست نشان ميدهند
كشد زوزه گه گرگ خاكستري=گروه نژاد پرستي از تركان كه مزدور باكو هستند
دژم=غمگين افسرده
نژند= پريشان ,هراسناك
مفتون =سرگشته
مسحور =جادو شده
سحر= جادو
كاركرد=عملكرد و رفتار
تركان زرد= تركان زرد پوستي كه هيچ قرابت و خويشي با آذري هاي ما ندارند
بدمنش=بد رفتار
تنش=دشمني و عصبانيت و بد رفتاري
كدورت= دشمني
نيوشيدن= شنيدن

گئرچه يه هو!

Labels:


Read more!

Wednesday, March 26, 2008

سخنان خانم فاخته زماني در جمع اعضاء کنگره آمريکا در باره مسائل آذربایجان



سخنان خانم فاخته زماني در جمع اعضاء کنگره آمريکا در باره مسائل آذربایجان

من به اينجا آمده ام که مشکلات آذربايجاني هايي را که در ايران زندگي ميکنند، کساني که حقوق اوليه انساني آنان مستمرا نقض شده و صداي آنان خفه ميگردد، تشريح کنم.

آذربايجاني ها با بيش از 20 ميليون جمعيت، بزرگترين اقليت در ايران را تشکيل ميدهند. آنان اساسا در شمال و شمال غربي ايران ساکنند، ضمن اينکه در شمال شرقي و مرکز ايران و همچنين در پايتخت ايران- تهران نيز زبان آذربايجاني صحبت ميشود. همه اين مردم در زير سلطه رژيم اسلامي ايران قرار داشته و حقوق اجتماعي، اقتصادي و سياسي آنان به شدت نقض ميگردد.


از سالهاي 1920 به اين طرف، سياست حکومت ايران در هر دو دوره سلسله پهلوي و رژيم اسلامي عبارت از سياست تبعيض وآسسيميلاسيون اجباري جمعيت غير فارس بوده است. رژيم جديد پس از انقلاب 1979، مناطق اداري آذربايجان را به ميزان بيشتري از هم جدا کرده و عنوان آذربايجان را از اغلب بخش هاي اراضي آن حذف کرده است. (بطور نمونه در سال 1993 آذربايجان شرقي را به دو استان آذربايجان شرقي واردبيل تقسيم کرد.) در واقع حکومت ايران اين فارسيزه کردن وسيع نام ها را نه فقط در مورد نقاط جغرافيائي، بلکه به نام گذاري کودکان در شناسنامه هاي آنان نيز گسترش داده است. به اين مفهوم که والدين آذربايجاني اجازه ندارند که نام هائي با ريشه آذربايجاني را براي فرزندان خود انتخاب کنند.

موقوف کردن زبان آذربايجاني در مرکز تلاش حکومت براي آسيميله کردن مردم آذربايجان قرار دارد. مردان و زنان صرفا به خاطر کار هاي ساده اي نظير داشتن کتاب هاي آذربايجاني، تشکيل کلاس هاي آموزش زبان آذربايجاني و شرکت در فستيوالهائي براي صيانت از فرهنگ ملي خود دستگير شده اند. تا به امروز مطلقا هيچ کتاب درسي که به زبان آذربايجاني باشد اجازه نشر يافته است. تقريبا تمام ادبيات کودکان بزبان فارسي بوده و حتي يک مدرسه براي نوشتن و خواندن زبان ميليون ها آذربايجاني وجود ندارد.

طريقه ديگري که حکومت تلاش کرده که حقوق انساني و آزادي بيان آذربايجاني ها را پايمال کند استفاده از وسائط ارتباط جمعي بوده است. تنها برنامه هاي موجود به زبان آذربايجاني در راديو و تلويزيون عبارت از پوشش محدود فرستنده هاي دولتي است که در آن صرفا اخبار و تبليغات دولتي به نوعي از زبان آذربايجاني فارسيزه شده که به فآذري موسوم شده است ترجمه ميشود. فآذري ( درست مثل اسپانگليش) ترکيبي از زبان آذربايجاني با تزريق سنگين زبان فارسي است. البته که اين دو زبان از ريشه با هم فرق دشته و کاملا از گروه هاي زباني متفاوتي مشتق شده اند. اين تاکتيک، آسيميلاسيون فرهنگي و زباني آذربايجاني را تشديد کرده و بنا به نظرمغز هاي متفکر طراح آن، در نهايت موضوعيت زبان آذربايجاني کاهش يافته و با از دست دادن وضعيت يک زبان به بصورت لهجه اي از زبان فارسي در ميايد.


آذربايجاني ها بصورت روزمره و آشکارا در راديو، تلويزيون و مطبوعات سراسري مورد توهين قرار ميگيرند. ( تمام رسانه ها زير نظر دولت اداره ميشوند.) آنان در قالب شخصيت هائي که از نظر هوش مشکل دارند نمايش داده ميشوند و با تمثيل آنان بصورت “خر” و “سوسک” به آنان شخصت غير انساني داده ميشود.در مجموع، آذربايجاني ها به خاطر عدم فصاحت آنان در زبان فارسي (زبان رسمي در ايران) با عقب ماندگي مترادف ميشوند. انگيزه اين تبعيض به دليل نياز به آسسيميله کردن و فشار بر روي اقليت آذربايجاني بوده و مفصلا توسط محققين غربي نظر دکتر برندا شافر و دکتر عليرضا اصغرزاده و ديگران مورد تحقيق و تحليل قرار گرفته و مستند شده است.

در 12 ماه مه سال 2006، روزنامه ايران، روزنامه رسمي دولت، کاريکاتوري را که در آن آذربايجاني ها به سوسک تشبيه شده بودند انتشار داد. صد ها هزار آذربايجاني در سراسر کشور به خيابان ها ريختند تا اعتراض خود را در جريان تظاهرات مسالمت آميز ابراز نمايند. در مقابل، واحد هاي ضد شورش سپاه پاسداران انقلاب، واحد هاي ويژه و نيروي بسيج به تظاهر کنندگان حمله کردند. حد اقل 27 نفر کشته شدند و صدها نفر مجروح گرديدند. خيلي ها نيز با اسلحه هاي ساچمه اي کور شدند. پس از آن سرويس هاي اطلاعاتي ايران شروع به دستگيري هاي وسيع کردند. صد ها نفر از جمله نوجوانان دستگير شدند.

رسانه هاي غربي عمدتا در موضوع نقض حقوق آذربايجاني ها در ايران ساکت مانده اند. تعداد کمي در خارج از کشور از وحشيتي که در ايران بر عليه آذربايجاني هااعمال ميشود اطلاع دارد. عفو بين الملل، دفتر کميسيون عالي براي حقوق بشر(OHCHR) و اخيرا وزارت خارجه آمريکا جزو معدود آنهائي هستند که نگراني خود را نسبت به سلامتي آذربايجاني هائي که دستگير شده اند ابراز نموده و از حکومت ايران طلب کرده اند که به حقوق آذربايجاني ها و الزام هاي بين المللي خود احترام به گزارد.


فعالان آذربايجاني مستمرا در تقلاي کسب حقوق اوليه خود نظير حق آموزش به زبان طبيعي مادري خود ميباشند. آنان اجازه تجمع در مکان هاي عمومي يا در خانه هاي خود در ايامي که براي تاريخ ملت آذربايجان حائز اهميت است نظير يادبود قهرماناني مثل بابک، ستارخان، باقرخان، و همچنين رهبران سياسي نظير پيشه وري ندارند. فعالان حقوق بشر آذربايجاني مستمرا بازداشت شده و در زندان هاي ايران مورد بد رفتاري قرار ميگيرند. حتي روحانيون آذربايجاني که تلاش ميکنند که نسبت به حقوق کاملا اوليه انساني اگاهي بدهند زنداني شده اند.


فعالان حقوق بشر آذربايجاني فاقد منابعي هستند که رژيم ستمکار ايران را به چالش بکشند. آنان در نتيجه استفاده از ابزار اوليه ارتباطي، زندگي خود را به خطر مي اندازند. جنبش حقوق ملي در ايران هر چند فاقد تجربه بين المللي يا فاقد حمايت از خارج ميباشد اما در عين حال قوي ترين چالش در مقابل رژيم ايران است. سياست ايالات متحده آمريکا نسبت به ايران حول توجه به تهران است در حالي که بزرگترين چالش براي ژيم ايران در استان ها قرار دارد، جائيکه اقليت هاي قومي متمرکز هستند.


ما ميخواهيم که آذربايجاني ها و ديگر اقليت ها مورد حمايت قرار گيرند. آنها نياز دارند بدانند که دنيا به آنها توجه دارد. آنها نياز دارند بدانند که به خطر انداختن زندگي اشان براي حقوق برابر، به هدر نمي رود. آنها به اميد احتياج دارند و براي آن به جامعه جهاني چشم دوخته اند.


دانستن اينکه آنان حمايت جامعه جهاني را دارند، آنها را براي ادامه مبارزه براي حقوق برابر نيرومند ميکند. اين به معني ثبات و دموکراسي بزرگتري براي ايران و در بعد وسيعتر براي خاورميانه است. اقليت هاي ايران عوامل تغيير در کشوري هستند که خيلي به آن احتياج دارد. آنان براي يک تحول مثبت در ايران تلاش ميکنند و نياز دارند که هر کمکي را به توانند دريافت کنند.



- فاخته زماني ( مسئول انجمن دفاع از زندانیان سیاسی آذربایجانی در ایران ( آداپ )


Read more!



نامه سرگشاده به آقاي ريموند جي گوردون
ناشر، ائتنولوگ
مرکز جهاني زبان شناسي


توضیح:

جمعیت ترکهای آذربایجانی - قشقایی - خراسانی و بقیه تورکهای ساکن ایران از طریق منابع مختلف ارقام مختلفی داده می شوند. که این ارقام تورکهای ایران را بین ۱۷ تا ۲۶ میلیون نشان می دهند.

بعنوان مثال منابعی چون CİA - The World Fact Book جمعیت آذربایجانی ها را ۲۴ درصد ( ۱۷ میلیون) - مجله آتلانتیک ( ۱۷ - ۲۳ میلیون ) تخمین زده است. بالاترین رقم را مرکز زبان شناسی ائتنولوگ در سال۲۰۰۵ داده است با احتساب اینکه جمعیت ایران کم تر از ۷۰ میلیون بوده آذربایجانی ها را بیش از ۲۳ میلیون - قشقایی ۱۵۰۰۰۰۰ و ترکهای خراسان ۱ میلیون که روی هم رفته جمعا" ۲۶ میلیون جمعیت ترکهای و ۲۲ میلیون جمعیت فارسها را برآورد کرده است

در ماه هاي اخيرناسیونالیست های افراطی فارس نويسندگان و محققان ائتنولوگ را در جهت پائين آوردن تعداد جمعيت ترک هاي آذربايجاني ساکن ایران تحت فشار قرار داده اند. این پتیشن در راستای حفظ رقم موجود در گزارش جدید ائتنولوگ می باشد.



نامه سرگشاده به:

آقاي ريموند جي گوردون،
ناشر، ائتنولوگ
مرکز جهاني زبان شناسي

آقاي گوردون عزيز

به عنوان جمعي از دانش پژوهان و فعالان حقوق بشر ايراني و آذربايجاني ، ما امضاء کنندگان زير قدرداني عميق خود را از شما و همه آنهائي که درتدوين و انتشار " ائتنولوگ" ، بي طرف ترين و علمي ترين مجموعه معلومات در خصوص زبان هاي جهاني، ابراز ميداريم.

در ماه هاي اخير با خبر شديم که تلاش هاي مشکوکي براي فشار به نويسندگان "ائتنولوگ" در جهت پائين آوردن تعداد جمعيت ترک هاي آذربايجاني ايران ( نيز موسوم به آذري، آذربايجاني.، ترک، ترکي ) مندرج در ويرايش اخير"ائتنولوگ" بعمل آمده است. نيازي به گفتن نيست که ما عميقاً از اين تلاشها نگران و متاثر شده ايم. ما از جايگاه خود به عنوان محققان، دانشگاهيان، و فعالان حقوق بشر بشما اطمينان ميدهيم که تخمين اخير" ائتنولوگ " (انتشار اينترنتي 2005 ) در ارتباط با آذربايجاني هاي ايران و تعداد جمعيتي که به زبان ترکي مکالمه ميکنند، بي طرفانه ترين تخميني است که از نزديک، با واقعيات موجود منطبق ميباشد. ما اميدواريم که نويسندگان و محققان ائتنولوگ به تبليغات جورواجور ناسيوناليست هاي افراطي فارس تسليم نشده و اجازه نخواهند داد که اعتبار علمي" ائتنولوگ" با اطلاعات غلط مُنَبعث از ايدئولوژي خاص لکه دار شود. در اين ارتباط توجه شما را به موارد زير جلب مينمائيم.

1- اين واقعيت مسلمي است که در تمام طول تاريخ ايران هيچ نوع آمارگيري که جمعيت کشور را در قالب قوميت، مليت و از همه مهمترزبان بيان نمايد، صورت نگرفته است. تمام ارقام و اطلاعات موجود در اين حوزه ی تخمين هائي است که بر اساس منابع و نوشته هاي غير موّثق صورت گرفته است. از اين رو در تخمين تعداد نفرات هرجامعه قومي بايستي دقت لازم بعمل آيد که نظريات رهبران محلي جوامع، دانشمندان و فعالان حقوق بشر بصورت کامل درنظر گرفته شود. بطور مشخص، يک محقق بي طرف بايستي اين حقيقت را مد نظر داشته باشد که بخاطر عدم احترام به حقوق بشر و حقوق اقليت ها در ايران ، هم حکومت ها و هم خيلي از محققان وابسته به گروه مسلط فارسي زبان، هميشه يک تصوير تحريف شده از اندازه و وضعيت جوامع فاقد حقوق مدني در کشورارائه نموده اند و متاسفانه هنوز به اين کارخود ادامه ميدهند.

2- در ايران کنوني هر چند بخش عمده اي از جمعيت ترکهاي آذري در استانهاي آذربايجان شرقي، آذربايجان غربي، اردبيل و زنجان زندگي ميکنند، با اينحال تعداد جمعيت آنها به هيچ وجه در اين چهار استان خلاصه نميشود. اين چهار استان ساختار هاي جديدي هستند که بر اساس معيارهاي مشکوک دولتي و اهداف اداري سؤال بر انگيز ايجاد شده اند. اين استان ها در عين حال که مرکز ثقل جغرافيائي آذربايجان را تشکيل ميدهند اما نه مترادف سرزمين هاي تاريخي آذري بوده و نه کل مناطق تحت سکونت آذربايجاني ها در ايران کنوني را منعکس ميسازند. بايد به خاطر سپرد که ترک هاي آذري در تمام نقاط کشور از استانهاي کنوني آذربايجاني واقع در شمال غربي گرفته تا شرق و مرکز ايران و استان هاي تهران، خراسان، مرکزي، همدان، قزوين و سايرنقاط ساکنند. توجه لازم به اين موضوع مهم نه تنها يک فاکتور در چارچوب حفظ بي طرفي در تحقيقات اجتماعي است، بلکه مساله ی رعايت اصول اخلاقي، بخصوص در برخورد با جوامع در حاشيه قرار گرفته ميباشد.

ما اطمينان داريم که محققان صلاحيتدار" ائتنولوگ" به عوامل مذکور در بالا توجه نموده و مثل هميشه بي طرفانه ترين تخمين جمعيت آذربايجاني و ترک ايران را در نشر آتي" ائتنولوگ" ارائه خواهند داد. لطفا براي کسب اطلاعات بيشتر در اين ارتباط و يا هر گونه کمک با ما تماس به گيريد. ما بي نهايت خوشحال خواهيم شد که اسناد تاريخي و يا معاصر مربوطه را در اختيار محققان شما قرار دهيم.

با احترام

فاخته زماني
مهندس تحقيقات، دبير انجمن دفاع از زندانيان سياسي آذربايجاني در ايران

دکتر عليرضا اصغرزاده
جامعه شناس، دانشگاه يورک- کانادا

دکتر سيد ضياء صدرالاشرافي
جامعه شناس، عضو آذربايجاني کنگره مليتها براي ايران فدرال

احمد غيبي
رئيس انجمن آذربايجانيها در سيدني، استراليا

اسماعيل جميلي
شاعر و هنرمند

دکتر الماس شعار غفاري
زیست شناس، عضوانستیتوبوتانيک فرانسه

پرفسور رضا براهني
رمان نويس و شاعر ايراني، رئيس پيشين انجمن قلم کانادا و استاد بازنشسته ادبيات تطبيقي، دانشگاه تورنتو، کانادا

سيف الدين حاتملوئي
نويسنده و ناشر

شهروز ترفخ
آرشيتکت

دکتر شهريار رهنمايان
فوق دکترا، دانشگاه سايمون فريزر، ونکوور، کانادا

دکتر صديقه عدالتي
جامعه شناس

صمد پورموسوي
آرشيتکت و هنرمند

عليرضا اردبيلي
روزنامه نگار و ناشر

دکترعلي قره جه لو
علوم سياسي

دکتر فرهاد قابوسي
استاد فیزیک در آلمان

لاله جوانشير
نويسنده و شاعر

محمد آزادگر
نويسنده و فعال حقوق بشر

دکترهادي سلطان قرائي
استاد ادبيات تطبيقي

هدايت سلطانزاده
وکيل، نويسنده، فعال حقوق بشر

پرفسور يونس پارسا بناب
استاد علوم سياسي در دانشگاه استراير، واشينگتون دي سي




"Etnologiya"nın redaktoru

cənab Raymond G. Qordona

(Beynəlxalq Dilçilik Mərkəzi

7500 West Camp Wisdom Road

Dallas, Texas 75236 ABŞ)



AÇIQ MƏKTUB

Əziz cənab Qordon!


İranın və Azərbaycanın bir qrup alimi və insan hüquqları müdafiəçisi olaraq biz, aşağıda imza edənlər, sizə və dünya dilləri haqqında ən obyektiv elmi biliklər qaynağı kimi "Etnologiya"nın nəşrində və saxlanmasında iştirakı olan bütün insanlara öz dərin minnətdarlığımızı bildirmək istərdik.



Son aylar biz İrandakı azərbaycanlı-türk əhalinin (həmçinin azəri, azərbaycanlı, türk və türkdilli kimi tanınır) "Etnologiya"nın hazırkı buraxılışında qeydə alınmış sayının azaldılması yönündə "Etnologiya"nın redaktorlarına təzyiq göstərilməsinə dair bəzi şübhəli cəhdlərdən xəbər tutmuşuq. Deməyə ehtiyac yoxdur ki, biz bu cür cəhdlərə görə dərin narahatlıq keçirir və üzülürük. Alimlər, akademiklər, insan hüquqları müdafiəçiləri olaraq biz öz səlahiyyətimiz daxilində sizi əmin etmək istərdik ki, İranın azərbaycanlı və türkcə danışan əhalisi barədə "Etnologiya"nın hazırkı qiymətləndirməsi (İnternet redaksiyası, 2005) ən obyektiv təxmini qiymətdir və yerdəki real faktlara uyğun gəlir. Biz ümid edirik ki, "Etnologiya"nın redaktorları və tədqiqatçıları çeşidli fars ifrat millətçilərinin təbliğatına uymayacaq və ideoloji mahiyyətli yalan məlumatlarla "Etnologiya"nın elmi nüfuzuna kölgə salınmasına imkan verməyəcəklər. Sonuc olaraq, sizin diqqətinizə aşağıdakıları çatdırmaq istərdik:



1) Bu, yaxşıca bəlli olan bir faktdır ki, İranın bütün tarixi boyu əhalinin say tərkibini etnik mənsubiyyət, milliyyət və daha mühümü, dil baxımından açıqlayan hər hansı siyahıyaalma keçirilməmişdir. Bu sahədəki bütün təsəvvürlər və rəqəmlər sübutsuz mənbələrə və ədəbiyyata söykənən təxmini qiymətləndirmələrdir. Eləcə də hər hansı etnik birliyin sayını qiymətləndirərkən, həmin birlik liderlərinin, alimlərinin və insan hüquqları müdafiəçilərinin baxışlarının tam şəkildə qəbul olunmasına ehtiyatla yanaşılmalıdır. Xüsusən, obyektiv tədqiqatçı bu faktı bilməlidir ki, İranda iqtidarda olan hər iki hökumətin insan haqlarına və azlıqların hüquqlarına sayğısız yanaşması ucbatından hakim farsdilli qrupun bir çox alimləri ölkədəki hüquqsuz etnik birliklərin sayı və statusu barədə həmişə təhrif olunmuş məlumatlar yaymışlar. Təəssüf ki, onlar hələ də bunu davam etdirirlər.



2) Müasir İranda azərbaycanlı-türk əhalinin əhəmiyyətli hissəsinin Şərqi Azərbaycan, Qərbi Azərbaycan, Ərdəbil və Zəncan əyalətlərində yaşamasına baxmayaraq, bütün əhali qətiyyən göstərilən dörd əyalətlə məhdudlaşmır. Bu əyalətlər şübhəli hökumət tədbirlərinə və anlaşılmaz inzibati məqsədlərə əsasən yaxın vaxtlarda yaradılmışdır. Onlar Azərbaycan coğrafiyasının nüvəsini təşkil etsələr də, nə tarixi Azərbaycan torpaqlarına uyğun gəlir, nə də çağdaş İranda azərbaycanlıların məskunlaşdığı əraziləri əks etdirirlər. İranın Azərbaycan əhalisi barədə istənilən araşdırma bunu nəzərdə tutmalıdır ki, Azərbaycan türkləri İranın şimal-qərbindəki Azərbaycan əyalətlərindən şərqə və mərkəzə doğru Tehran, Xorasan, Mərkəzi, Həmədan, Qəzvin və s. əyalətlərinə qədər bütün ölkə ərazisində yaşayırlar. Bu mühüm cəhətə lazımi diqqət yetirilməsi təkcə sosial araşdırmada obyektivlik məsələsi deyildir, həm də xüsusilə ikinci dərəcəli kimi baxılan etnik birliklərə yanaşmada mənəviyyat və əxlaqı gözləmək məsələsidir.



Biz əminik ki, "Etnologiya"nın səriştəli tədqiqatçıları yuxarıda göstərilən amillərə diqqət yetirəcək və həmişəki kimi "Etnologiya"nın gələcək buraxılışında (nəşrində) da İranın azərbaycanlı və türk əhalisinin ən obyektiv sayını təqdim edəcəklər. Xahiş edirik, daha geniş məlumat və ya istənilən yardım üçün bizimlə əlaqə yaratmaqdan çəkinməyin. Biz sizin tədqiqatçılarınızı bu mövzu ilə əlaqədar tarixi və müasir ədəbiyyatla təmin etməkdən məmnun olacağıq.



Hörmətlə:



Faxtə Zamani – tədqiqatçı-mühəndis, İranda Azərbaycanlı Siyasi Dustaqların Müdafiəsi Assosiasiyasının (ADAPP) direktoru.



Dr. Əlirza Əsgərzadə – sosioloq, York Universiteti



Dr. Ziya Sədrül-Əşrafi – sosioloq, Federal İran uğrunda Milliyyətlər Konqresinin azərbaycanlı üzvü



Əhməd Geybi – Sidneydəki Azərbaycanlılar Assosiasiyasının prezidenti, Avstraliya



İsmayıl Cəmili – şair və sənətçi



Dr. Almas Şüar Qafari – Fransa Botanika Cəmiyyətinin üzvü



Professor Rza Bərahəni – İran yazıçısı və şairi, Kanada PEN-klubunun keçmiş prezidenti və Toronto Universitetinin müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq üzrə təqaüddə olan professoru

Seyfəddin Hatəmluy – yazıçı və naşir



Şəhruz Türfəx – memar



Dr. Şəhriyar Rəhnəmayan – Saymon Frezer Universitetinin əməkdaşı, Vankuver, Kanada



Sədiqə Ədaləti – PH.D., sosioloq



Səməd Purmusəvi – memar və sənətçi


Əlirza Ərdəbili – jurnalist və naşir



Dr.Əli Qaracalu – PH.D., siyasi araşdırıcı



Dr. Fərhad Qabusi – həkim, Konstans Universiteti



Lalə Cavanşir – yazıçı və sənətçi


Məhəmməd Azadgər – yazıçı və insan haqları müdafiəçisi



Hadi Sultan-Qürrayi – müqayisəli ədəbiyyatşünaslıq üzrə PH.D.



Hidayət Sultanzadə - vəkil, yazıçı, insan haqları müdafiəçisi



Professor Yunis Benab-Vaşinqtondakı Strayer Universitetinin siyasi elmlər üzrə professoru


Read more!

Sunday, February 10, 2008



ميللي مجليسده آذربايجانين ايتيريلن تورپاقلاري ايله باغلي آراشديرما کميسيون ياراديلير

تاريخين موختليف واختلاريندا آذربايجان خالقي نين ايراده سينه ضيد اولاراق، ايتيريلن تورپاقلارين تاريخي طالعيي نين آراشديريلماسي اوچون ميللي مجليسده کميسيونون ياراديلماسينا حاضيرليق گئدير.

بو باره ده آپا-يا اؤزل آچيقلاماسيندا دئپوتات، تاريخچي عاليم ياقوب ماهمودوو بيلديريب. ميلت وکيلي اونو دا دئييب کي، آرتيق بونونلا باغلي پارلامئنت سدري نين I دانيشمان يارديمجيسي ضيافت عسگرووون رهبرليگي ايله ايلکين مصلحتلشمه لر کئچيريليب. اونون سؤزلرين گؤره، کوميسسييانين وظيفه سي تاريخي آراشديرما آپاراراق، موختليف دؤورلرده فرقلي سببلردن آذربايجان خالقي نين ايراده سي نظره آلينمادان، سورغو و رئفئرئندوم کئچيريلمه دن ايتيريلن تورپاقلارين تاريخي طالعييني آراشديرماقدير: ” بو بير آراشديرما کميسيوندور.

کميسيون اؤلکه نين تانينميش تاريخچيلري جلب اولوناجاق. بوردا ” گولوستان ” ، تورکمنچاي ” ، ” اديرنه ” موقاويله لري، همين موقاويله لره اساسلاناراق، ائرمنيلرين بؤلگه يه کؤچورولمه سيياستي، او جومله دن ۱۹۱۸-اينجي ايلده ايروان شهري و ديگر تورپاقلارين ائرمنيلره گوزشت اولونماسي ايله باغلي مسئله لر يئنيدن آراشديريلاجاق ” . ي. ماهمودوو تاريخچيلردن عيبارت ايشچي قروپونون بوتون تاريخي سندلري آراشديراجاغيني، يئکوندا پارلامئنتين بونونلا باغلي موناسيبتيني بيلديره جگيني دئييب.


Read more!



سفیر رژیم ایران در باکو:

27 میلیون ترك آزربایجانی در ایران زندگی می کنند!



میللی شورا- 19 بهمن86 :ترند: آزربایجان، باکو، 5 فوریه/ خبرنگار / ر. آقایو: سفیر ایران در روسیه غلامرضا انصاری در مصاحبه خصوصی با خبرنگار خبرگزاری ترند در مسکو گفته است:" اصول راهبردی سیاست خارجی ایران برقراری روابط حسنه با همسایگان و خصوصا با کشورهای آزربایجان و ارمنستان است ." ایران با آزربایجان دارای روابط خوبی است . ما با آزربایجان در زمینه های اقتصادی و فرهنگی همکاری می کنیم" .

وی همچنین اضافه کرده است که کشور متبوع وی با دولت ارمنستان نیز در زمینه های مختلف همکاری می کنند. "ما هر گاه روابطمان را با همسایگان بهتر میکنیم برای ما ایراد گرفته می شود و هر گاه سطح این روابط را پایین بیاوریم نیز برای ما همان اتهام تکرار می شود".

دیپلمات ایرانی ناراحتی دولت آزربایجان از گسترش روابط بین ایران و ارمنستان را قابل درک قلمداد کرد و افزود:" در ایران جمعیتی بالغ بر 27 میلیون ترک آذری زندگی می کنند و حکومت ایران در جهت تامین رفاه آنها از هیچ اقدامی فروگذاری نکرده است.


Read more!

Saturday, February 02, 2008

نام “جمهوری آذربایجان” به نام تاریخی “جمهوری آذربایجان شمالی” تغییر یابد

جهت امضاء ملت آذربایجان تقدیم می شود

e-mail: [1] abcd1350@hotmail.com

1- سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان قصد دارد باجمع آوری امضاء و مراجعه به دولت آذربایجان شمالی و ماجعه بین لمللی خواهان تغئیر نام رسمی جمهوری آذربایجان به اسم واقعی آن جمهوری آذربایجان شمالی شود. 2- باتوجه به این که رژیم ایران به جعل اسناد رسمی و تاریخی درمیان همسایگان خود معروف میباشد و اخیرا مرکز پژوهشهای مجلس رژیم ایران خواهان جعل رسمی نام دریای خزر شده ،لذا سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان ضمن اعلام همبستگی با همسایگان این رژیم از مطبوعات آذربایجانی و کل جهان ترک تقاضا دارد به جای نام غیر واقعی خلیج فارس و با استناد به منابع ترکی آن از واژه “خلیج بصره” استفاده کنند. از علاقه مندان تقاضا میشود پشنهادات و نظرات خود را با ما درمیان بگذارند.

با سپاس فراوان.

سازمان دفاع از حقوق آذربایجانیان

تلفن تماس: 004529841837

[2] http://birlik-partiyasi.blogfa.com/

[3] http://www.millishura.com/Farsi/index.html


Read more!

ايروان جزو خان نشين هاي تاريخي آذربايجان بوده و متعلق به جمهوري اذربايجان است

رييس جمهور آذربايجان شمالی:

- ايروان جزو خان نشين هاي تاريخي آذربايجان بوده و متعلق به جمهوري اذربايجان است

- هيئت نمايندگي اذربايجان در شوراي اروپا خواستار برگرداندن ايروان و روستاهاي اطراف آن به جمهوري آذربايجان شد




میللی شورا- 11 بهمن ماه 1386: خبرگزاریهای آذربایجان: علي اف در سفر به نواحي هم مرز کشورش با ارمنستان درمنطقه آغدام که چند روز پيش انجام شد خان نشين ايروان و 135 روستاي حومه آنرا جزو اراضي تاريخي جمهوري اذربايجان دانست و گفت دولت موسس جمهوري آذربايجان در سال 1918 براي کمک به تاسيس کنفدراسيون قفقاز شهر ايروان ومناطق اطراف آنرا که همگي داراي اسامي آذربایجانی بودند بطور موقت در اختيار اقليت ارمني مقيم اين خان نشين قرار داد اما ارامنه با سوء استفاده از اعتماد آذربایجانیها در دهه هاي گذشته ، اکثريت مسلمانان تورک ساکن در اين نواحي را مجبور به کوچ از خانه وکاشانه خود کردند و ضمن تخريب مساجد و بناياي قديمي و مقدس اسلامي همچنين قبرستانهاي مسلمانان ترکيب جمعيتي آذربایجانی وهويت اسلامي اين مناطق را از بين بردند.

دراين حال هيئت نمايندگي جمهوري اذربايجان در شوراي اروپا هم در روزهاي گذشته با تنظيم وارسال تقاضانامه اي به اين شورا بهمراه تعدادي از اسناد مدارک و شواهد تاريخي خواستار برگرداندن ايروان و روستاهاي اطراف آن به جمهوري آذربايجان شده است.


Read more!

بریتانیکا به کمک تروریستهای پ ک ک و پژاک شتافت!

بریتانیکا به کمک تروریستهای پ ک ک و پژاک شتافت!

میللی شورا- جمعه 12 بهمن ماه 1386: با خبر شدیم که وب سایت اینترنتی دایره المعارف بریتانیکا در اقدامی ضد تاریخی، ضد علمی و ضد صلح، نقشه ای از کردستان بزرگ منتشر کرده و از کردستان به عنوان کشوری میان کشورهای ترکیه، ایران، سوریه و عراق نام برده است. بریتانیکا دایره المعارف (دانشنامه) ای است که نخستین بار در سال 1768 در اسکاتلند منتشر شد و از آن زمان تاکنون مرتباً ویرایشهای جدیدی از ان انتشار یافته و در مسایل سیاسی مطابق نظرات سیاستمداران انگلیسی حرکت کرده است..


Read more!

اسلام کنفرانسي تشکيلاتيندان ارمنستان-ا سرت طلب: آذربايجانين ايشغالولونموش تورپاقلاري قئيد-شرطسيز آزاد ائديلسين

اسلام کنفرانسي تشکيلاتيندان ارمنستان-ا سرت طلب: آذربايجانين ايشغالولونموش تورپاقلاري قئيد-شرطسيز آزاد ائديلسين

مصر-ين پايتاختي قاهره ده ايسلام کونفرانسي تشکيلاتينا (ا.ک.ت) عوضو اؤلکه لرين پارلامئنت ايتتيفاقي نين (پ.ا) و سئسسيياسي کئچيريلير. وطنداش همريليگي پارتيياسي نين (و.ه.پ) متبوعات خيدمتيندن آپا-يا وئريلن معلوماتا گؤره، آذربايجان نوماينده هئيتي داغليق قاراباغ حاديثه لريني عکس ائتديرن ماتئرياللاري کونفرانس ايشتيراکچيلاري نين ديقتينه چاتديريب.

ا.ک.ت پ.ا قبول ائتديگي يئکون سنه ده داغليق قاراباغلا علاقه دار ۲ ماده علاوه اولونوب. دؤنم ايشتيراکچيلاري ائرمنيستانين ايشغال ائتديگي آذربايجان تورپاقلاريني قئيد-شرطسيز آزاد ائتمه سي ايله باغلي ب.م.ت- نين قبول ائتديگي ۴ قطعنامه ني يئرينه يئتيرمه سي و ايشغالدا اولان آذربايجان اراضيلرينده تورک-اسلام آبيده لري نين داغيديلماسينا سون قويولماسيني طلب ائدن ماده لره سس وئريبلر. دؤنمنين يئکونوندا آذربايجانلا باغلي داها ايکي قطعنامه ده قبول اولونوب. سوندا تشکيلاتي مثله لره باخيليب و ا.ک.ت پ.ا کوميته لرينه سئچکيلر کئچيريليب.

آذربايجان نوماينده هئيتيندن ميللي مجليسين دئپوتاتي گؤوهر باخشعليگئوا قورومون ايجرايييه کوميته سينه، مجلس وکيلي سابير روستمخانلي ايسه سياسي کوميته يه عوضو سئچيليبلر.


Read more!

آذربايجان رئسپوبليکاسي” نين آدي “قوزئي آذربايجان تورک جومهورييتي” اولماليدير

“آذربايجان رئسپوبليکاسي” نين آدي “قوزئي آذربايجان تورک جومهورييتي” اولماليدير

سايين ايلهام الييئو، آذربايجان پرئزيدئنتي
آذربايجان ميللي مجليسي؛

بيلديگينيز کيمي آذربئيجان تورکو آسيرلاردير اؤز وطنلرينده ظولوم و باسقي گؤرمکده ديرلر. آنايوردوموز دفعه لرجه قومشو دئولتلر طرفيندن ايشغال ائديلميش، ميللي منليگيميز، کولتوروموز يوخ ائديلمه يه چاليشيلميشدير.

باکو-نون ياخين زاماندا آزادليغا قوووشماسي، آذربايجان تورکونو چوخ بختييار ائتميش، گله جک زامانلارا اولان اوميديني چوخالتميشتير..

قوزئي آذربايجانيميزين توم دردلره راغمن باغيمسيز بير دئولت اولاراق دونيا صحنه سينده شرفله يئر آلماسي هپيميزين غورورودور. آنجاق هيچ بير زامان اونوتمامالييقکي، گونئي آذربايجاندا اسارت، ظولوم و باسقي دوام ائتمکده دير..

گونئي آذربايجان تورکلري، اؤز وطنلرينده اوزوزه اولدوقلاري بو ظولمون سونا ارمه سي و تمل اينسان هاقلارينا قوووشابيلمک، ميللي کيمليکلري ايله هئيسييتلي بير شکيلده ياشايابيلمک اوچون موجادلگي هيچ بير زامان بيراخماميشدير… نئچه ائولادلاري نين جاني و قاني بو يولدا فئدا ائديلميشتير.

گونئي آذربايجان تورکلري، هئچ بير زامان ظولوم قارشيسيندا بويون بوکميه جکلردير. اونلار شووونيزمين و فاشيزمين باسقيسيندان دئگيل، اؤز کاردشلري نين کنديلريني اونوتمالاريندان، معنوي دستکلريني وئرممه لريندن قورخماقداديرلار..

آذربايجان جومهورييتي، گونئيده اسارت آلتيندا ياشايان قارداشلاريني اونوتاماز، بؤيله بير حاقي يوخدور. اونلاري اونوتماديغيني گؤسترمه نين ان يگي يولو ايسه دئولتيميزين آديني دغيشتيره رک “آذربايجان جومهوريتي” يئرينه “قوزئي آذربايجان تورک جومهوريتي” ايسميني آلماسيدير…

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلرينه، هيچ بير مادي يارديملا قارشيلاشديريلاماياجاق قدر بويوک بير معنوي دستک اولاجاقدير..

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلوگونه، قوزئيده کي قارداشلئري نين اؤزلريني اونوتماديغيني و اونوتماياجاغيني آنلاتاجاقدير..

بو ايسيم، گونئي آذربايجان تورکلري نين، اؤز هاقلاريني الده ائدبيلمک اومون ياپديکلاري و ياپاجاقلاري موجادله يه گوج وئره جکدير..

مؤحترم ايلهام الييئو؛

آذربايجان تورکلوگو اؤچون تاريخه گئچه جک بو موهيم قراري وئرمنيزي سيزدن ايستيرهام ائديريک. بو قراري وئرنلر تاريخه گئچه جکلر، ايسيملري اونوتولماياجاق، و گله جک نسيللريميز طرفيندن ميننتله ياد ائديله جکلر.

بو تاريخي گؤره وي، جسارتله يئرينه گتيره جگينيزي اوميد ائديب و هورمتلر سونوروق.

گونئي، آذربايجانلي اينسان هاقلاري سؤزجوسو
شاهين اوستاژلو


Read more!

Tuesday, December 18, 2007

ايران تركي و ايران فارسي

آقاي كيوان

در نوشته تان ادعا كرده ايد كه آزربايجانيان شمال در دوره قاجاريه، خود را ايرانى كامل مى شمردند و نه آذربایجانی

اين ادعائي است كه در تبليغات رسمي و دولتي جمهوري اسلامي و آرياپرستان و قوميتگرايان افراطي فارس مدام تكرار مي شود غافل از آنكه در اينجا دو مفهوم متفاوت ايران با هم خلط شده است.

در ميان تركان بين دو مفهوم ايران پيش از تاسيس رژيم پهلوي و پس از تاسيس رژيم پهلوي فرق است.

ايران پيش از پهلوي، سرزميني بود با اكثريت مطلق ترك (مخصوصا قبل از جدا شدن قفقاز و تركمنستان و شمال ترك نشين افغانستان)، تحت حامكيت دولت تركي آزربايجاني قاجار و يكي از مراكز سياسي و فرهنگي جهان ترك به مدت هزار سال.

بنابراين در همه مواردي كه تركان به اين ايران قبل از پهلوي اشاره مي كنند منظورشان سرزمين و دولتي تركي است. اين همان ايران است كه ستارخان مي خواهد هفت دولت زير بيرق تركي آن (و نه درفش پارسي آن) برود و صابر در باره آن در شعر ستتارخان مي گويد:

تورکلر ستتارخانييله عهد-و پئيمان ائتديلر
تورکلوک، ايرانليليق تکليفين ايفا ائيله دي

واضح است كه وي در اينجا تركيت و ايرانيت را مترادف و به يك معني آورده است كه در آن زمان هم قبل از تاسيس پهلوي درست بود. و دليل آن هم اين است كه وي در شعر فخرييه خود كه در باره دو دستگي و جنگ داخلي تركها در تاريخ است به دو دستگي و اختلاف ايرانليليق و عوثمانليليق اعتراض مي كند زيرا كه وي ايرانيت و عثمانيت را هر دو را ترك مي داند و در دوره پيش از پهلوي اين نگرش كاملا درست بود:

ايرانليليق٫ عوثمانليليق ايسمى اولوب ائحيا

البته در دوره قاجار اين نه فقط تركان ايران امروزي و قفقاز و .. بودند كه ايران را كشور و هويتي ترك مي دانستند بلكه خود فارسهاي كه در آن زمان كمتر از ٥-٨ درصد جمعيت بودند هم همين عقيده اي داشتند: چنانچه شاعران فارس در دوره قاجاريه هم ايران را طبيعتا كشوري ترك مي دانستند:

در باره فتحعليشاه:
فتحعليشاه ترك٫ جمشيد گيتى افروز
كشورگشاى ايران٫ خورشيد عالم آرا٫
ايران كنام شيران٫ خورشيد شاه ايران
....

در باره ناصرالدين شاه:
گر شير نشان دولت جاويد است
خورشيد به پشت اوست٫ هر كس ديده است
آن ترك پسر٫ كه اين نشان هشته به سر
شيرى باشد كه روى او خورشيد است

البته مترادف شمردن ايران با تركيت در دوره پس از اعراب، مختص عهد قاجار نيست چنانچه حتي ابن خلدون قرنها پيش از آن هويت ايراني را مساوي با هويت تركي دانسته است و گفته است كه تنها كساني كه با اين حقيقت مخالفت مي كنند فارسها هستند:

ابن خلدون(١٣٢٢ ميلادي):

"و في الكتب ان ارض ايران هي ارض الترك..... فاما علماء الفرس و نسابتهم فيابون من هذا كله."

"كتابها مي نويسند ايران سرزمين تركان است.... اما علماء فارس و تبارشناسان آنان از پذيرش اين سخن به كلي سرباز مي زنند."

تاريخ اب خلدون (ق١، ج ٢، ص ١٥٤

------------
بنابراين تا قبل از سقوط دولت تركي آزربايجاني قاجاري، از آنجائيكه اكثريت جمعيت ايران امروز را تركان تشكيل مي داده اند و حاكميت آن هم به طور موروثي در هزار و چند سال دست تركان بوده و همه چيز فرهنگ آن از مرزها و پرچم و مذهب و .... دستآورد تركان بوده است طبيعي است كه تركان قفقاز و آذربايجان جنوبي خود را ايراني - به معني ترك قزلباشي-بدانند. پس در اين دوره طبيعتا چشم تركان قفقاز به سوي ايران ترك است و خواهان ملحق شدن به آن و دست كمك دراز كردن به دولت ترك و آزربايجاني حاكم بر ايران

اما پس از ساقط كردن دولت تركي قاجاري و سر كار آورده شدن پهلويان ترك ستيز و تعريف ساختگي از هويت ايراني كه مترادف آريائيگري و پارسيگري و زرتشتيگري و ... است، طبيعي است كه ديگر نه تنها تركان قفقاز بلكه خود تركان آزربايجان جنوبي و ديگر مناطق ايران خود را با اين ايران جديد پارسي بيگانه بشمارند. در نتيجه اين دگرگوني مفهوم ايران است كه پس از سقوط قاجاريان، ديگر چشم تركان قفقاز به سوي ايران پارسي و ترك ستيز نيست بلكه بر عكس چشم تركان ايران به سوي دولت آزربايجان در شمال بوده و خواستار ملحق شدن به آن دولت تركي و آزربايجاني...

بنابرين وقتي از وابستگي تركان چه ساكن در ايران و چه در قفقاز، به ايران و هويت ايراني قبل از پهلويان صحبت مي شود نبايد فراموش كرد كه اين ايران، ايراني خالصا مخلصا تركي و تركي ساخته است. و با مفهوم ايران و هويت ايراني پهلوي-جمهوري اسلامي كه بر اساس آريائيگري- پارسيگري و ترك ستيزي و ترك زدائي تعريف مي شود كاملا متفاوت حتا ضد آن است.


Read more!

Wednesday, December 05, 2007



نقشه آزربايجان، قوميتگرايان فارس و توسعه طلبان كرد:


آقاي پاپك خرمي:

فرموده ايد آمار بنده جالب است اما با واقعيتها همخواني ندارد و بعد به عنوان واقعيت يك نقشه خيالي و يك آمار خيالي تري بنام فرهنگ جغرافيائي ايران را آدرس داده ايد.

احتمالا شما متوجه مضمون پيام قبلي من نشده ايد و الا تكرار مكررات و نفي بديهيات و عناد با مسلمات نمي كرديد

واقعيت ايران اين است كه در اين كشور سرشماري رسمي و دولتي، بر مباني علمي و در محيطي شفاف و بدون تضييقها و تحقيرهاي ملي و زباني و تحت نظارت نهادها و سازمانهاي بين المللي و منطقه اي و توسط مراكز صلاحيتدار علمي انجام نشده است. نبود چنين سرشماري، البته بخشي از سياست انكار و امحاء ملتهاي ساكن در ايران و حقوق ملي آنها از طرف دولت ايران است. و همه اينها در چهارچوب اساسي تر راسيسم، استعمار و اشغال قابل توضيح اند.

تا اين گونه سرشماري در باره زبان مادري، زبان والدين، و والدينشان، زبان امحل تولد سوال شوندگان ول و دومشان، هويت قومي و زباني كه خود را با آن تعريف مي كنند و مي نامند و…. انجام نشده باشد، همه آمارها در باره تركيب ملي و زباني مردمان ساكن در ايران حدس و گمان صرف است و سنديت ندارد.

حالا شما مي توانيد نه تنها دو سايت و نقشه بلكه هزاران سايت و نقشه كه شامل ادعاهائي نادرست و گزاف و البته بي پايه در باره تركيب ملي و زباني مردمان و ملل ساكن در ايران است عرضه كنيد، اما تعداد اينگونه منابع خودخوانده، حقيقت موجود را عوض نمي كند: در ايران هيچگونه سرشماري رسمي، علمي، بي طرفانه و دقيق در باره زبان و هويت ملي ملل ساكن اين كشور وجود ندارد.

البته بعضي از اين آمارها -مانند آنچه شما و قوميتگرايان فارس بدان استناد مي كنند- حتي حدس و گمان هم نيست و جعل بارز و دستكاري آشكار واقعيتها بنا بر برخي مصالح سياسي و ايدئولوژيك است.

مثلا نقشه اي كه آدرس آن را داده ايد، تماما خيالي و آفريده قوميتگرايان كرد است.
http://www.lib.utexas.edu/maps/middle_east_and_asia/iran_ethnoreligious_distribution_2004.jpg

در اين نقشه خيالي، در حاليكه بخشهائي از استان همدان كردزبان نشان داده شده، شهرستانهاي تماما ترك نشين اين استان كه اكثريت مطلق جمعيت آن هم ترك است فارس نشان داده شده است.
در استانهاي كردستان و كرمانشاهان شهرستانهاي كاملا ترك نشين بيجار، قروه و سنقر كرد نشين نشان داده شده است.
در استان گيلان شهرستانهاي ترك نشين آستارا و منجيل و بخشهاي ترك نشين توالش، انزلي و … گيلك و تالش نشان داده شده است.
در استان هاي مركزي و قم و تهران نيز شهرستانهاي ترك نشين اين استانها- اكثريت مطلق اهالي اين استانها ترك اند- همه فارس نشان داده شده اند.

علاوه بر آن شرق استان قزوين كه تماما ترك نشين است، فارس نشان داده شده است.

اين جعليات و دروغها را شما در حالي به عنوان واقعيت عرضه مي كنيد كه خود فرمانداريها و استانداريهاي اين شهرستانها و استانها در آمار متعددشان، اكثريت اين شهرستانها و استانها را ترك نشين اعلام كرده اند و اساسا وجود خود مردم ترك در اين محلها به قول آقاي كيوان “چرند محض ” بودن اين نقشه ها و آمارهاي خيالي را اثبات مي كند،

البته آنچه در اين نقشه در باره استان آزربايجان غربي نشان داده شده را نمي توان با چرند بودن و غيره توضيح داد، بلكه اين جزئي از نقشه شوم توسعه طلبي كردي است كه در حال زمينه سازي براي پاكسازي تركان از شهرهاي ترك نشين اين استان و كسب نمودن عمق استراتژيك در سايه همسايه شدن با تركيه و ارمنستان است.

و الا هر آدم عاقلي مي داند كه كرد نشان دادن شهرهاي ترك نشين قره ضياالدين، چالدران، ماكو، خوي، سلماس، اورميه، سولدوز (نقده)، تيكان تپه (تكاب)، سايين قالا (شاهين دژ)، قوشاچاي (ميانداب) و… كه در آغاز قرن بيستم جمعيت كرد در آنها حتي يك صدم يك درصد هم نمي شد، تنها مي تواند محصول مغزي معيوب و تشنه به كشتار و پاكسازي قومي خمر سرخ گونه باشد.

آنچه در باره قزوين و همدان گفته ايد ناشي از ناآشنائي به مسائل دئموقرافيك آزربايجان و عدم اطلاع از جغرافياي جمعيتي آزربايجان دارد. در آزربايجان سه استان همدان، قزوين و مركزي - با آنكه اكثريت مطلق جمعيتشان ترك است، مراكز استانشان داراي اكثريت جمعيتي غير ترك است. البته اين مراكز استاني يعني شهرهاي قزوين، همدان و سلطان آباد (اراك) طبق مدارك و اسناد متعدد در اوائل قرن بيستم داراي اكثريت جمعيتي ترك بودند كه در اثر فارسسازي، فارسزبان شده اند.يعني فارسزبانهاي شهرهاي قزوين، همدان و اراك اكثرا آريائي ! نبوده تركان فارس زبان شده اند.

لينكي كه درباره همدان داده ايد نيز بي ربط است، به جاي اينگونه لينكها، بهتر است به سخنان نمايندگان خود استان همدان در مجلس شورا و نهادهاي مدني و فرهنگيان اين استان گوش دهيد كه در سخنرانيهاي متعدد در مجلس و طي تومارهاي متعدد بارها و بارها به دليل “اكثريت بودن تركها” در اين استان خواستار ايجاد شبكه استاني ترك زبان در استان همدان شده اند.

براي اطلاع به وضعيت جمعيتي واقعي استانها و شهرستانهاي آزربايجاني در شمال غرب ايران، به جاي استناد به نقشه ها و آمارهاي خيالي نژادپرستان و قوميتگرايان فارس و توسعه طلبان كرد توصيه مي كنم به آدرسهاي زير سربزنيد:

استان همدان:
http://hemedan-az.blogspot.com/

استان قزوين:
http://qezvin-az.blogspot.com/

استان مركزي:
http://merkezi-az.blogspot.com/

استان قم:
http://qum-az.blogspot.com/

استان تهران:
http://savucbulaq-shehriyar-islamshehr-az.blogspot.com/

استان گيلان:
http://astara-enzeli-az.blogspot.com/

استان كردستان:
http://bicar-qorve-az.blogspot.com/

استان كرمانشاهان:
http://sonqur-az.blogspot.com/

خلجستان:
http://xelec-turk.blogspot.com/

علاوه بر آن در همه نقشه هاي خيالي و آمارهاي جعلي، مليت اصلي ساكن در شمال خراسان يعني تركان اصلا وجود خارجي ندارند و به جاي آن اقليت كيرمانج، ملت اصلي اين منطقه نشان داده مي شود. براي بدست آوردن اطلاعات واقعي در باره تركان شمال شرق ايران هم مي شود به اين آدرس ها مراجعه كرد:

آفشاريورد- خراسان:
http://xorasan.blogspot.com/

استانهاي مازندران-گلستان-سمنان:
http://mazandaran-turk.blogspot.com/

همچنين گفته ايد كه چون در آزربايجان شرقي ارمني و تات نيز ساكن است نمي توان صددرصد اين استان را ترك دانست. البته درصد خطا در آمارهاي داده شده بين ٥ و ١٠ است. كل جعيت ارمني در كل شمال غرب كشور به ده هزار تن هم نمي رسد كه در مقابل ٢٠-٢٥ ميليون قابل اغماض است، وانگهي اگر اين تعداد قليل نافي اكثريت بودن تركان در سرزمين آزربايجان است، خب اقلا دو سه برابر اين مقدار ارمني در فارسستان هم از جمله اصفهان ساكنند، و اصلا صدها و ميليونها ترك در سراسر ايران پراكنده اند و بنا به اين منطق شما همه ايران را بايد تركستان و غيرفارس خواند ؟

به همه حال اين قابل بحث است كه به چه دليل نقشه ها و آمارهاي جعلي كه وجود ميليونها ترك در استانها و شهرستانهاي گوناگون بويژه آزربايجان را ناديده گرفته آنها را ناموجود فرض مي كنند و به جاي آنها كرد و فارس و… را مي نشانند دست به دست مي گردد.

يكي از دلائل اين امر، سكوت تركان ايران در مقابل اين آمارها و نقشه هاي جعلي و لاقيدي و بي تفاوتيشان نسبت به حقوق ملي ملت خود و آينده سرزمينشان است كه سازندگان و طراحان آنها را روزبروز گستاختر و جريتر كرده تا به آن حد كه حتي د بعضي از اين گونه نقشه هاي بيمارگونه، مراغه را داخل كردستان، تبريز را داخل ارمنستان و زنجان را داخل فارسستان جاي مي دهند

دليل ديگر غيبت روشنفكران و نخبگان ترك و آزربايجاني در يك صد سال اخير از صحنه ممبارزه براي احقاق حقوق ملي ملت خود و پاسداري از وطنشان و به جاي آن پرداختن به مسائل ملتهاي ديگر و بويژه مسائل قوم فارس، از خط و ادبيات و موسيقي و فرهنگ و زبان و سياست و … فارسي- ايران زميني -آريائي است. حتي عده اي از اين كاسهاي داغتر از آش كار عشق به زبان و قوم فارس و فارسستان را به جائي رساندند كه مانند كسروي مرحوم خواستار نابود كردن زبان ملي خود تركي و مانند افشار خواستار تكه پارچه كردن وطن آزربايجان و پاك كردن آن از نقشه شدند.

اما همانطور كه مي بينيد وضع الان فرق كرده است و علاوه بر نخبگان و روشنفكران ترك و آزربايجاني خود مردم اين روستاها و دهستانها و بخشها و شهرستانها و استانهاي ترك نشين براي دفاع از سرزمين آبا و اجدادي خود بپاخواسته اند و كم كم پرده دروغ قوميتگرايان فارس و توسعه طلبان كرد را مي درند. روزگاري بود كه اصلا نمي شد بويژه در كشورهاي اروپائي و آمريكائي ادعا كرد كه در ايران ترك وجود دارد! اما الان همه به اين حقيت پي برده اند. مقاومت و عناد اين جاعلين واقعيت و منكرين حقيقت و دوستان جعل و جهل، در كم نشان دادن عددي تركان ساكن در ايران و يا فارس و كردنشين نشان دادن مناطق ترك نشين آزربايجان و ديگر نقاط ايران نيز عن قريب -با روشنگريها و اطلاع رسانيهاي افراد حقيقت دوست و روشنفكران متعهد و دوستداران علم و آگاهي، در هم شكسته خواهد شد.


Read more!

Tuesday, December 04, 2007



سرشماريهاي عمومي و نفوس ملت ترك در ايران

آقاي كيوان:

در پستتان اين تثبيت را كه جمعيت تركان آزربايجاني ايران بين ٢٠ تا ٣٠ ميليون است “مزخرف مطلق” ناميده و ادعا كرده ايد كه طبق آخرين سرشماري دولتي در ايران در سال ٢٠٠٧ جمعيت تركان كمتر از ١٠ ميليون نفر است.

١- در ايران هرگز هيچ سرشماري كه در آن هويت ملي ملتها، مليتها و اقليتهاي ملي ساكن در ايران (و يا به اصطلاح پان فارسيستها هويت قومي) و هويت زباني (مادري-تاريخي) ساكنان ايران پرسيده شود انجام نگرفته است.

٢- سرشماري سال ٢٠٠٧ هم از اين قاعده عمومي استثنا نيست و در آن سرشماري كلمه اي، داده اي در باره تركيب ملي و زباني مردمان ايران وجود ندارد. بنابراين، سرشماري سال ٢٠٠٧ هيچ ربطي به تركيب ملي و زباني مردم ايران ندارد و حاوي داده اي در اين باره نيست و از اينرو آپديت بودن و يا نبودن آن- در مورد تركيب ملي و زباني ساكنان ايران- حرفي بي معني است.

٣- در دوره جمهوري اسلامي تنها در سرشماري سال ١٩٨٧ سوالي در باره زبان مادري ساكنان ايران گنجانده شده بود كه چند روز قبل از انجام سرشماري - كه در پرسشنامه ها چاپ شده بود- حذف شد و در نتيجه اين سوال هرگز از مردم پرسيده نشد.

٤- تنها آمار دولتي در باره تركيب زباني مردم ايران، مربوط به دوره پهلوي است كه از طرف ارتش شاهنشاهي آن رژيم چاپ شده است. نام كتاب چنين است: “فرهنگ جغرافيايى ايران” -ده جلد٫ از انتشارات “دايره جغرافيائى ستاد ارتش ايران”٫ تهران٫ ١٣٢٨- ١٣٣١

٥- آمار اين كتاب، سرشماري نيست اما بر مبناي داده هاي نسبتا دقيق دولتي مربوط به تك تك روستاهاي ايران تنظيم شده است. بنابر اين، اين منبع فعلا تنها منبع دولتي و رسمي موثق موجود در باره تركيب زباني مردمان ساكن در ايران است.

٦- طبق اين تنها آمار دولتي و رسمي موجود در باره تركيب ملي مردمان ايران، در سال ١٩٥٢،
تركان شمال غرب: ٢٩ در صد جمعيت ايران
تركان جنوب ايران: ٤،٢ درصد جمعيت ايران
تركان شمال شرق ايران: ٢،٩ در صد جمعيت ايران
و كل تركان ايران، ٣٦،١ درصد جمعيت ايرانند.

٧- اين آمار صرفا در باره ملت ترك ساكن در ايران است و شامل ديگر گروههاي ملي تورك تركمنها، خلجها، قزاقها، اويغورها و ازبكهاي ساكن در ايران نمي شود.

٨- اين درصد با توجه به نتايج سرشماري عمومي سال ٢٠٠٧ كه جمعيت كل ايران را ٧٠ ميليون و نيم تثبيت كرده، مي شود بيش از ٢٥ ميليون نفر در سال ٢٠٠٧

٩- از آنجائيكه دولت ايران در سرشماري ها هرگز از هويت ملي و زباني سوال شوندگان نمي پرسد، بنابراين براي بدست آوردن جمعيت ملل ايران و زبانهاي رايج در ايران بر اساس سرشماريهاي عمومي بايد از داده هاي قطعي و دقيق ديگر در باره تك تك استانها، شهرستانها، بخشها، دهستانها و روستاها استفاده نمود و با تركيب آنها جمعيت تقريبي ملل ساكن در ايران و زبانهاي رايج در ايران را استخراج نمود

١٠- با روش بالا، مركز ائتنولوق درصد تركان ايران را در سال ٢٠٠٠، ٤٢،٢٦ درصد يعني ٢٩،٨ ميليون نفر تخمين زده است.

١١- باز با روش فوق، مركز لينگوااسفر، جمعيت تركان در ايران را در سال ٢٠٠٠، ٢٤،٣٥ ميليون، و جمعيت فارسها در ايران را ٢٤،٢٨ ميليون، دانسته است. يعني طبق اين مركز تركان ايران اكثريت نسبي مردم ايران و فارسها پس از تركان، و بزرگترين اقليت قومي در ايرانند.

١٣- با بكار بردن همين روش و با استفاده از سرشماري سال ٢٠٠٧ كه شما آدرس آنرا داده ايد، باز هم تركان ايران اكثريت نسبي مردم ايران و فارسها بزرگترين اقليت اين كشور مي شوند.

١٤-در زير درصد تقريبي تركان در هر استان را با توجه به داده هاي رسمي-دولتي در باره استانها و شهرستانها داده ام. خطاي موجود ٥-١٠ درصد است:

آزربايجان، شامل:

آزربايجان شرقي ١٠٠ درصد
آزربايجان غربي ٧٠ درصد
اردبيل: ١٠٠ درصد
زنجان: ١٠٠ درصد
همدان: ٦٥ درصث
قزوين: ٩٠ درصد
مركزي: ٦٥ درصد
گيلان: ٣٠ درصد (شهرستانهاي آستارا، توالش، انزلي، منجيل،…)
كردستان: ٢٠درصد (شهرستانهاي بيجار و قروه)
كرمانشاهان: ١٠ درصد (شهرستان سنقر)
شهر تهران: ٥٠ در صد
استان تهران بدون شهر تهران: شهرستانهاي ساوجبلاغ، كرج، شهريار، رباط كريم،...) ٣٠ در صد)
شهر قم: ٥٠ درصد
استان قم بدون شهر قم: ٣٠ درصد

جنوب ايران:

استان اصفهان: ٤٠ درصد
استان فارس: ٥٠ درصد
كهگيلويه، چهارمحال: ٢٥ درصد
لرستان: ١٥ درصد
هرمزگان: ١٥ درصد
بوشهر: ١٠ درصد
كرمان: ١٥ درصد
خوزستان: ١٠ درصد
يزد: ٢ درصد

شمال شرق ايران:

خراسان شمالي: ٨٠ درصد
خراسان رضوي: ٣٠ درصد
خراسان جنوبي: ٥ درصد
مازندران: ١٠ درصد
سمنان: ٥ درصد
گلستان ١٠ درصد

البته اين درصدها فقط شامل تركان است و تركمنها، خلجها، قزاقها، ازبكها و اويغورها را شامل نمي شود.

١٥- بنابراين آخرين سرشماري عمومي كه شما لينك آنرا داده ايد نيز، غيرمستقيم اكثريت نسبي بودن تركان در ايران با جعيتي بين ٢٥ تا ٣٥ ميليون را تائيد مي كند

١٦-براي بدست آوردن درصد تقريبي تركان در هر استان بايد به منابع مربوط به همان استان و يا شهرستان -كه اكثرا دولتي نيز مي باشند- مراجعه كرد. از جمله به منبع زير:
http://demoqrafi.blogspot.com/

١٧- اكثريت نسبي بودن تركان در ايران براي ناظر بي طرف امري بديهي است، زيرا تركان در سه منطقه جمعيتي بسيار پرتراكم و حاصلخيز و پر آب شمال غرب، جنوب (زاگرس) و شمال شرق ايرانند ساكنند اما فارسها در مناطق به لحاظ جمعيتي بسيار كم جمعيت و بي آب صحرائي مركز و شرق ايران و نزديك مرزهاي افغانستان ساكن اند. (پيرامون كوير لوت و دشت نمك)

١٨- جمعيت فارسزبان شهرهاي حاشيه اي فارسستان مانند تهران، شيراز، مشهد و اصفهان نيز، بويژه آنها كه مدتها پايتخت دولتهاي تركي بوده اند، و يا اقلا بخش بزرگي از آنها صرفا فارس زبان و نه فارس اند، يعني اهالي اين شهرها تركان، اعراب، يهوديان، لرها، تاجيكها و... …. فارس زبان شده در دهه ها و سده هاي اخير اند.

١٩- منابع مختلفف جمعيت فارس زبان ساكن در ايران در آغاز قرن بيستم را ٨ درصد ذكر كرده اند، اين در حالي است كه بسياري از منابع مثل خود كسروي، اكثريت نسبي جمعيت مردم ايران در اوايل قرن بيست را ترك دانسته است.

٢٠- البته قبل از معاهدات تركمنچاي و گلستان، و جداشدن آزربايجان و تركمنستان از قلمرو دولت قاجاري، اكثريت مطلق اهالي قلمرو اين دولت ترك بوده است.

٢١- اگر واقعا مي خواهيم اطلاع دقيقي در باره تركيب ملي و زباني مردم ايران داشته باشيم، به جاي بازي با و تحريف واقعيتها- كاري كه شما كرديد- مي بايد بر دولت ايران فشار آورد كه در سرشماريهاي عمومي در باره هويت ملي و زباني نيز پرسيده شود

٢٢-ر كنار آن لازم است كه اين سرشماريها در شرايط بسيار شفاف و با حضور ناظران و نمايندگان سازمانهاي بين المللي مانند سازمان ملل، اتحاديه اروپا، كنفرانس اسلامي و كشورهاي همسايه انجام گيرد.

٢٣- البته قبل از آن، بايد به سياست تحقير و تضييق دولتي هويتهاي غيرفارس در ايران پايان داد تا جواب مردم به سوالات حتي المقدور واقعي و صحيح و بدون ترس و خوف و خود كم بيني و ... باشد.

٢٤- يعني مشخص كردن تركيب واقعي ملي و زباني مردمان ساكن در ايران به طور دقيق تنها با دمكراتيزاسيون جامعه و دولت ايران و با روشهاي علمي ميسر است.

٢٥- و تا زمانيكه در ايران به اين دمكراتيزاسيون و روشهاي علمي نائل نشده ايم، بايد به تخمينهاي غيرمستقيم اما بيطرفانه و نسبتا دقيق كه همه تركان ساكن در ايران را اكثريت نسبي و فارسها را بزرگترين اقليت قومي شناخته اند گردن نهاد و آنها را پذيرفت


Read more!

Tuesday, November 20, 2007



گونئي آزربايجان اهاليسينين ساييسي يئنه تحريف ائديليب

“Foreign Affairs, Defense, and Trade Consultancy Knowledge Services Group” آدلي تشکيلاتين بو ايلين ماي-آييندا آ.ب.ش کونقرئسي اوچون حاضيرلاديغي «ايراندا ائتنيک و ديني آزليقلار» باشليقلي (Order Code RL34021) ساييلي حئساباتدا گونئي آزربايجان اهاليسينين سايي جيددي تحريفه معروض قاليب.

بئله کي، حئساباتدا ۲۰۰۶-اينجي ايلده ايران ايسلام رئسپوبليکاسيندا ۶۹ ميليون نفر اهالي ياشاديغي، بونون جمعي ۲۴%- نين (تقريبن ۱۶.۵ ميليون نفر) آزربايجانليلاريندان عيبارت اولدوغو گؤسته ريلير، فارسلارين ايسه اؤلکه ده چوخلوق تشکيل ائتدييي (۵۱%) قئيد ائديلير. بونا اويغون اولاراق، فارس ديلينده و اونون ديالئکتلرينده دانيشانلارين اؤلکه اهاليسينين ۵۸%-ني، تورک ديلينده و اونون لهجه لرينده دانيشانلارين ايسه ۲۶%-ني تشکيل ائتدييي ايدديعا اولونور.

قئيد ائده ک کي، بو رقملر آبش دؤولت دئپارتامئنتينين رسمي سايتيندا و مرکزي کشفييات ايداره سينين «فاکتلار کيتابي»ندا دا عکسيني تاپيب. بو آزميش کيمي، حئساباتا علاوه اولونان و گويا ايرانين ائتنيک منظره سيني عکس ائتديره ن خريطه ده گونئي آزربايجان´ين غرب تورپاقلاري (غربي آزربايجان اوستانينين اکثر حيصصه سي) کوردلرين ياشاديغي اراضيلر کيمي تقديم اولونوب.

ديققتي چکه ن فاکتلاردان بيري ده بودور کي، بير موددت اه وول ايراندا چيخان «جام جم» آدلي ياري رسمي قزئت (بو قزئت آزربايجان رئسپوبليکاسينا دا گليب چيخير) هئچ بير شرح وئرمه دن تورکييه اوردوسونون پ.ک.ک-يا قارشي عمليياتلاريندان بحث ائده ن يازييا ايلوستراسييا (تجسسوم) اولاراق گويا کوردلره مخصوص تورپاقلاري عکس ائتديرن خريته درج ائديب. همين خريته ده نه اينکي گونئي آزربايجانين غرب تورپاقلاري، حتتا قوزئي آزربايجانين قاراباغ و ناخچيوان بؤلگه لرينين بير حيصصه سي ده کوردلرين ياشاديغي اراضي کيمي تقديم اولونوب.

گونئي آزربايجان اهاليسينين ساييسي باره ده يانليش معلوماتلارين زامان-زامان ياييلماسيندا ايران رئژيمينين «خيدمتي» بؤيوکدور. بئله کي، اؤته ن ايلين پاييزيندا اؤلکه ده گئچيريله ن سيياهيياآلمانين سونوجوندا اهالينين عومومي ساييي، قادين و کيشيلرين، شهه ر و کند اهاليسينين نيسبتي و س. باره ده اينفورماسييا وئريلسه ده، اهالينين ائتنيک ترکيبي باره ده معلوماتلار آچيقلانمادي.


Read more!

Tuesday, November 13, 2007



تظاهرات دهها تن از اهالی مغان در برابر مجلس شورای اسلامی

شرکت پارس سپاه، زمینهای غصب شده ما را پس دهد

میللی شورا- یک شنبه 20 آبان ماه: مهر: جمعی از ساکنان محدوده شرکت پارس مغان به منظور احقاق حق خود در واگذاری اراضی زراعی تصرف شده آنها توسط شرکت مذکور، در مقابل مجلس شورای اسلامی تجمع کردند.

تجمع کنندگان که تعداد آنها حدود 30 تن است و به نمایندگی از سایر اهالی این منطقه در برابر خانه ملت حضور یافته اند، اعلام کردند: شرکت خصوصی پارس مغان با اجبار زمین های زراعی آنها را جهت توسعه این شرکت تصرف کرده و اکنون آنها خواستار باز گشت زمینهای مذکور به صاحبانش و احقاق حق خود هستند.
آنها تاکید کردند: این مسئله را در سفر رئیس جمهور به استان اردبیل با او در میان گذاشتند و دکتر احمدی نژاد بر لزوم حل مشکل این عشایر تاکید کرده اما فقط برخی از این مجموعه توانستند به صورت ناقص ( دریافت 3 هکتار زمین) به حق خود دست یابند.

میللی شورا- شرکت پارس مغان وابسته به سپاه پاسداران است. سه سال پیش نیز این اعتراضات در مغان بصورت مردمی بوقوع پیوست که متعاقب آن چندین تن از تظاهرات کنندگان به شهادت رسیدند. توجه به این امر لازم است که سپاه بر حاصلخیزترین و استراتژیکترین زمنیهای مرزی دشت مغان دست غصب گذاشته است.


Read more!



رژیم اپارتاید در حال اسکان اکراد در غرب آذربایجان جنوبی است
پان آریانیستها در حال ایجاد حایل کرد در مرزهای آذربایجان با تورکیه هستند

اقدام در جهت اسکان عشایر کرد در مرزهای غربی ایران ( غرب آذربایجان ) به منظور ایجاد نوار حایلی بین ترک های آذربایجان و ترکیه ، سیاستی است که در طول ده ها سال توسط رژیم های شوونیست و ضد ترک تهران و با توصیه ی اربابان غربی شان به اجرا در آمد و در طول این مدت خاک مقدس آذربایجان وجه المصالحه ی حکومت های فارس با گروهک های تروریستی کورد ، درازای آرام نمودن و مطیع ساختن آن ها شد .
حمایت های پشت پرده از اسکان و رشد جمعیتی بی رویه کوردها در غرب آذربایجان(در زمان بمباران شيميايي كردستان عراق توسط صدام) و اعطای زمینه های قاچاق و سرمایه های نجومی به دست آمده از این راه ، زمینه ساز بحران سنگینی شد که با گذشت زمان اینک به مثابه پاشنه آشیل و نقطه ی ضعفی بر ژئو پولوتیک آذربایجان سنگینی می کند . بحرانی که همانند آن در شمال ارس و در سرزمین های قفقاز به دست دیگردشمن قسم خورده ی جهان ترک یعنی روس ها با استفاده ابزاري از ارامنه داشناك به وقوع پیوست .


ایجاد یک دولت ارمنی در غرب قفقاز بعنوان حایلی میان جمهوری آذربایجان با ترکیه در اوایل قرن بیستم ، که با اعطای منطقه ی استراتژیک ” زنگه زور” به ارمنستان موجبات جدایی میان خاک نخجوان با کلیت این جمهوری ترک را نیز فراهم آورد . طراحی بحران قاراباغ و دامن زدن به آن نیز چون پاشنه ی آشیلی بر راه توسعه و ترقی آذربایجان عمل کرد و در این میان نقش دولت اسلامی نیز غیر قابل انکار بود !!!!!
رژیم جمهوری اسلامی ایران در گذشته حمایت های علنی و غیر قابل انکاری را از حزب تروریستی ( پ.ک.ک ) ، در جهت اخلال در امور داخلی ترکیه و اعمال فشار بر دولت آن کشور به عمل آورد . ولی غده ی سرطانی پ.ک.ک به موازات این اعمال محوله ، نقش بارزی را نیز در جهت بیدار نمودن احساسات لجام گسیخته اکراد غرب آذربایجان خصوصا در نیمه ی شمالی آن بازی کرد . همزمان با مبارزات مسلحانه ی گروههای نظامی کرد در سالهای بعد از انقلاب اسلامی و دوران جنگ ایران و عراق که در نیمه ی جنوبی آذربایجان غربی جریان داشت ، کوچکترین تحرکی در میان عشایر کورد کوه نشین شهرهای ماکو ، خوی ، سلماس به چشم نمی خورد .
آن ها که در زیر خط تمدن و در بدوی ترین وضعیت به گذران زندگی مشغول بودند و هستند ، بعدها با رفت و آمد آزادانه ی چریک های پ.ک.ک در خاک آذربایجان و ایجاد پایگاههای نظامی آنان در خاک ایران ، رفته رفته سر به شورش برداشتند و شروع به طرح ادعاهای ارضی نسبت به خاک آذربایجان نمودند . اینک نوبت عشایر و چوپانان کورد این مناطق بود که خود را ساکنین و صاحبین اصلی این سرزمین و باقی مانندگان تمدن های درخشان اورارتو ، ماد ، ماننا و …بنامند .
در جریان اعتراضات کوردها به دستگیری عبدالله اوجالان(رهبر تروريستهاي پ.ك.ك معروف به قاتل نوزاد) که در مناطق مختلفی جریان داشت ، وزارت اطلاعات ، دستگاههای نظامی و حتی فرمانداریهای منطقه از کوردها برای انجام اعتراضاتی ساختگی و فرمایشی دعوت به عمل آوردند . از جمله ی آن ها سازماندهی کوردهای منطقه ی ماکو در شهر بازرگان بود . حاکمیت ایران که در ابتدا سرخوش از شعارهای ضدتورک ، ضدآمریکایی و اسرائیلی آن ها بود ، در فاصله ی کمی با شعارهای استقلال طلبانه و شورش های خیابانی آنها مواجه شد و با دست پاچگی به سرکوب صوری این اعتراضات پرداخت . ولی این موفقیت بزرگی برای کوردها بود که برای نخستین بار در سطح شهرهایی چون ماکو و ارومیه دست به حرکت های خیابانی و اعلام موجودیت خویش زده بودند .
امروزه این تحرکات با ایجاد شاخه ی ایران از حزب پ ک ک یعنی گروهک پژاک به مرحله ی تازه ای رسیده است . هر از چند گاهی خبر از کشته شدن تعدادی از سربازان بی گناه و حتی درجه داران نظامي ایران(تورك) در نوار مرزی با ترکیه و یا درگیری های صوری و از پیش تعیین شده ی آنان با اشرار مسلح پژاک به گوش می رسد ولی کشته شدن چند سرباز یا نظامی برای دولت فاشیست ایران چندان هزینه ای نیست که بابت آن از حمایت های چندین ده ساله ی تهران در قبال کوردها بر علیه ترک ها چشم بپوشد .
گزارش های اخیر از مناطق مرزی ايران و توركيه حاکیست که پژاک اینک از نوعی خودمختاری و آزادی کامل در آن مناطق برخوردار است . بطوریکه قاچاق محموله های عظیم بنزین و گازوئیل و مافياي مواد مخدر از طریق نوار مرزی ماکو – ترکیه و اورمو–تركيه در انحصار کامل آن ها می باشد . همه روزه عصرها با تعطیل شدن گمرک بازرگان که قاچاق شبانه ی سوخت و دیگر کالاها به آن سوی مرز آغاز می شود ، حاکمیت بی چون و چرای اشرار پژاک نیز آغاز می شود . آن ها از همه ی محموله های سوخت که توسط گروههای مختلف ترک و کرد به ترکیه حمل می شود ، کمیسیون و درصد اخذ می کنند و همه ی قاچاقچیان موظف به هماهنگی با آنها می باشند .
در مواردی که گروهی از پرداخت این درصد مقرر شده به آن ها امتناع کند و یا بدون اطلاع آنها مبادرت به قاچاق سوخت نماید ، توسط اعضای گروه پژاک و در دادگاههای صحرایی محاکمه می شود . در برخی از این دادگاهها از طریق موبایل تماس مستقیمی با مسئولین خودفروش ایرانی برقرار می شود و پس از پخش اظهارات آن مقام مسئول نظیر رئیس اداره قاچاق شهرستان ، افسران ارشد نظامی و اطلاعاتی – مبنی بر اینکه مراجعه و خبرچینی فلان فرد نزد ما صحت دارد – آن شخص محاکمه می شود . یکی از این دادگاهها در مورد روحانی یکی از طوایف کورد ماکو برگزار شد .
در این محاکمه ، نامه ی آن روحانی به فرمانداری ماکو در مورد اقدامات پژاک و خصوصا محل اختفای سرکرده ی آنان در ماکو به اسم ” جمیل ” ، قرائت و سپس حکم اعدام در مورد او به اجرا درآمد . این نامه از طریق عضو سابق شورای شهر ماکو و کارمند فرمانداری این شهر به اسم ” عبدالمجید جلالی نژاد ” که خود کورد و از حامیان پشت پرده ی آنان بوده است ، در اختیار پژاک قرار گرفته بود . ” جمیل ” که خود از کرد های سوریه است ، از دوستی نزدیک مقامات محلی ماکو و اداره ی اطلاعات این شهر برخوردار بوده است . بطوریکه در این اواخر در خود شهر ماکو سکونت داشت و دارد و همه روزه می شود او را در چهارراه مرکزی ماکو ملاقات کرد ! چندی پیش جمیل به یکی از درجه داران ارشد راهنمای رانندگی ماکو نسبت به جریمه کردن ماشین های سایپا که از مورد استفاده ترین خودروها توسط قاچاقچیان کورد است تذکر داده بود . طبق گزارشهای جدیدتر ، اینک فرد دیگری بنام ” کاک سعید ” سرکردگی اشرار پژاک را در این شهر عهده دار شده است .
گروه پژاک در این فرمانروایی بی حد و حصر خود بر نوار مرزی ، از همکاری نزدیک رؤسای پایگاههای مرزی برخوردار است و آن ها بیشتر به خاطر عواید سرشار این همکاری و بعضا از ترس اقدامات تلافی جویانه ی این گروه تن به حمایت خفت بار از دشمنان آذربایجان می دهند .
در مناظق کردنشین و مرزی ارومیه نظیر صومای برادوست ، مرگور ، هشتیان و ….. نیز در غیاب نیروهای نظامی ایران ، پژاک از وضعیت مشابهی برخوردار است . به دلیل عدم پاسخگویی پمپ بنزین های منطقه سلماس به حجم گسترده قاچاق سوخت ، اتومبیل هایی که بعد از تهیه سوخت از ارومیه از طریق مسیرهای فرعی راهی مرزهای سلماس می شوند نیز ، هرکدام مجبور به پرداخت 20 هزار تومان به ماموران پژاک می باشند .پژاک در جهت پیشبرد طرح توسعه طلبانه ی خود و عملی نمودن آرمان کردستان بزرگ ، از تمامی سرمایه داران کرد منطقه و مردان طوایف کرد ، مبالغی را مطالبه می کنند و همه ی آنها موظف به پرداخت این مبالغ مقرر شده می باشند .
به دنبال زاد و ولد قارچ گونه ی اکراد و سرازیر شدن آنها به طرف شهر که با تشویق سران قبایل کرد و سیاست های جهت دار مرکز صورت می گرفت ، نمادی لازم بود که نمایانگر حضور آن ها در شهر ماکو باشد . با حمایت های مالی سرمایه دار بزرگ اکراد یعنی ” باران گؤزل ” – که اینک در جمهوری آذربایجان و اکراین سکونت دارد و مالکیت شرکت های بزرگ چند ملیتی در سطح بیشتر کشورهای منطقه را در دست دارد – و با حمایت های تنها عضو کرد شورای شهر سابق ماکو یعنی جلالی نژاد ، آنها برای اولین بار موفق به احداث مسجدی در ماکو شدند و خانه ی پدری باران گؤزل پس از مذاکرات پشت پرده ی بسیار با مسئولین وطن فروش ماکو و تهران و اهدای رشوه های کلان به آنها اینک بعنوان موزه در آمده است . موزه ای بیانگر حضور عنصر کرد در ماکو و زمینه ساز ادعاهای آینده آنها نسبت به این شهر می باشد .
طرح دیگری نیز برای حصارکشی دور قبرستان در روستاهای دورافتاده ی کردنشین ، توسط پژاک پیشنهاد و هزینه های آن از سرمایه داران کرد مطالبه شد چرا که از نظر آنها این قبرستان ها می توانند سندی بر حضور اکراد در منطقه خصوصا برای مناقشات ارضی آینده باشند .جای تاسف بیشتر اینجاست که با وجود آزادی عمل بی حد و مرز کردها ، فعالین فرهنگی – سیاسی حرکت ملی آذربایجان در ماکو ، متحمل سنگین ترین فشارهای امنیتی ، بازداشت های پی در پی و محاکمات طولانی در دادگاههای مختلف می شوند .
حتی توزیع یک کاغذ پاره با مضامین نه چندان تند و با تیراژ محدود ، جست و جوهای دامنه دار خائنین اداره ی اطلاعات و سپس بازداشت و بازجویی تمام فعالان این شهر می شود ولی تروریست های بی رحم پژاک و پ ک ک حتی نسبت به همزبانان خاطی خود نیز اندک ترحمی به خرج نمی دهند ، با آزادی کامل در حال کسب ثروت های کلان و پیاده نمودن قدم به قدم حاکمیت نامشروع کورد در سرزمین آذربایجان می باشند.

bati-gunaz.blogfa


Read more!

Saturday, November 10, 2007



مقدمات ایجاد یک شهرک فارس نشین در مجاورت سد خدافرین در حال تامین است

میللی شورا-دو شنبه14 آبان ماه: خدافرن: با توجه به اهمیت سد خدافرین برای جمهوری اسلامی ایران و نیز نگرانی از بکار گیری نیروهای بومی، براساس اخباری که از منطقه دریافت کرده ایم در حال حاضر مقدمات احداث یک شهرک کارمندی برای نیروهای غیر بومی در حال فراهم شدن است.

اهالی بومی منطقه معتقدند که در مجاورت سد شهرک فارس نشینی در حال ساخت است که این شهرک فارس نشین عهده دار مسئولیتهای منطقه تجاری مجاور سد نیز خواهد شد.


Read more!

Wednesday, October 24, 2007



نقشه امپراطوري بزرگ آذربايجان



موسسه‌ي تاريخ فرهنگستان علوم جمهوري آذربايجان نيز اخيرا با برگزاري كنفرانسي با عنوان “نگرش جديد به تاريخ” نخستين اطلس تاريخي اين كشور را ارايه كرد. در تصاوير اين اطلس، تمام اراضي ايران و بخشي از اراضي همسايگان نيز جزو تاريخ جمهوري آذربايجان معرفي شده است.

میللی شورا-4 شنبه 18 مهر: ایرنا: مجيد فيض‌اللهي” مسوول واحد مطبوعاتي سفارت جمهوري اسلامي‌ايران در باكو گفت: سفارت ايران در باكو اطلسي را كه از سوي فرهنگستان علوم جمهوري آذربايجان به چاپ رسيد، خواستار شده است. فيض اللهي اضافه كرد: در پي اين اقدام فرهنگستان علوم جمهوري آذربايجان اعلام كرده كه تنها يك نسخه از آن چاپ شده و انتشار آن عمومي نبوده و تاكنون نيز آن را به سفارت ايران تحويل نداده است(!)

به گزارش منابع خبري باكو، موسسه‌ي تاريخ فرهنگستان علوم جمهوري آذربايجان نيز اخيرا با برگزاري كنفرانسي با عنوان “نگرش جديد به تاريخ” نخستين اطلس تاريخي اين كشور را ارايه كرد. در تصاوير اين اطلس، تمام اراضي ايران و بخشي از اراضي همسايگان نيز جزو تاريخ جمهوري آذربايجان معرفي شده است. رييس موسسه‌ي تاريخ فرهنگستان علوم جمهوري آذربايجان در اين كنفرانس گفت: “اراضي آذربايجان كه در طول تاريخ بر اساس تصميم‌هاي ناعادلانه از آن گرفته شده، نشان مي‌دهد كه نبايد بلايي كه به سر اين كشور آمده، فراموش شود”.

“يعقوب محموداف” در اين كنفرانس افزود: اطلس جديد ‪ ۴۰۰نسخه‌اي، شامل ‪ ۵۰نقشه از تقسيمات ارضي اداري دولت آذربايجان از ايام قديم تا دوران كنوني مي‌باشد. وي انتشار اين اطلس را گام جديدي در راه “افشاي افتراهاي ارمنستان” خواند و گفت: اين اطلس به زبان‌هاي روسي و انگليسي تهيه و براي كشورهاي مختلف ارسال خواهد شد.

لازم به ذكر است كه در ايران برخي محافل سياسي كه تحت سلطه تفكر شوونيستي ضد توركي هستند، نسبت به انتشار اين نقشه تاريخي تبليغات سوئي براه انداختند. .آنان مدعي شدند كه كشور تازه استقلال يافته آذربايجان با انتشار اين نقشه جغرافيائي تاريخي ،قصد تعرض به اراضي كشورهاي همسايه را دارد . اين در حالي است كه اراضي مشخص شده در نقشه منتشر شده از سوي ارگانهاي فرهنگي آموزشي آدربايجان شمالي ، اراضي تحت فرمان حكومتهاي آق قويونلو و قره قويونلو ، همچنين قلمرو حكومتي اوزون حسن و شروانشاه ها را مشخص ميكند. البته عوامل شوونيسم فارس مشخص نكرده اند، چگونه ميتوان با انتشار يك نقشه تاريخي آموزشي اراضي كشورهاي ديگر را مورد تعرض قرار داد . اين عوامل از بهانه اي براي برهم زدن روابط دو كشور ايران و آذربايجان شمالي بهره برداري غرض ورزانه ميكنند.


Read more!

Wednesday, September 12, 2007




بریتانیانین تورک بیرلیگینه قارشی اویدورمالار یولو ایله فارس دؤولتچیلیگینی فورمالاشدیرماسی

حسن صفری
hseferiaz@yahoo.com

بؤیوک ایمپئراتورلوقلار قوران تورک اولوسونون پوتئنسیالینی دگرلندیرمک اوچون چوخ دا اوزاقلارا گئتمک لازیم دئییلدیر. ساده جه 500 یوز ایل اوله قاییدیب، دونیانین سیاسی خریطه سینه اؤتری نظر سالدیقدا، بو بؤیوک اولوسون بوتون غرب دونیاسینی دوشوندورمه یه و یقین کی، قورخماغا وادار ائدن نئجه بؤیوک پوتئنسیالا مالیک اولدوغونو دویماق ائله ده چتین دئییلدیر. بئله کی، ائله بیرینجی باخیشدان همین دؤورده دونیادا تورک اولوسونون نئجه آپاریجی مؤوقعیه مالیک اولماسی اؤزونو آچیق شکیلده بوروزه وئریر. همین آپاریجی مؤوقع 150-100 ایل بوندان اؤنجه یه کیمی داوام ائتمیشدیر.

آسیادا 500 ایل اؤنجه هیندیستان یاریماداسی داخیل اولماقلا بابور تورک ایمپئراتورلوغو (1858-1526) حاکیم ایدی. همین ایمپئراتورلوغون شیمالیندا حال- حاضیردا چینده یئرلشن شرقی تورکیستاندا کاشغار (اویغور) خانلیغی (15- نجی یوز ایللیک-1877) مؤوجود ایدی. بونلارین شرقینده ایسه سیبیر و اورتا آسیا تورک دؤولتلری و صفوی دؤولتی (1732- 1502) حؤکمرانلیق ائدیردی. بونلاردان دا شرقده آسیا، آفریقا و آوروپانین بؤیوک حیصه سینی احاطه ائدن عثمانلی ایمپئراتورلوغو (1922-1299)، قارا دنیزین شیمالیندا ایسه کیریم خانلیغی (1783-1441)، اوندان شیمالدا هشترخان خانلیغی (1466-1556)، قاسیم خانلیغی (1552- 1445)، قازان خانلیغی (1437-1552) و سایر تورک دؤولتلری حؤکمرانلیق ائدیردیلر.

البته بئله بؤیوک پوتئنسیالا مالیک اولان تورک اولوسو، هله آتیللا دؤورونده (اوروپا هون ایمپئراتورلوغو 469-374) بیزانس، روما و آلمانلار دا داخیل اولماقلا بوتون آوروپالیلاری دیزه چؤکدوره رک1، اونلارین تاریخی یادداشیندا ایز بوراخمیشدیر. ائله همین دؤوردن ده آوروپا اینسانیندا تورک خوفو داوام ائتمیش و سونراکی دؤورلرده داها دا گوجلنن بو اولوسون بیرلیگینی پوزماق هر زامان اونلاری دوشوندورموشدور.

سون 500 ایلین تاریخی حادیثه لرینه نظر سالدیقدا ایسه، تکجه عثمانلی ایمپئراتورلوغونون تک باشینا، آوروپا دؤولتلرینی نئجه دیزه چؤکدوردویونو گؤروروک. آوروپا و آوروپالی اوچون تورک عامیلی بیر نؤمره لی تهلوکه کیمی، همین دؤوردن آوروپا دؤولتلرینین سیاستینی تأثیر دایره سینه سالمیشدیر. بئله کی، جون لوکک (جان لاک)، دینی دؤزوملولوک حاقیندا یازدیغی مکتوبوندا رئمونسترانتلارا و آنتیرئمونسترانتلارا مخصوص کیلسه آراسیندا اختلافی آرادان قالدیرماغا و کناردان باخان عثمانلییا دیقتی یؤنلتمه یه اشاره ائدیر.2

بوتون آوروپا دؤولتلری اینگیلتره باشدا اولماقلا، اوزون مدتلی و قیسا مدتلی استراتئژی پلان حاضیرلایاراق، مؤوجود تورک پوتئنسیالینی ضعیفلتمک اوچون هجوما کئچدیلر. قیسا مدتلی استراتئژی پلان اوزره ایکی بؤیوک تورک دؤولتی یعنی عثمانلی و صفوی دؤولتلرینی محاریبه یه سؤوق ائتمک و بئله لیکله هم آوروپانی عثمانلی ایشغالیندان قوروماق، هم ده تورک پوتئنسیالینی ضعیفلتمک سیاستی داوام ائتدیریلمیشدیر. هله قاراقویونلولار دؤورونده همین استراتئژی پلانا استارت وئرن آوروپا دؤولتلری، صفویلر دؤورونده اوغور قازاندیلار. "عثمانلی علیهینه بیرلشمه نی صفوی شاهینا (شاه اسماعیل) تکلیف ائدن بیرینجی آوروپا سلطانلاری اسپانیا شاهی بیرینجی شارل و ماجاریستان شاهی ایکینجی لودویک ایدی." 3

1598- جی ایلده ایگیرمی آلتی نفردن عبارت آوروپا نماینده هئیتی اینگلیتره لی سئرآنتونی و سئر روبئرت شئرلینین باشچیلیغی ایله ایکینجی شاه عباسین سارایینا گلدیلر. "روبئرت شئرلینین بو سفردن مقصدی ایکینجی شاه عباسین، عثمانلیلارلا محاریبه یه باشلاماسینی مذاکیره ائتمکدن عبارت ایدی." 4

آوروپالیلارین تحریکی و فیتنه کارلیغی ایله ایکی یوز ایلدن آرتیق داوام ائدن عثمانلی - صفوی چکیشمه سی، بو ایکی بؤیوک دونیوی گوجه مالیک اولان تورک ایمپئراتورلوقلارینین گوجونو ضعیفلتمکله یاناشی، قارا دنیزین شیمالیندان (دشتی قیپچاقدان) سیبیر و اوزاق شرقه قدر اوزانان بؤیوک تورک اراضیسینین (1681- جی ایلده قاسیم خانلیغی، 1556- جی ایلده قازان خانلیغینی، 1557- جی ایلده نوقای اورداسی، 1557- جی ایلده هشدرخان خانلیغی، 1600- جو ایلده سیبیر خانلیغی و داها سونرالار 1783- جو ایلده کیریم خانلیغی و 19- جو عصرده قازاق خانلیغی)5 روسلار طرفیندن ایشغال ائدیلمه سینه شرایط یاراتدی. همین پروسئسین داوام ائتدیریلمه سی ایله سونراکی یوزایللیکلرده ایسه تورکیستانین باشقا تورک دؤولتلری (1868- جی ایلده بخارا خانلیغی، 1873- جو ایلده خیوه خانلیغی، 1876- جی ایلده کوکند خانلیغی و 1885- جی ایلده تورکمنستان خانلیغی)، قافقاز و شیمالی قافقاز تورک دؤلتلری و توپلولوقلاری، ائله جه ده کؤمکسیز قالان شرقی تورکیستان (کاشغار- تورفان خانلیغی) 1877- جی ایلده چین طرفیندن ایشغال ائدیلدی. بئله لیکله غرب دونیاسی، باشدا اینگیلتره اولماقلا، تورک اولوسونون ضعیفله مه سی و حتّی محوی حسابینا بؤیوک روسییانین یارانماسینا شرایط یاراتدیلار. حالبوکی روسلار اصلینده اسکاندیناو خالقی اولموش و خزر ایمپئراتورلوغونون (تورک ایمپئراتورلوغو) سون ایللرینده شرقه دوغرو حرکت ائده رک، "روریکین باشچیلیغی ایله 862- جی ایلده خزر قالاسی سامباتایا گلیب، تجارت ائتمک اوچون اجازه آلیر. روریکدن سونرا کنیاز اولئق حاکیمیته گله رک تورکلر طرفیندن قورولموش کییئو (کیف) شهرینی اله کئچیردی."6 گؤروندویو کیمی روسلار اؤز تورپاقلاریندان قات- قات بؤیوک اولان تورک اراضیسینی (قارا دنیزین شیمالی و ایندیکی اوکراینا اراضیسی داخیل اولماقلا، شیمالدا بوز دنیزی و شرقده یاپونوا حدودلارینا قدر اراضینی) ایشغال ائتدیکدن سونرا، تورکلری دؤورون غیری- اینسانی آسسیمیلیاسییا مئتودلاری (رئپرئسییا، دئموقرافیک وضعیتین دییشدیریلمه سی و ...) ایله روسلاشدیردیلار.

لاکین بونلار اینگیلتره باشدا اولماقلا غرب دونیاسی نین، تورکلری ضعیفلتمک اوچون تطبیق ائتدیگی اوزون مدتلی و قیسا مدتلی سییاستین تطبیقی نین دولایی یوللا نتیجه سیندن عبارت ایدی. یعنی اصلینده همین قیسا مدتلی استراتژی پلاندا نظرده توتلان عثمانلی- صفوی محاریبه لری نتیجه سینده، عثمانلی و یا حتی صفوی دؤلتینین مدافعه ایمکانیندان محروم قالان دیگر تورک دؤولتلری روسلارین ایشغالچی هجوملارینا تک باشینا داوام گتیره بیلمه یه رک، ایشغال ائدیلمیشلر.

اون آلتینجی یوزایللیکده هوللاندییا، پورتوقالییا و داها سونرا اینگیلتره و سایر آوروپا دؤولتلرینین شرقه، دنیز سیاحتی تشکیل ائتمه لری، اونلارین، تورک سولاله سینین حاکیمیتینده اولان هیندیستانا، ماراغینین آرتماسینا سبب اولدو. دنیزچیلییه داها گئج باشلایان اینگیلتره بو ساحه ده اؤز رقیبلرینی اؤتوب کئچدی و هیندیستانین بیر نئچه یئرینی ایشغال ائتدی. "شرقی هیند کومپانیاسی، مدرسده (1636)، بومبئیده (1668) و کلکتته ده (1686) محکملندی." 7

بئله لیکله عثمانلی ایمپئراتورلوغو ایله محاریبه آپاران آوروپا دؤولتلری، صفوی-عثمانلی اختلافلارینی قیزیشدیریب، اونلاری محاریبه یه سؤوق ائتمکله، بیر طرفدن کؤمکسیز قالان بیر چوخ تورک دؤولتلری نین روسلار طرفیندن ایشغالینا شرایط یاراتدی، دیگر طرفدن ایسه، اینگیلتره، هیندیستاندا بابور تورک ایمپئراتورلوغونو تدریجاً ایشغال ائدیب، مستملکه یه چئویردی. هیندیستانین ایشغال ائدیلمه سی ایله بؤیوک تورک ایمپئراتورلوقلاریندان بیری چؤکموش اولسا دا، ایندی هم زنگین ثروتلره مالیک اولان بو اراضینی الده ساخلاماق، هم ده اوزاق استراتژی پلان اوزره شرقدن غربه اوزانان بؤیوک تورک زینجیرینین ان مهم حالقالاریندان بیرینی (ایران تورک دؤولتینی) قیرماق پروریتئت تشکیل ائدیردی. میللتلشمه مرحله سینه قدم قویماقدا اولان آوروپا، بؤیوک تورک پوتئنسیالینین یاخین پرئسپئکتیوده بئله، دونیایا آغالیق ائتمک گوجونده اولدوغونو یاخشی بیلیردی. اونا گؤره ده، هیندیستانی الده ساخلاماق اوچون حاضیرلانان پلانلارلا یاناشی، شرقدن غربه اوزانان تورک زینجیرینین ان مهم حالقالاریندان بیرینی (ایران حالقاسینی) قیرماق اوچون پلانلار جیزیلدی.

بیرینجی مرحله ده اینگیلتره، هیندیستانی موستملکه ائتدیکدن سونرا، بو اؤلکه نی ابدی اولاراق الینده ساخلاماق اوچون اویدورمالارا ال آتیب، هر واسیطه ایله اینگیلتره- هیندیستان بیرلیگینی اساسلاندیرماغی قارشییا مقصد قویدو. 1786- جی ایلده اینگیلتره نین موستملکه سی اولان هیندیستاندا چالیشان ویلیام جونز، سانسکریت دیلی ایله بیر سیرا آوروپا دیللری آراسیندا اوخشارلیقلاری حیس ائتدی. او، بو دیللری هیند- آوروپا دیلی آدلاندیردی.8 بو مسئله آوروپادا موستملکه چی دؤولتلرینین الینده اؤز موستملکه سیاستینی اساسلاندیرماق اوچون یاخشی واسیطه یه چئوریلدی. بئله جه "دیلچیلیک نظرییه لرینین ائتنولوژی و عیرق ساحه لرینه ده شامیل ائدیلمه سی مسئله سینده کریستوف ماینئرسین (1810- 1747) گؤردویو ایشلر بؤیوک رول اوینامیشدیر. ماینئرس، خالقلا عیرق آراسیندا علاقه نین مؤوجود اولماسینا تأکید ائده رک، دیلچیلیک تئرمینلریندن عیرقه عایید ساحه لرین ایضاحیندا ایستیفاده ائتدی".9 بئله لیکله آبسورد هیند-آوروپا عیرقی مئیدانا چیخدی. بو نظرییه نین یارادیجیلارینین مقصدی بؤیوک بریتانییانین هیندیستاندا موستملکه چیلیگینین اساسلاندیریلاراق، داوام ائتدیریلمه سی ایدی. بئله کی، بو نظرییه نین اساس بانیلریندن بیری فرئدریش موللئر (آلمانییا- اینگیلتره دیلچیسی) سؤیله میشدیر: "بریتانییا ایمپئریالیزمی واسیطه سی ایله ایکی هیند و آوروپا حیصه سینین (بریتانییا و هیندیستان) بیرلشمه سی آللاهین نیشانه لریندن بیریدیر ".10

هیندیستانی الده ساخلاماق اوچون هیندیستان- اینگیلتره بیرلیگینی اساسلاندیرماقلا یاناشی، اونو، دیگر دؤولتلرین ایشغالیندان دا قوروماق لازیم گلیردی. خوصوصیله ناپالئونون هیندیستانا هجوم ائتمه احتیمالی، هیندیستان اطرافی اراضیلرین اؤیره نیلمه سی و بو اؤلکه نین اطرافیندا موحافیظه زوناسینین یارادیلماسی مسئله سی گوندمه گلدی. هیندیستانا قونشو اولان ایران تورک دؤولتی ایسه بؤیوک اهمیته مالیک ایدی. بو مسئله نین اهمیتیندن خبری اولان جون مئلکوم (جان ملکم) " 1800- جو ایلده مکتوبوندا یازیر کی، بوتون واختیمی بیزیم آز تانیش اولدوغوموز بو غئیری-عادی اؤلکه نی (یران تورک دؤولتینی) اؤیرنمه یه صرف ائدیرم."11

بئله لیکله ایران تورک دؤولتی ایله باغلی قیسا مودتلی و اوزون مودتلی استراتئژی پلانلارین ایجراسینین گئدیشاتیندا، شرقشوناسلیق و اونون مهم قولو اولان ایرانشوناسلیغین غربده اساسی قویولدو. کمبریج، آکسفورد و سایر اونیوئرسیتئتلردن باشقا اینگیلتره نین شرقی هیند کومپانییاسیندا، هئلیبوری آدیندا شرقشوناسلیق کوللئجی ده تأسیس ائدیلمیشدیر. بو شرقشوناسلیق مرکزلرینین فونکسییاسی، اینگیلتره موستملکه چیلیگینه شرق اوزره مأمور و کادرلار یئتیشدیریمکدن عیبارت ایدی.12 همین مأمورلار قئید ائدیلن استراتئژی پلانلارین ایجرا گئدیشاتینی سورعتلندیردیلر.

آرتیق 19- جو عصرده اوزاق استراتئژی پلان آکتواللاشدیقجا هیندیستانین، هیند-آوروپالیلارین آنا یوردو اولماسی حاقیندا اویدوردوقلاری نظرییه لر سؤنوکدو. بو دفعه ایران تورک دؤولتینده فارس عامیلینی قالدیرماق و همین نظرییه نی بو ایستیقامتده ایشه سالماق آکتواللاشدی. آرتیق ایران تورک دؤولتینده، تورکلرین بیرلیگینی پوزماق اوچون "فارس عامیلی آوروپالیلارین دیقتینی جلب ائتدی. آنقوئتیل دوپپئرون، ویلیام جونس و هئردئر، هر بیری آیریلیقدا فارسی، هیند- آوروپالیلارین (آریالارین) وطنی تکلیف ائتدیلر. بعضیلری حتّی آوئستانین یازیلدیغی دیلین، سانسکریت دیلی قدر تاریخه مالیک اولدوغونو ادعا ائتدیلر." 13

آوروپالیلارین موستمله چیلیک مقصدی ایله اویدوردوقلاری "آری" سؤزونون ایسه ایندییه کیمی فارسلارین و دیگر ادعا ائتدیکلری هیند- آوروپا خالقلارینین دیلینده بو معنادا اولمادیغی علم عالمینه معلومدور. اصلینده، تمیز، پاک و آرینمیش معناسینی داشییان بو سؤز تورک سؤزودور. دارانین کیتابه سینده ایشله دیلن "آریکا" سؤزو ایسه عوصیانچی و آزغین معناسیدادیر. نورمان شارپ و کونت هر ایکیسی همین " آریکا "14 یعنی عوصیانچی سؤزونو آری عیرقی کیمی وئرمکله، تورکلره قارشی قئید ائدیلن "آری" عیرقینی ایجاد ائتدیلر (اویدوردولار).

آرتیق بوتون ایمکانلار اوزاق استرتئژی پلان اوزره قئید اولونان ایستیقامتده سفربر ائدیلمیشدی. اینگیلتره مأمورلاری واسیطه سی ایله، فارس ائتنوسو اساسیندا ایرانا تاریخ یازیلماغا (اویدورولماغا) باشلانیلدی. "اینگیلتره مأمورو جون مئلکوم، "ایران تاریخی" اثرینی یازماقلا ایرانشوناسلیغین اساسینی قویدو. سئر جان مئلکومدان باشقا ایرانشوناسلارین بؤیوک اکثریتی ده اینگیلتره نین و یا اینگیلتره شرقی هیندیستان کومپانییاسی نین رسمی دؤولت مأمورلاری ایدیلر و تدقیقات ایشلرینی ایراندا رسمی مأموریتلری جریانیندا حیاتا کئچیریردیلر. اونلار، اینگیلتره طرفیندن ایرانشوناسلیق تدقیقاتلارینا گؤندریلیردیلر." 15

هله شاه عباس دؤورونده آوروپادان گؤندریلن روبئرت شرلینین باشچیلیغیندا صفوی سارایینا گلن هئیتین تورکدن باشقا بو اؤلکه ده دیگر ائتنوسلارین، خصوصی ایله فارسلارین (اصلینده تاجیکلرین) یاشادیغی یئرلرده تاریخی آبیده آختارماسی و بیستون کیتابه لرینی تاپمالارینی نظره آلماساق، جون مئلکومدان سونرا 1811- جی ایلین مارت آییندا جیمز موریه و ویلیام اوزلی و سئر گور اوزلی هئیتی نین سایر عضولری ایران تورک دؤولتینین پایتاختی تهرانا گلمک اوچون بوشهره گلدیلر. اونلارا، تهران ایستیقامتینده حرکت یولوندا معلومات توپلاماق مأموریتی وئریلمیشدیر. بریتانییا شرقشوناسلاری، شیراز اطرافیندا گویا ایرانین کئچمیشی حاقیندا معلومات توپلاماق، تاریخی آبیده تاپیب، فاکت الده ائتمک ایسته ییردیلر. اونلارا بریتانییا خاریجی ایشلر ناظیرلیگی طرفیندن تاریخی آبیده تاپیب، ساختالاشدیرماق و فارس ائتنوسو، ائله جه ده اؤزلری طرفیندن اویدورولان آبسورد آریایزم نظرییه سی ایستیقامتینده ایرانا تاریخ یازماق و ایرانی فارسلا باغلاماغا مأموریت وئریلمیشدیر. بئله لیکله همین قروپ "تاریخی اهمیتی اولان بیر نئچه یئره باخیش کئچیریب و همین قروپون عضوو استون، شاپورون هئیکه لی یئرلشن شاپور ماغاراسینی آشکار ائتدی."16

1818- جی ایلده دیگر اینگیلتره لی روبئرت کئرپورتئر، بیستون کیتابه سینین بیرینجی دفعه اولاراق اوزونو چیخاردی. اوندان سونرا اینگیلتره لی ضابیط رولینسون Sir Henry) (Creswicke Rawlinson 1833- جو ایلده ایرانا گلیب، بیستون کیتابه لرینین اوخونوشونون رمزینی کشف ائتدی. "رولینسون، دارانین بیستونداکی بؤیوک کیتابه سینین تام شکیلده ترجومه سینی، لندنده کراللیغین آسیا جمعیتینه (Royal Asiatic Society) تقدیم ائتدی و رولینسونون یئنیدن دوزه لیشی ایله چاپا حاضیرلاندی." 17 دئنیس رایت، رولینسونون بو یازیلارا ماراق گؤسترمه سی حاقیندا یازیر: "رولینسونون بیرینجی دفعه بو میخی یازیلارا ماراق گؤسترمه سی معلوم دئییل. بو مسئله ده یقین کی، جون مئلکوما آفرین دئمک لازیمدیر. جون مئلکوم 1823- جو ایلده هیندیستانا اوزون مودتلی سفرینده باجاریقلی گنج ظابیط رولینسونو حیمایه سی آلتینا آلیب، اونو ایران ناغیللارینین سِحرینه سالدی".18 لاکین سون ایللرده بریتانییا باشدا اولماقلا آوروپالیلارین بئله فعالیتلرینین نه مقصد گوددویو و اونلارین نئجه کؤکلو اویدورمالارا یول وئریلدیکلری اوزه چیخیر. اونلار، ایندیکی فارسا مخصوص اولمایان بیر مدنیتی ساختالاشدیریب، فارسین آدینا یازماقلا، فارس اتنوسو اساسیندا ایران دؤولتچیلیگی تاریخی نین اساسینی قویوب، ایران تورک دؤولتینی، فارس (تاجیک) دؤولتینه چئویردیلر.

بیستوندا رولینسون و دیگر امکداشلارینین قدیم فارس یازیلاری آدی ایله آشکار ائده رک تقدیم ائتدیگی کیتابه نین دیلی، حاضیردا فارس دیلی کیمی تانینان (ایندی ایراندا فارس دیلی کیمی تانینان و دانیشیلان دیل اصلینده تاجیک دیلیدیر. فارس دیلین کؤکو اهمه نیلرین چؤکمه سی ایله کسیلدی) دیل ایله هئچ بیر باغلیلیغا مالیک دئییلدیر. "حتّی شارپین دا اعتیراف ائتدیگی کیمی اهمه نی دؤولتینین سقطو ایله بو یاد دیلین کؤکو تامامیله کسیلدی." 19

بیستون یازیلارینین دیلینین قراماتیکاسیندا (مورفولوگییا و سینتاکسیس) ایسملر اوچ-کیشی، قادین و اورتا جینسه بؤلونور. پارادیقما ایسه - تک، ایکیلیک و جمع فورماسیندا و سککیز حالتدن عیبارتدیر.20 بونلار ایسه اسلاویان دیللرینه عایید خوصوصیتلردیر. حاضیرکی فارس دیلینده و ایرانین دیگر یئرلی دیللری، او جومله دن آذربایجان، خوراسان، لوریستان، زابل، سیستان و سایر یئرلرده دانیشیلان دیللرده ایسیم جینسه تابع دئییلدیر. بو خوصوصیتلر فارس دیلینه تامامیله یاددیر.21 اوسته لیک همین دیلین سؤز خزینه سینده کوللی میقداردا اسلاویان دیللرینه خاص سؤزلر مؤوجوددور.

بونلاردان علاوه ، ایران تورک اؤلکه سینده موسلمان تورکلر و عربلردن فرقلی کیملیک یاراتماق اوچون، آهورامزدا (اصلینده آسسور آللاهینین آدیدیر)، قدیم فارس دیلی متنلری، پهلوی دیلی، زردوشت دینی، مزدک دینی و سایر بئله فرقلندیریجی عامیللر اویدورولدو. حتّی قدیم متنلر کیمی قلمه وئریلن بیر چؤخ اوزدن ایراق آبیده لرین، سون یوزیللیکلرده اینگیلتره نین موستملکه چیلیگینده اولان هیندیستاندا اویدورولاراق محض قئید ائتدیگیمیز مقصد اوچون یازیلدیغی آشاکارلانیب. عینی زاماندا آذربایجان و ایران تورکلرینه، ائله جه ده رئگیونون دیگر خالقلارینا عایید اولان مدنیت آبیده لرینی، مدنی اوغورلوق یولو ایله اهمه نی (هخامنشی) و ساسانیلرین آدینا یازمیشلار. میدییا و پارفییانین دا اویدورولان هیند-آوروپا و آری، یعنی گویا فارسلارا عایید مدنیت اولدوغو ادعا ائدیلدی. بونلارین هامیسیندان مقصد یالنیز و یالنیز ایران تورک دؤولتینده فارس دؤولتچیلیگی نین اساسینی قویماق اوچون تاریخی بازا یاراتماق و نتیجه ده ایرانی فارس دؤولتینه چئویرمکله تورک بیرلیگینی پوزماقدان عیبارت ایدی.

همین دؤورده قئید ائدیلن کؤکلو اویدورمالارلا یاناشی، ایران تورک دؤولتینین (قاجارلارین) ساراییندا نفوذ صاحیبی اولماق اوچون آشاغیدان توتموش، یوکسک روتبه لی مأمورلارا کیمی روشوت وئرمکله نفوذ ائده بیلدیلر. بئله لیکله هم روشوتخورلوغو اؤلکه ده رواج وئردیلر هم ده سارایا نفوذ ائدیب، قئید ائدیلن ایستیقامتده ایشلرینی ایره لی آپارا بیلدیلر. فتحعلی شاه قاجار، 1800- جو ایلده باش ناظیر حاجی ابراهیمی وظیفه دن کنارلاشدیریب، اونو و قوهوملارینی اؤلدورنده، شوشترین حاکیمی میرزه ابوالحسن خان سارای آداملاری نین کؤمگی ایله اؤلومدن قورتاردی. او، سونرالار اینگیلتره سفیرلیگی نین مونشیسی جیمز موریه ایله بیرلیکده اینگیلتره یه یوللاندی. اورادا میرزه ابوالحسن خان، سئر قور اوزلی نین Sir Gore Ouseli) (Bart مئهماندارلیغی ایله فراماسونئری تشکیلاتینا داخیل ائدیلدی.22 اینگیلتره دؤولتی میرزه ابوالحسن خاندان یاخشی استیفاده ائده بیلمه سی اوچون، اونو چوخلو میقداردا هدییه لر و پوللا ایرانا یولا سالدی. او، همین هدییه لری و پوللاری سارای آداملارینا داغیداراق، سارایدا نفوذ قازانمالی ایدی.23 بئله لیکله ایران تورک دؤولتینی ایچه ریدن داغیدان ایکی پروسئسه استارت وئریلدی. بیرینجی یوزلرله یوکسک روتبه لی دؤولت مأمورو اینگیلتره نین جاسوسونا چئوریلدی. ایکینجی پروسئس ایسه، گله جکده اؤلکه نین بوتون ضیالیلارینی زهرله ییب، فارسچی ائده جک ماسونلوق جریانی ایدی. "همین دؤورده اینگیلتره نین دؤولت سیاستینی پلانلاشدیرانلار، ایران اوزره اینگیلتره نین سیاستینی تام شکیلده تطبیق ائتمک اوچون فراماسون تشکیلاتلارینین مؤوجودلوغونو، ایرانلیلارین فراماسون اولمالارینی و اینگیلیس فراماسونلارینین ایرانا گؤندریلمه سینی لازیم بیلیردیلر." 24

همین پروسئسین بیر نئچه اون ایللیک داوام ائتمه سی ایله، تکجه فارسلار دئییل، ایران تورکلری، ائلجه ده آذربایجان تورکلری نین ضیالیلارینی دا تأثیر دایره سینه سالدیلار. بئله کی، اینگیلتره واسیطه سی ایله هیندیستاندا فورمالاشدیریلان فارس ایجماعسینین الی ایله، اورادا مقصدیؤنلو اولاراق، اون یئددی- اون دوققوزونجو عصرلرده اینگیلیس شرقشوناسلارینین گؤستریشی ایله حاضیرلانان ساختا "دساتیر" ، "اوئستا متنلری" ، "پهلوی متنلری" ، "قدیم فارس متنلری" و سایر بئله ساختا متنلرین یازیلیب، ائرادان اول فارس منبعلری کیمی قلمه وئریله مه سیندن سونرا، اونلار آوروپالیلار (باشدا اینگیلیسلر اولماقلا) و اونلارین هیندیستانلی مأمورلاری واسیطه سی ایله ایران تورک اؤلکه سینده یاشایان اینسانلارا آشیلاندی. سونراکی مرحله ده ایسه قئید ائدیلن تبلیغاتین نتیجه سینده آذربایجان تورکلری اؤزلری ده بو پروسئسین آپاریجی قوووه سینه چئوریلدیلر.

19- جو عصرین آذربایجانلی ضیالیلاریندان اولان جلال الدین میرزه قاجار (فتحعلی شاه قاجارین اللی سککیزینجی اوغلو) تهراندا یاشایان آوروپالیلارلا علاقه ده اولدوغو و اونلارین اثرلرینی اوخودوغو اوچون اونلارین تاثیرینه دوشموش و ائرمنی میرزه مئلکوم خانین رهبرلیک ائتدیگی فراماسون تشکیلاتی نین (فراموشخانه) عضوو اولموش و اونون حیمایه سی آلتیندا همین تشکیلاتین ایجلاسلاری دا اونون (جلال الدینین) ائوینده کئچیریلرمیش.25 جلال الدین میرزه "نامه خسروان" آدلی ایران تاریخی اثرینی ده یازمیشدیر. " بو کیتاب، هئچ بیر عاغیل و منطیقله قبول ائدیلمیه جک فورمادا قدیم ایرانا قارشی مدح و تعریفلری احتیوا ائدن شرحلر و افسانه لردن عیبارتدیر. خوصوصیله کییانی، پیشدادی و دیگر میفیک سولاله لردن بحث ائدیر. اونون اثری نین اساسینی غیری علمی روایتلر، افسانه لر و یا "شاهنامه" تشکیل ائدی.26

جلال الدین میرزه قاجارین آدی چکیلن اثرینی اوخویان میرزه فتحعلی آخوندوو، همین فراماسونلا مکتوبلاشیب و اینگیلتره نین آشیلادیغی ایدئیا ایستیقامتینده اوزون مودت بیر- بیرلرینه یاخشی تأثیر گؤستره بیلدیلر. اوسته لیک "جلال الدین میرزه، هیندیستان فارس ایجماعسیندان اولان (اینگیلتره نین قئید ائدیلن مقصدی حیاتا کئچیرمک اوچون ایرانا گؤندردیگی خوصوصی میسیونئری) تهران زردوشتلری نین دین خادیمی مانکجیله ده تانیش ائتدی. آخوندوولا مانکجیین آراسیندا جیدی دوستلوق و عقیده بیرلیگی یاراندی... "27 اهمه نیلرله (هخامنشیلرله) 2500 ایل قاباق تورپاغا باسدیریلان و محو اولوب گئدن پارس (فارس) سؤزو، قاجارلارین سون دؤورونده اینگیلتره واسیطه سی ایله آشیلاناندان سونرا، آذربایجانین بیر چوخ بئله دیرناق آراسی ضیالیلارینین دیلیندن دوشموردو. حتّی آخوندوو، مانکجئیه مکتوبوندا یازیر: "من ظاهیراً تورک اولسام دا پارس (فارس) سویوندانام " 28

همین دؤورده قاجار دؤولتینین باش ناظیرلری، ایران اوچون تاریخ یازان ضیالیلار، آذربایجانین ضیالیلاری، او جومله دن "مشروطه چی سئید محمد طباطبایی، مشروطه چی یئفریم خان، مشروطه شهیدی میرزه ابراهیم آغا، حسن پیرنیا (قدیم ایران تاریخینی یازان)، حسن موستوفی (موستوفی الممالک)، ابراهیم حکیمی (حکیم الملک)، ذکا الملک فروغی... ائله جه ده حسن تقی زاده تبریزی " 29 ، احمد کسروی و فارس شوونیزمینین اساسینی قویان سایر شخصلر فراماسون تشکیلاتی نین عضوو ایدیلر. بو مسئله او قدر گئنیش یاییلمیشدیر کی، اینگیلتره لیلر اؤزلری ده بونا اعتیراف ائدیردیلر. بئله کی، عثمانلی و ایران تورک دؤولتلری اوزره اینگیلتره نین تانینمیش جاسوسو میستر همفر عثمانلی و ایرانی نظرده توتاراق یازیر: "بو ایکی اؤلکه ده ماسونلوغا جلب ائتدیگیمیز آیری- آیری شخصلری دؤولت کورسولرینده یئرلشدیرمیشیک".30

بریتانییادا یارانان و اساس مقصدی اینگیلتره نین دونیوی حاکیمیتینی تأمین ائتمکدن عیبارت اولان فراماسونئری تشکیلاتلاری، دؤورون معلوم مسئله لرینده ده اویدورمالارا ال آتیردیلار. بئله کی، اونلار اهمنی (هخامنش) شاهی ایکینجی کوروشو بابلو فتح ائده رک، یهودلاری اسیرلیکدن قورتاماسی ایله باغلی ایراندا دئییردیلر: "ایکینجی کوروش بو ایشی ایله فراماسونئری تشکیلاتی ایله باغلیدیر و بو طریقتین فورمالاشماسیندا بؤیوک رولا مالیکدیر" 31 حالبوکی، بو تشکیلاتین سون یوزیللیکلرده بریتانییادا یارانماسی معلومدور.

آرتیق 20- جی عصره قدر رئگیونون و خصوصیله، ایران تورکلری و آذربایجان تورکلری نین تاریخی غربین فراماسونلاری و شرقشوناسلاری طرفیندن مقصدیؤنلو شکیلده جیدی تحریفه معروض قالدی. هله رضا شاهین، اینگیلتره واسیطه سی ایله حاکیمیته گتیریلمه سیندن قاباق، شرقشوناس کلمان هوار، اهالیسینین تخمینن یاریسینی تورکلر تشکیل ائدن ایران تورک دؤولتینده دانیشیلان دیللرین سیاهیسیندا فارس دیلی و حتّی بیر نئچه یوز و مین نفرلیک ائتنوسون بئله دیلینه ایشاره ائدیر و اؤلکه نین اکثر اهالیسینین، یعنی تورکلرین دیلینه اشاره ائتمیر.32

اصلینده غرب دونیاسی و اینگیلتره نین، فارس دؤولتچیلیگینی ایراندا اویدورمالار واسیطه سی ایله فورمالاشدیرماغینین سببی، اونلارین فارسلاری چوخ ایستمه سیندن ایره لی گلمیردی. بلکه اونلار استراتئژی منافعلری اوغروندا بو ایش اوچون دریدن قابیقدان چیخیردیلار. بئله کی، بریتانییانین اینگیلتره خاریجی ایشلر ناظیری لورد کرزون، ایرانی تنزلده قالاراق چورومه یه لاییق اولدوغونو و آنجاق بریتانییا ایمپئراتورلوغونون بو اؤلکه ده اولان منافعیی، بو اؤلکه نین جوغرافی مؤوقعیی و ... اوچون بونا ایمکان وئریلمیه جگینه ایشاره ائدیر.33

بریتانییانین، شرقدن غربه اوزانان تورک بیرلیگینی پوزماق اوچون اوزون مودتلی استراتئگییا اوزره پلانینین اساس حیصه سی آرتیق حاضیر ایدی. بیر طرفدن ایران تورک دؤولتینده و رئگیوندا ایجتیماعی رأی فورمالاشدیریلمیش، دیگر طرفدن ایسه، فارس ائتنوسو اوزره ایران دؤولتچیلیگی اوچون اویدورولموش تاریخی بازا یارادیلمیشدی. مشروطه اینقیلابیندان سونرا 10 یاشیندا احمد شاهین، اؤلکه نین شاهی اعلان ائدیلمه سی ایله اینگیلتره، هم اینگیلیس مأمورلاری هم ده هیندیستاندا فورمالاشدیردیغی زردوشت- فارس ایجماعسینین نماینده لری واسیطه سی ایله آکتیولیگینی آرتیردی. 1919- جو ایل موقاویله سینه خالقین اعتراضی و همین موقاویله نین لغوی، اینگیلتره نی، خوصوصیله بریتانییانین هیندیستان حاکیمیتینی اوزون مودتلی پلانی آپئراتیو شکیلده حیاتا کئچیرمه یه داها دا عزملی ائتدی. همین پلانی حیاتا کئچیرمک اوچون ایسه اونلار چوخدان کادر حاضیرلیغی گؤرموشدولر.

مانکجئیدن سونرا بیر- بیر اینگیلتره نین دیگر هیندیستانلی فارس اجماعسیندا اولان شخصلر، او جومله دن کیخسرو جی و داها سونرا اونون اوغلو اردشیر جی ریپورتئر، اینگیلتره نین سیاسی نماینده سی و جاسوسو کیمی ایران تورک دؤولتینده کؤکلو دییشیکلیکلره سبب اولدولار. 27 یاشینا کیمی اینگیلتره ده تحصیل آلیب، اینگیلتره نین موستملکه چیلیک سیاستلری اوچون خصوصی یئتیشدیریلن اردشیر جی ریپورتئر، 1893- جو ایلده هیندیستان حکومتی نین نایبی و اینگیلتره نین تهرانداکی سفیرلیگینین سیاسی مشاویری کیمی ایران تورک دؤولتینه گلدی. او، مشروطه حرکاتی و اوندان سونراکی حادیثه لره تأثیر گؤسترمیشدیر. سیاسی علملر مکتبینده قدیم تاریخ معلیمی کیمی درس دئمیشدیر. او، اؤز خاطیره لرینده بو ساحه ده یازیر: "بوتون مرحله لرده، او جومله دن مشروطه حرکاتیندا، سیاسی مکتبده معلیملیک ائتدیگیم دؤورده بوتون گوجومله، ایرانلیلاردا ایرانپرستلیک (اصلینده فارس پرستلیک) روحونو اونلارا آشیلادیم و اونلاری بو ایستیقامتده تحریک ائتدیم " 34

نهایت اردشیر جی ریپورتئر، 1917- جی ایلین اوکتیابر آییندا رضا خانلا تانیش اولدو. لاکین رضا خان ساوادسیز اولدوغوندان اونو، " یئنی ایرانین تأسیسچیسی" اولماغا حاضیرلاماق لازیم ایدی. اردشیر ریپورتئر اؤز خاطیره لرینده یازیر: "ساده دیلده ایرانین تاریخینی، جغرافییاسینی و اجتیماعی- سیاسی وضعیتینی اونا ایضاح ائدیردیم... عادتاً، اوزون مدت منیم صؤحبتیمه قولاق آسیب، آرادا دینجلمک اوچون دوروب چای دمله ییردی و ایچیردیک."35 اردشیر ریپورتئر، 4 ایل مدتینه رضا خانی یئنی تأسیس ائده جک ایران دؤولتی نین باشچیسی کیمی یئتیشدیریر. او، رضا خانلا "داواملی گؤروشندن سونرا، رضا خانین، اینگیلتره نین مقصدلری اوچون ایراندا گوجلو و متمرکیز دؤولت قورماغا ان یاخشی واریانت اولدوغو نتیجه یه گلدی و بیرینجی دفعه اولاراق، رضا خانی، آیرون سایدا (بریتانییانین مأمورو) تقدیم ائتدی. " 36 بئله لیکله 1925- جی ایلده ایران تورک دؤولتینده، اینگیلتره و اونون هیندیستانلی مأمورلاری واسیطه سی ایله چئوریلیش حیاتا کئچیریلدی و اینگیلتره اؤز اوزون مدتلی مقصدلری اوچون ایراندا فارس دؤولتی نین اساسینی قویدو. اینگیلتره نین مستملکه چیلیک مقصلری اوچون همین دؤولت طرفیندن فورمالاشدیریلان فارس شوونیزمینین سون نسیل نماینده لری بوگون فخرله تاریخیندن و دؤولتچیلیگیندن دانشدیقلاری ایران فارس دؤولتی اصلینده بئله اوتاندیریجی و بی آبریچی تاریخه و دؤولتچیلیک اساسینا مالیکدیر. ایران فارس دؤلتچیلیگینین تاریخی بازاسینین، اینگیلتره طرفیندن حاضیرلانماسی و چئوریلیشین حیاتا کئچیریلمه سی فاکتلاری اوزون مودت گیزلی ساخلانیلسا دا، معین مقاملاردا، اونلار اؤزلری بئله اعتیراف ائتمه یه مجبور اولموشلار. بئله کی، اینگیلتره، رضا شاهی اوغلو محمدرضا شاهلا دگیشرکن بی بی سی رادیوسو خبرلرینده دئمیشدی: "رضا شاهین مأموریتینین باشا چاتماسی- رضا شاهی بیز تاختا چیخاردیق و بیز ده ایراندان خاریج ائتدیک".37

ایندیکی ایران فارس دؤولتینین دؤولتچیلیک تاریخینین 1925- جی ایلدن قاباغا گئتمه مه سینه آرتیق هئچ بیر شوبهه یوخدور. اونا گؤره کی، ایستیناد ائتدیکلری ساختالاشدیریلمیش اهمنی (هخامنشی) و ساسانی دؤولتلرینین تاریخی ایسه اصلینده ایندیکی فارسلارا یوخ بلکه قیصاص مقصدیله آسسورلار طرفیندن دیدرگین ائدیلمیش یهودلار واسیطه سیله رئگیونا گتیریلمیش کؤچری طایفایا مخصوص اولماسی علم عالمینه معلومدور.38

رضا خانین ایراندا حاکیمیته گتیریلمه سی و تورک بیرلیگینی پوزماق، ائله جه ده اینگیلتره مستملکه چیلیگینین تأمین ائدیلمه سی ایستقامتینده ایران فارس دولتچیلیگینین اویدورولاراق تأسیس ائدیلمه سی ایله یئنه ده، یئنی تأسیس ائدیلن ایران فارس دؤولتینین گویا تاریخی اساسینین اولماسینی اساسلاندیرماق مقصدیله، اینگیلتره طرفیندن باشلانیلان تاریخی اویدورمالار پروسئسینه داوام ائتدیریلدی. "رضا شاه حاکیمیتی نین، خیدمتینده اولان واسیطه لردن بیری ده تاریخ یازماق ایدی. بو عصرده تاریخ یازماق، شرقشوناسلارین تدقیقاتی و یازدیقلارینا اساسلانان قدیم تاریخ اوزرینده کؤکلنمیشدی. بو دؤورده تاریخ یازماغین خوصوصی اجتیماعی- سیاسی مقصدی، ایرانین کئچمیشی، خصوصیله قدیم دؤورونون سیاسی سیستئمینین استروکتورونو وئرمکدن عیبارت ایدی. اونلار، بئله لیکله رضا شاه دیکتاتوراسینی اساسلاندیرماق ایسته ییردیلر. همین دیکتاتورا حاکیمیتی و قورولان یئنی دؤولتی اساسلاندیرماق مقصدیله، ایرانین سیاسی سیستئمینی، اهمنی (هخامنشی) و ساسانی دؤورونده ایداره چیلیگین و قرارلارین ایمپئراتورلوغون مرکزیندن وئریلن تام متمرکز و گوجلو سیاسی سیستئم کیمی اولماسی تصویر ائدیلیردی. حالبوکی، بونلارین هئچ بیرینین تاریخی اساسی یوخدور."39 بو مسئله لر اصلینده سونراکی مرحله ده ایران تورکلرینین آسسیمیلیاسییا پروسئسینی گوجلندیرمه یه خیدمت ائدیردی.

غرب میسیونرلری و شرق شوناسلاری، ائله جه ده اونلارین یئرلی ال آلتیلاری، یئنی جه اساسینی قویدوغو دؤولتین آدینی دا ساده جه "ممالیک محروسه" (حاضیرکی دؤورده بیرلشمیش ایالتلر معناسینی داشییر.) تئرمینینی لغو ائتمکله ایران کیمی ساخلادیلار. لاکین ایران سؤزونون فارسلارین اؤلکه سی معناسیندا تقدیم ائتمک اوچون یئنه ده مختلف اویدورمالارا ال آتدیلار. اونلار بو مسئله ده اویدوردوقلاری "آری" تئرمینیندن و اویدورولاراق گویا اوئستادان اوخودوقلاری "ائیرن وئجه" اولدوغونو ادعا ائتدیلر. اصلینده بونلارین "ایران" تئرمینی ایله هئچ بیر علاقه سی یوخدور. توران تئرمینی ایله یاناشی ایشله نن "ایران" سؤزو ده میفیک آنلاییش اولاراق، قدیم تورکلرین آلپ ارتونقا داستانی ایله باغلیدیر. سونرالار تورک دؤولتینین حیمایه سی آلتیندا تورک ساراییندا فردوسینین اؤزونون ده یازدیغی کیمی اویدوردوغو "شاهنامه" اثرینده ده ایران تئرمینی میفیک تئرمین اولاراق توران تئرمینی ایله برابر ایشله دیلمیشدیر. تورانلا بیرگه ایران و عیراق (ایراق) تئرمینلری فارس سؤزو اولمادیغی اوچون بو دیلده هئچ بیر معنا کسب ائتمیر و تورانا نسبتده "ایران تورکجه یاخین معناسیندادیر و عیراق (اوزاق) قارشیلیغیندا"40 استفاده اولونور. ایران آدی، تورک- مونقول امپراتورلوغونا قدر آنجاق میفیک خاراکتئر داشیمیش و یالنیز تورک- مونقول امپراتورلوغو دؤورو، چینگیز خانین واریثلری یعنی ایلخانی و جیغاتای اولوسلوقلاری آراسیندا یارانان اختلاف نتیجه سینده همین ایران- توران میفیک تئرمینلری اؤلکه آدی کیمی قرارلاشدیریلمیشدیر.41 بوندان سونرا ایسه ایندیکی ایران اؤلکه سی همین آدلا آدلاندیریلمیشدیر.







بئله لیکله اینگیلتره، قید ائتدیگیمیز اوزاق استراژی پلانین اجراسی ایله تورک دونیاسی نین ایران حالقاسینی قیرماقلا، تورک بیرلیگینی پوزا بیلدی. البته اینگیلتره تکجه تورک دونیاسینین ایران حالقاسی ایله کیفایتلنمه دی. او، "هیندیستاندان بیرینجی دونیا محاریبه سینده بیر میلیوندان آرتیق عسگر و بیر میلیارد روپیه نقد پول آلمیشدیر. بو پوللارین چوخونو عثمانلی دؤولتینی پارچالاماغا صرف ائتمیشدیر."42 تورکییه نین یوکسک روتبه لی دؤولت آدامی ایله گؤروشن اینگیلتره جاسوسو لارئنس، عثمانلی ایمپئراتورلوغونو محو ائتمک مقصدی گوددویو ایله باغلی (Lawrence) آچیق شکیلده اعتیراف ائتمیشدیر: "سیزی یعنی تورکلری محو ائتمک ایسته دیم، موفق اولمادیم. کوردیستان تشکیل ائتمک ایسته دیم، موفق اولمادیم. فقط عربیستانی تشکیلاتلاندیرماغا موفق اولدوم."43

بئله لیکله یاپونییادان آوروپانین اورتالارینا و آفریکانین غرب ساحیللرینه دک اوزانان تورک نفوذو 20- جی عصرده تنزوله اوغرادیلاراق، محو ائدیلمه یه محکوم ائدیلمیشدی. اوچ قیطعه نین حاکیمی کسیلن تورک میلتیندن 20- جی عصرده یالنیز تورکیه رئسپوبلیکاسی اؤز مستقیللیگینی قورویوب، ساخلایا بیلدی.

قایناقلار:

1- Dr. Cavad Heyət, “Türklərin tarix və fərhənginə bir baxış”, “Varlıq” jurnalının özəl sayı, Tehran 1377 h., s.20-23
2- Tərtib edəni: Hikmət Hacızadə, “Demokratiya: Gediləsi uzun bir yol”, Demokratiya və antidemokratiya antologiyası, Bakı, 2001, s. 61
3- راجر، سیوری، ایران عصر صفوی، ترجمه کامبیز عزیزی، چاپ سیزدهم 1384، تهران، نشر مرکز، ص. 104
4- آرمین، کسروی، بیستون، نبشته های آریایی، ص. 40، سایت کتابهای رایگان فارسی و www.zoroaster7.persianblog.com
5- Bax: Rəfiq Özdək, “Türkün qızıl kitabı, II kitab, Bakı, 1997, yazıçı nəşriyyatı, s. 180-190
6- M. M. Hüseynov, “Dünya türklərinin müxtəsər tarixi”, Bakı, 1999, Elm nəşriyyatı, s. 51
7- ویل و آریل دورانت، جلد 10، رسو و انقلاب، ویراسته دوم، چاپ ششم 1378، تهران، شرکت انتشاراتی علمی و فرهنگی، ص. 78
8- "گونئی آذربایجان" ژورنالی، سای 2، مهر 1382، رسول سواران، "نژادپرستی، آریائیسم و پان ایرانیسم" ص. 13
9- پرفسور شاپور، رواسانی، نادرستی فرضیه های نژادی آریا، سامی و ترک، تهران، 1380، اننتشارات اطلاعات، ص. 68
10- "تریبون" ژورنالی، سای 6، قیش 2001، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، "ظهور و افول افسانه هند و اروپایی"، ص. 271
11- دنیس رایت، انگلیسی ها در میان ایرانیان، ترجمه لطفعلی خنجی، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، تهران 1359، ص. 174
12- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 115
13- خلاصه و ترجمه از علرضا اردبیلی، "بتهای آریایی" www.tribun.com
14- ماهنامه دیلماج، شماره 7 و 8، تبریز، فروردین و اردیبهشت 1384، علی، موسی زاده، آریایی موهوم، ص. 74
15- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 116
16- دنیس رایت، انگلیسی ها در میان ایرانیان، ترجمه لطفعلی خنجی، مؤسسه انتشارات امیر کبیر، تهران 1359، ص. 175
17-رلف، نرمان شارپ، فرمانهای شاهنشاهی هخامنشی، تهران، چاپ دوم 1384، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پازینه، ص. 1
18- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 117
19- ناصر پور پیرار، تأملی در بنیان تاریخ ایران، کتاب اول، دوازده قرن سکوت، اشکانیان، نشر کارنگ تهران، 1381، ص. 67
20- رلف، نرمان شارپ، فرمانهای شاهنشاهی هخامنشی، تهران، چاپ دوم 1384، مؤسسه فرهنگی و انتشاراتی پازینه، ص. 4
21- ناصر پور پیرار، تأملی در بنیان تاریخ ایران، کتاب اول، دوازده قرن سکوت، اشکانیان، نشر کارنگ تهران، 1381، ص. 59
22- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم 1373، چاپخانه علمی، ص. 20
23- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم 1373، چاپخانه علمی، ص. 22
24- اسماعیل رائین، حقوق بگیران انگلیس در ایران، نوبت چاپ: نهم 1373، چاپخانه علمی، ص. 28
25- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 53
26- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 53
27- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 57
28- آخوندزاده، میرزه فتحعلی، الفبای جدید و مکتوبات، به کوشش حمید محمد زاده، تبریز، 1376، نشر احیا، ص. 249
29- مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، اسناد فراماسونری در ایران، جلد دوم، تهران زمستان 1380، ص. 405
30- Mister Hemferin xatirələri (İngilis casusunun etirafları), ЗАО «Славянский дом книги» Москва 2003, s. 10
31- مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، اسناد فراماسونری در ایران، جلد اول، تهران زمستان 1380، ص. 92
32- هوار، کلمان، ایران و تمدن ایرانی، ترجمه حسن انوشه، تهران، چاپ اول، 1363، انتشارات امیر کبیر، ص. 22
33- "تریبون" ژورنالی، سای 4، قیش 1991، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، "دادنامه آذربایجان"، ص. 245
34- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 234
35- "تریبون" ژورنالی، سای 4، قیش 1991، ایسوئچ، علیرضا اردبیلی، "دادنامه آذربایجان"، ص. 256
36- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 235
37- دکتر شمس الدین، امیر عطایی (ترجمه و تألیف)، صعود محمدرضا شاه به قدرت یا "شکوفایی دیکتاتوری" ص. 72
38- ناصر، پورپیرار، تأملی در تاریخ بنیان ایران، دوازده قرن سکوت! کتاب اول، برآمدن هخامنشیان، چاپ دوم، تهران، آذرماه 1379، نشر کارنگ، ص. 251 و برای اطلاعات بیشتر کل کتاب.
39- رضا، بیگدلو، باستانگرایی در تاریخ ایران، چاپ اول 1380، تهران، نشر مرکز، ص. 274
40- ماهنامه دیلماج، شماره 7 و 8، تبریز، فروردین و اردیبهشت 1384، علی، موسی زاده، آریایی موهوم، ص. 79
41- حسین، فیض الهی وحید، نام ایران را مغولان بر این سرزمین نهادند، و مراجعه شود به ترجمه مختصرالدول، ابن عبری، ترجمه دکتر میر فخرایی، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی (پژوهشگاه)، تهران، 1371، ص. 69
42- Mister Hemferin xatirələri (İngilis casusunun etirafları), ЗАО «Славянский дом книги» Москва 2003, s. 89
43- Politika Ansiklopedisi, Tercüman, Tercüman gazetecilik matbaasında dizilmiş ve basılmışdır, İstanbul 1982, s. 388.


Read more!



آذربایجان جنوبی و ادعای ایران شمالی

حسن راشدی

يکي دو سال است که عده اي از شوونيستها،درمقابل کاربرد واژه”آذربايجان جنوبي”اقدام به کارگيري واژه به اصطلاح “ايران شمالي” کرده و از اين اصطلاح در مطبوعات داخلي و خارجي ، صفحات اينترنتي و ديگر رسانه ها بهره جسته و به تعبير خودشان، جواب محکمي به کساني داده اند که اصطلاح ” آذربايجان جنوبي” را بکار مي گيرند !

حال با نگاه به واقعيتهاي تاريخي گذشته و اينکه ” آذربايجان جنوبي ” چه معنا و مفهومي را مي رساند و از بکار گيري ” ايران شمالي” چه اهدافي دنبال ميشود٫ مطالبي را بيان ميکنيم.

به کار گيري واژه “آذربايجان جنوبي” و ” آذربايجان شمالي “در شعر شعرا، نثر ناثرين و گفتار اديبان آذربايجاني نه محصول ۳۰-۲۰ سال و حتي ۵۰ سال اخير است که عده اي از سر تعصب و به دور از ژرف انديشي بخواهند در مقابله با آن، اصطلاح بي مسمايي را ابداع و آن را به کار گيرند، بلکه اين دو واژه از زمان بسته شدن قرارداد تحميلي “گلستان” و “تورکمنچاي” بين دولتين قاجار و امپراتوري روسيه در سالهاي ۱۸۱۳ و ۱۸۲۸ و دو نيمه شدن”آذربايجا تاريخي” که قسمتي از آن در شمال رود آراز (ارس) و قسمتي ديگر در جنوب اين رود باقي ماند در ذهن و دل مردم دو سوي اين رودخانه پر ماجرا که داراي زبان، فرهنگ، تاريخ، دين، مذهب، نژاد و آيين مشترک بودند جا باز کرد و رفته رفته در شعر ، داستان ، رومان، و ديگر آثار ادبي شعرا و نويسندگان هر دو آذربايجان نمود پيدا کرد تا جايي که ادبياتي در طول ۹۰-۸۰ سال اخير در هر دو سوي آذربايجان پديد آمد که به “ادبيات حسرت ” معروف گرديد.

ما يک نمونه از شعر شاعر پر آوازه آذربايجان شمالي روانشاد “سليمان رستم ” را در ارتباط با “ادبيات حسرت”در اينجا آورده به اصل موضوع مي پردازيم:

اوره گيمين ياخينلاري ائشيدين،
ديله گيمين ياخينلاري ائشيدين

ايللر يامان آرتيرير بو ياشيمي ،
يا تئز، يا گئج يئره قويسام باشيمي،

نه آغلايين، نه ده فرياد قوپارين،
مني آراز ساحيلينه آپارين

ايللردير کي قلبيمده دير بو حسرت
وعده نيزه عمل ائدين نهايت.

مزاريمي او تورپاقدا قازديرين
مني اوزو تبريز ساري باسديرين!

گؤز ياشيمدان ياراتميشام بو چايي
قيبله م اولسون آرازيمين او تايي

آنجاق يالنيز بيرجه بونو ائتمه يين
گؤزلريمين قاپاغيني اؤرتمه يين

اوفوقلردن چکيليرسه سيس، دومان
بلکه بيرده قارا تورپاق آلتيندان

ويصال گونو قارداشيمي گؤروم من،
قارداشيمي، سيرداشيمي گؤروم من.

منيم عزيزلريم، منيم دوستلاريم
ائله بيلمه يين کي کؤچوب گئديرم

يارييا چاتيبدير عؤمور باهاريم،
بيرده خواهيشيمي تيکرار ائديرم

واختيندا دونيادان کؤچدوگوم زامان
توتسون تابوتومدان او تايلي اللر

ياسين عوضينه قبريم اوستونده
بير ويصال ماهنيسي اوخوسون ائللر!

در آثار “ادبيات حسرتِ” پديد آورندگان هر دو سوي آراز، زبان، فرهنگ ، تاريخ ،دين ، آيين، و شخصيتهاي تاريخي ، ادبي ، حماسي ، انقلابي و آداب و رسوم و افسانه ، داستان و فولکلور مشترک، و به يک معني “احساس مشترک” هستند که به خاک آذربايجان دو سوي اين رود و يا ” آذربايجان شمالي وجنوبي” معنا ميدهند، در حالي که در واژه بي مسماي ” ايران شمالي” چشم به دنبال اراضي وخاک است و انسانها ارزش واعتباري ندارند!

واژه “آذربايجان جنوبي” نه يک اصطلاح سياسي، بلکه يک واژه تاريخي- فرهنگي- جغرافيايي است، در حالي که ” ايران شمالي” اصطلاح کاملا سياسي نوساز است!

از نظر تاريخي، نام آذربايجان (بدون توجه به نظريه هاي متفاوت در پيدايش اين نام) به بيش از دو هزار سال مي رسد در حالي که نام”ايران” به عنوان يک کشور با مرزهاي سياسي معين از زمان رضا خان مرسوم شده است و از زمان رضا خان تا کنون هم مرزهاي سياسي ايران تغييري نکرده است!

از نظر تاريخي، آذربايجان از حدود دو هزار سال به اين سو داراي مرزهاي فرهنگي و جغرافيايي معين بوده واين مرزها در آثار مورخين سده هاي مختلف به کرات آمده است:

در تاريخ “بلعمي” که خود ترجمه تاريخ ” طبري” است که در قرن سوم هجري قمري (حدود ۲۵۰ هجري قمري) نوشته شده است در مقدمه ” خبر گشادن آذربايگان ودربند خزران” حدود آذربايجان چنين ترسيم شده است :

” … اول حد از همدان در گيرند تا به ابهر و زنگان بيرون شوند و آخرش به دربند خزران، و بدين ميانه اندر هر چه شهرهااست همه را آذربايجان خوانند.” (۱)

حمد اله مستوفي مورخ مشهور قرن هشتم هحري (۱۳۴۹-۱۲۸۰ ميلادي) در کتاب نزهت القلوب مي نويسد :

“بلاد آذربايجان ۹ تومان است، بيست و هفت شهر دارد، در بيشتر مناطق اين مملکت هوا سرد ودر بعضي مناطق ملايم است، حدودش با ايالت عراق عجم، [شهر اراک فعلي و مناطق مرکزي ايران] موغان، گرجستان، ارمن و کردستان پيوسته، طولش از باکو تا خلخال ۹۵ فرسخ، عرضش از بجروان تاسيپان ۵۵ فرسخ مي باشد.” (۲)

زينالمجالس، آثارالاول،زين العابدين شيرواني و ديگر مورخين نيز حدود آذربايجان را با اندکي تفاوت، در کتابهاي تاريخي گذشته شبيه هم قيد کرده اند ؛ لاکن در هيچکدام از آثار مورخين ياد شده ويا مورخين ديگر قرن هاي گذشته در ارتباط با نام “ايران” که در آن محدوده جغرافيايي خاصي قيد شده باشد ديده نميشود!

اساساً در تاريخ گذشته چيزي به نام ايران وجود نداشته تا محدوده جغرافيايي خاصي هم به اين اسم ثبت شود؛ در حالي که در تاريخ به کرات به نام خراسان، کرمان،فارس وعراق عجم بر ميخوريم که هر کدام از اينها مثل آذربايجان محدوده خاص جغرافيايي خودشان را داشته اند؛ مثلاً در عين حالي که منطقه فارس امروزي که به نام استان فارس خوانده ميشود با محدوده جغرافيايي قرنهاي گذشته خود فرق چنداني نکرده، خراسان سده هاي پيشين بسيار وسيعتر از استان خراسان امروزي بوده است.

خراسان تاريخي، شامل قسمت وسيعي از کشور افغانستان امروزي و استان خراسان ايران بوده است، که اگر عده ايي امروز بخواهند به خراسان تاريخي اشاره کنند ميتوانند خراسان ايران را خراسان غربي و افغانستان را خراسان شرقي بنامند!

در آثار سده هاي گذشته به ندرت به نام “ايران” بر مخوريم (مثل شاهنامه فردوسي و کتاب جامع التواريخ رشيدي) که اين کلمه هم بيشتر در کنار واژه “توران” آمده است مانند:

“به ايران و توران ورا بنده اند
به راي و به فرمان او زنده اند”

که اين شعر توسط فردوسي شاعر معروف فارسي گوي در تعريف و توصيف از سلطان محمود غزنوي سروده شده است و فردوسي ميخواهد عظمت و قدرت سلطان محمود را هر چه با شکوهتر به نظم در آورد (براي دريافت انعام بيشتر!).

در اينجا ايران و توران مفهوم فرهنگي دارند که “توران “به کليه مردماني اتلاق ميشود که به زبان ترکي صحبت ميکنند و از غرب چين گرفته تا مرز روسيه و بيزانس و اعراب ساکنند، و “ايران” به جماعتي گفته ميشود که به زبان غير ترکي تکلم ميکنند و تابع حکومت سلطان محمود هستند و در مناطق وسيع و متفاوتي چون تاجيکيستان، افغانستان، پاکستان امروزي و ايالات خراسان، کرمان و سيستان، فارس، ديلم و عراق عجم آن زمان ساکن هستند . و يا آنچه در “جامع التواريخ رشيدي” به نام “خواقين ايران و توران ” آمده ، معنا و مفهوم توصيفي و فرهنگي دارد نه محدوده جغرافيايي و اقليمي خاص ومشخص.

حال از بکار گيرندگان واژه ” ايران شمالي” بايد پرسيد اين اصطلاح را با استناد به کدام اسناد و مدارک تاريخي به کار ميبرند؟ در حالي که ما در مورد اصطلاح “آذربايجان جنوبي”که يک واژه فرهنگي- تاريخي- جغرافيايي است نه سياسي و توسعه طلبي؛ حد اقل دو سند تاريخي آورديم (و اسناد بسيار بيشتر از اينها هم براي ارائه موجود است) که مرزهاي جغرافيايي آذربايجان را مشخص مي کند و از زماني که اين سرزمين تاريخي در اثر جنگ، دو نيمه شده و هر نيمه سر نوشت سياسي جداگانه ايي پيدا کرده اند ، ادبا، شعرا و نويسندگان با داشتن ذهنيت تاريخي نه چندان دور، براي نشان دادن اينکه مثلاً يک اثر ادبي ترکي آذربايجاني مربوط به کدام شاعر و نويسنده است و وي در کجاي آذربايجان متولد شده و يا سکونت دارد، با گفتن و يا نوشتن آذربايجان شمالي و يا آذربايجان جنوبي، حوزه فعاليت شاعر و يا نويسنده يادشده مشخص شده و از نظر خواننده، اثر ياد شده با توجه به فضاي سياسي و فرهنگي حاکم بر محل زندگي شاعر و نويسنده، تجزيه و تحليل ميگردد؛ حال بکار گيرندگان اصطلاح ” ايران شمالي” با استعمال اين واژه چه معنا و مفهومي را دنبال مي کنند و چه انتظاري از تجزيه وتحليل خوانندگان دارند ؟!

با اسناد ارائه شده، در قرون گذشته مرز جغرافيايي که زير نام “ايران” بيايد وجود نداشته؛ از نظر فرهنگي هم “ايران” زبان و فرهنگ خاصي را تداعي نمي کند که مشترکات زباني باعث چنين تصوري شود؛ و اگر به تعبير افراطيون شوونيست،که اصطلاح “ايران شمالي”بيشتر از ذهن معيوب آنها تراوش ميکند، ايران مساوي فارس تلقي شود، در اين صورت ديگر هيچگونه مشترکاتي هم بين ايرانيان (فارسها) با مردم آن سوي رود آراز باقي نمي ماند ، پس اصطلاح خود ساخته ” ايران شمالي” چه معنا ومفهومي را مي رساند؟!

تنها چيزي که باقي مي ماند، ادعاي ارضي از طرف بکار گيرندگان اين اصطلاح است که در چنين شرايطي، خاک کشورهاي ارمنستان،گرجستان و جمهوري آذربايجان مورد تهديد قرار مي گيرد و شايد روزي علاوه بر ترکمنستان از افغانستان و پاکستان (ایران شرقی) و کشورهاي جنوب خليج فارس (ایران جنوبی) و عراق (ایران غربی) هم ادعاي ارضي شود، و يا ممکن است افراطيون پا را از اين هم فراتر نهاده ادعاهاي ارضي خودرا به مرزهاي امپراتوري هخامنشيان تعميم داده تا کشور مصر نيز برسانند ! که البته، چه در حالت اول و چه در حالت دوم، مجوز به افراطيون ساير کشورها و ملتها هم داده ميشود تا با استناد به حاکميت گذشته اجدادشان به چنين ادعاهايي دست بزنند که در دنياي امروز، هيچ آدم عاقل و بالغي دست به چنين ديوانگي نمي زند ؛ چرا که مردم دنيا نتيجه چنين تفکر ماليخوليايي را در سرنوشت صدام به چشم خود ديدند!!

(۱) آذربايجان در سير تاريخ ايران،رحيم رئيس نيا،جلد سوم ص ۳۶۵،سال ۱۳۷۹/تاريخ نامه، جلد يک، ص ۵۲۹

(۲) همان کتاب، ص ۷۷/ نزهت القلوب ص ۸۵


Read more!



گزارش نادرست

کتمان حقایق در گزارش به کنگره امریکا در مورد ملیتها و اقلیت های ایران.

در گزارش به کنگره ایالات متحده، به شماره (Order Code RL34021) با عنوان،" ایران : اقلیتهای مذهبی و قومی"، که در تاریخ 25 مای 2007 توسط

"Foreign Affairs, Defense, and Trade Consultancy Knowledge Services Group"

ارایه شده است ، جمعیت تورکهای آذربایجان جنوبی 24% جمعیت ایران ذکر شده و در نقشه قومیتی ایران، سراسر مناطق غرب آذربایجان در ترکیب کردستان نشان داده شده است.



دیپلماسی ضعیف، تبلیغات و اطلاع رسانی اندک به ارگانهای بین­المللی که باید توسط تشکیلاتهای حرکت ملی جبران شود، باعث می­شود که دشمنان ملت آذربایجان حقایق را به میل خود تغییر داده و از آن در مجامع دنیا سوء استفاده بکنند.

جنبش دانشجویی آذربایجان – کمیته ترجمه


Read more!

Tuesday, June 19, 2007



تفکرات قیم مابی و ارباب رعیتی

ائلخان تورک اوغلو

پیچیدگی ها مسائل سیاسی بسیاری از افراد نا آشنا به ادبیات سیاسی را دچار توهم می کند و بعضی از آنها به دلیل این جوگیری و توهم قدرت به زودی روحیات “پدرسالارانه” از خود بروز می دهند. خود را خدای ملت قلمداد می کنند و ملت خود را رعایای خود می پندارند. رواج رفتارهای ناپخته سیاسی در اینگونه افراد و رهبران احزاب و گروهها که در پشت اسامی زیبا و مردم فریب پنهان می شوند، همیشه برای ملت خود دردساز می باشد. این افراد بیشترین ضربه را از روی استبداد و نا آگاهی بر جامعه و کشور خود می زنند. اینگونه افراد هر روز و در شرایط مختلف به انواع دروغها متوسل می شوند. صاحبان این تفکرات ملت خود را نا آگاه به سرنوشت خود می دانند و خود به جای ملت خویش تصمیم می گیرند.” حق انتخاب” را از ملت خویش می گیرند مثل “کدخدا” با ملت خود بر خورد می کنند.

رواج چنین تفکراتی در حرکت ملی آذربایجان در چند سال گذشته بیشترین ضربه را به بدنه متعهد و صادق حرکت ملی وارد کرد و انرژی ملی ما را هدر داد. به جای ترویج”عقلانیت سیاسی” و “ادبیات سیاسی مدرن” خیالات و توهمات عده ای از افراد بازگو شد و ادبیات سیاسی ما را به جای پخته تر شدن به قهقرا برد. اين نوع تفكرات نمونه بارز تفكرات “مذهبي”،”سنتي” و “غير دموكراتيك” و “پدرسالارانه” مي باشد.

آذربایجان جنوبی ده نیست!

بعضی از گروهها و افراد آذربایجان جنوبی را مساوی با ده حساب کرده و در طول فعالیتهای سیاسی خود دقیقا رفتارهای “دهخدائی” و نوچه های دهخدا را بروز می دهند و هر کاری و هر حرفی می زنند بدون ترس از رعایای ده انجام می دهند و مسئولیت رفتارهای بد خود را به گردن نمی گیرند و اگر رفتار بد آنها هم به منافع ده و مردمان ده صدمه وارد کند هیچ عذری نمی خواهند. وظایف و مسئولیتهای خود را خود تعیین می کنند و چرا که خود را “دهخدا” یا نوچه های دهخدا می دانند.

به اطلاع این افراد باید رساند که آذربایجان جنوبی ده نیست که “دهخدا” لازم داشته باشد یا اربابی را برای رعایای خود لازم داشته باشد. در آذربایجان جنوبی یک ملت وجود دارد می خواهد خود برای خود تصمیم بگیرد نه عده ای برای او تصمیم بگیرند، حتی اگر از فرزندان این ملت باشند. فرزندان ملت می توانند پیشنهاد دهند ملت خود را آگاه و منسجم کنند. نه اینکه بدون حضور ملت برای او در محفلهای چند نفری یا چند صد نفری تصمیم گرفته شود و بعد به اطلاع ملت رسانده شود که ما این را برای شما انتخاب کرده ایم باید بپذیرید. ما اینگونه صلاح می دانیم، ملت! شما دیگر چیزی نگویید این را قبول کنید ما بهتر از شما صلاح شما را فهمیدیم و به آن عمل کردیم. این گونه رفتارهای سیاسی دقیقا کلاس ملت آذربایجان را در حد رعایای ده پایین می آورد و کلاس مبارزان ملت آذربایجان را هم در حد “دهخدا” و نوچه های دهخدا پایین می آورد. هر فرد و گروهی که ادعا می کند برای ملت آذربایجان مبارزه می کند باید رفتارهای سیاسی خود را مطابق با خواسته ملت تنظیم کند مثل رفتار دیگر فعالین ملل آزاده با ملت خود، و کلاس آذربایجان جنوبی را در حد ده پایین نیاورند.

حضوردموکراتیک و قانونمند ملت اصل است

بعضی از افراد و گروهها ملت را فقط برای تایید خود می خواهند به شعور و حضور دموکراتیک و قانونمند ملت اعتقادی ندارند و احترام نمی گذارند و می خواهند برای ملت خود قیوم باشند فکر می کنند ملت چیزی نمی داند باید برای او سرپرستی لازم باشد تا او را راهنمائی کند و می خواهند در غلیان هیجانات ملی برای خود از ملت تاییدیه بگیرند بعد از آن، این تاییدیه را چماقی کننند بر فعالین صادق ملت و خود ملت.

مثل گروهی که در سال ۱۳۸۲ در” قلعه بابک” در غلیان هیجانات ملی در یک جو هیجانی با بر افراشتن پارچه ای این پارچه را”بایراق” ذربایجان جنوبی نامیدند و بعد از این حادثه هم هرکسی که اعتراض کرد با آن چماق به پذیرائی پرداختند و گفتند که ما از ملت تاییدیه داریم. ببینید هزاران نفر در”قلعه بابک” پرچم ما را تایید کردند. این نوع تاییدیه گرفتن از ملت خاک پاشیدن بر چشمان ملت است. یعنی شعور ملت را هیچ انگاشتن و در غلیان یک جو هیجانی به دنبال کسب مشروعیت بودن است. این گونه اعمال اهمیت ندادن به حضور دموکراتیک و قانونمد ملت است. در کل، هیچ انگاشتن ملت است.

از این کارها جمهوری اسلامی هم در طول حیات خود بسیار انجام می دهد. مثلا برای اینکه دهن مخالفان ومنتقدان مساله اتمی خود را ببندد به جای برگزاری رفراندوم درباره مساله اتمی در روز ۲۲ بهمن از ملت تاییدیه می گیرد و یا عده ای را به دور مراکز اتمی می برد تا حلقه بزنند و تا دولت بگوید که ملت مساله اتمی را تایید می کنند. این یعنی تمسخر شعور ملت. حضور قانونی و دموکراتیک ملت فقط می تواند مشروعیت چیزی را تایید کند این کار هم یا به صورت رفراندوم یا به صورت انتخابات قانونی می تواند بروز نماید نه در محفلهای چند نفره.

امروزه کشورهای اروپائی با اینکه خود نماینده قانونی ملت هستند ولی درباره مسائل ملی باز به ملت مراجعه می کنند و نظر آنها را جویا می شوند مثلا برای تایید قانون اساسی اتحادیه اروپا همه کشورها رفراندوم برگزار می کنند. این یعنی احترام گذشتن به شعور ملت. این یعنی ملت حساب کردن یک یک ملت نه رعیت حساب کردن یک ملت. تا وقتی که ملتی در یک حضور دموکراتیک و قانونی چیزی را تایید نکرده هیچ گروه و شخصی حق ندارد رویاها و خیالات خود را به عنوان خواست ملت به دیگران تحمیل کند، تا آنزمان آن فرد و گروه فقط می تواند از طرف خود و گروه خود سخن بگوید و برای خود سمبل داشته باشد. نمی تواند و حق ندارد خود به جای ملت تصمیم بگیرد.

بدون بایراق هم می توان خدمت کرد

تفکرات قیم مابانه در بعضی از افراد چنان رسوخ پیدا کرده که بدون بایراق نمی خواهند به ملت خدمت کنند. باید بایراق خود را به ملت تحمیل کنند و بعد از آن شروع کنند به خدمت کردن. اگر هم در توان داشته باشند این گروه نمی داند که مرحوم شهید پیشه وری و یارانش در عرض یک سال بدون بایراق چنان خدماتی را برای آذربایجان انجام داد که تابحال نصف این کارها نشده است. ایا این کارهای جزء قدرت طلبی معنی دیگری دارد. آیا بدون بایراق نمی توان دردی از هزاران درد این ملت را درمان کرد. اگر شما به خود به بایراق خود اعتماد دارید و می گویید که این بایراق را ملت تایید می کند چرا نگه نمی دارید تا به رفراندوم ملت واگذار کنید تا ملت خود به صورت قانونی انتخاب کنند. و تا آنروز بایراق شما باید به عنوان بایراق گروه خودتان بماند نه بیشتر نه کمتر. بگذارید ملت سخن بگوید دهانها را نبندید آذربایجان را ده حساب نکنید.


Read more!

Sunday, June 10, 2007



آذربايجانين ميللي - سياسي جوغرافياسينا داير قيسا بير باخيش

دوكتور يعقوب برزگر

»هارادير آذربايجان ؟« گلين بير دفعه اوتوروب و كئچه پاپاغيميزي اورتاليغا قويوب و فيكيرلشك : »هارادير آذربايجان ؟«.
گؤستريلن جومله ني آذربايجانين بؤيوك يازاري و ضياليسي مرحوم اوستاد جليل محمد قولوزاده سؤيله ميشدير . اونا گؤره ده آذربايجانين ميللي - سياسي جوغرافياسيني آراشديريب و اؤيرنيلمه سي اولدوقجا اؤنملي دير .
بشريتين سياست ، تاريخ، مدنيت ، دين ، ديل ، توپونيم لر ، ادبيات ، فلسفه ، اينجه صنعت ، اقتصاديات و ساير صحنه لرده مفكوره لرينين يئر كوره سي اوزرينده حياتا كئچيريلمه سي و اونلارين آراسيندا اولان علاقه لر سياسي جوغرافيا علمي نين تمليني تشكيل ائدير . محض بونا گؤره ده آذربايجانين ميللي - سياسي جوغرافياسيني مختلف يؤندن آراشديرماق مسئله سي اولدوقجا ضروري حساب ائديلير .
آذربايجانين چاغداش (معاصر ) ميللي - سياسي جوغرافياسينين فورمالاشماسينا بير چوخ عاميللرين اؤ جومله دن (جوغرافي موقعي ، تاريخي محاربه لر ، اقتصاديات ، آسيميلاسيون سياستي و سايره )- نين رولو واردير ، كي نهايت بوگونكو مرحله يه گليب چاتميشدير .
آذربايجانين تاريخي- جوغرافياسي چرچيو سينده مختلف ميللي و گوجلو حكومتلر او جومله دن (روادي لر ، آتابي لر ، ساجي لر ، ائلدنيزلر ، صفوي لر ،مختلف خانليق لار و سايره ) يارانميشدير. لاكين بونلارا باخماياراق ، آذربايجانين اؤزونه مخصوص سياسي - جوغرافي مؤقعي ، زنگين يئر آلتي و يئر اؤستو ثروتلري (نفت ،گاز ، قيزيل ، ميس ، جيوه ، بزك داشلاري و ساير ) ، ائله جه ده مونبيت و الوئريشلي تورپاقلاري ، كند تصرفاتي محصوللاري بول سو قايناقلاري ،زنگين ميللي - معنوي وارليق لاري ، تاريخي و بين الخالق اهميته ماليك اولان ايپك يولو (جاده ابريشم ) اوزرينده يئرلشمه سي ، شرق و غرب دونياسي آراسيندا يئرلشمه مؤقعي ، علاقه لنديريجي و كؤرپو رولونا ماليك اولماسي ،( نقش ارتباطي) و بير چوخ ساير عاميللره اساساً، باشقا خالقلارين جوغرافياسي ايله نسبي شكيلده فرق لنير . همين عاميللره گؤره آذربايجانين جوغرافياسي مختلف دؤرلر عرضينده مختلف ايمپريالار و دوشمنلر طرفيندن باسقي لارا و پارچالانماغا معروض قالميشدير و بوگونه دك - ده بو باسقي لار داوام ائدير .
گؤستريلن عاميللره اساساً آذربايجانلي لارين اراضي بوتولويونه ،مدنيتينه ، تاريخينه ، اقتصادياتينا و ساير وارليق لارينا قارشي آپاريلان تاريخي - سياسي پروسسلري نظردن كئچيرك :
1813 - نجو ايلده گولوستان ، ائله جه ده 1828 - نجي ايلين فورال آييندا ، بيرينجي نيكولاي ايله فتحعلي شاه قاجار آراسيندا باغلانان توركمنچاي مقاوله سينه اساساً آذربايجانين اراضي بوتولويو ( تاريخي بيتيشيك تورپاقلاري) آراز چايي سرحد اولماقلا ، گؤنئي (جنوب) و قوزئي (شيمالي ) حيصه لرينه بؤلوندو و آذربايجانين شيمالي حيصه لري روس ايمپرياسي طرفيندن اشغال ائديلدي . نتيجه ده شيمالي آذربايجانين اراضي سي چار روسياسي (روسيه تزاري ) تركيبينه بيرلشديريلدي و جنوبي آذربايجان تورپاقلاري ايسه ، قاجار دولتي طرفيندن اداره اولونان بير مملكت كيمي (ممالك محروسه قاجار )قاجار حاكميتي نظارتي آلتينا كئچدي .
1828 - نجي ايلده امضالانميش توركمنچاي مقاوله سيندن سونرا ، شيمالي آذربايجانين دموگرافيك و ضعيتيني (تركيب جمعيتي ) ده ييشديرمك مقصدي ايله ، عثمانلي ايمپرياسيندان ائله جه ده ايراندان چوخ سايدا و كوتلوي شكيلده ائرمني لر شيمالي آذربايجانا كؤچورولمه يه باشلاندي ، عيني حالدا چار روسياسي اشغاليني قبول ائتمه ين يئرلي آذربايجان توركلرينين معين حيصه سي عثمانلي دولتينه ، جنوبي آذربايجان اراضي سينه ، ائله جه ده شيمالي آذربايجانين مركزي بؤلگه لرينه كؤچدولر .
1840 - نجي ايل اصلاحاتيندان سونرا شيمالي آذربايجانين 7000 (kv.km) - ليك اراضي سي داغستان ولايتينه بيرلشديريلدي . همين تورپاقلار او دؤرده كي شيمالي آذربايجانين 6- فايزيني (درصد ) تشكيل ائدره ك ، دربند خانليغينين اراضي سي كيمي چار روسياسي تركيبينه داخيل ائديلدي . قيد ائتمك لازيمديركي ، حال - حاضيركي دؤرده - ده همين اراضي لرده آذربايجانلي لار ياشماقدادير.
1918 - نجي ايلين 28 ماي آييندا ، شرق دونياسيندا ايلك دفعه اولاراق ، محمدامين رسول زاده نين باشچيليغي ايله ، 114000 (kv.km) - ليك بير مساحه يه ماليك اولان آذربايجان دموكراتيك جمهوريتي ياراديلدي . ايكي ايله ياخين داوام ائده ن بو جمهوريت نهايتده 1920 - نجي ايلين مارت آييندا سوئت روسياسي طرفيندن اشغال ائديلدي . مختلف دؤرلر عرضينده كي كيمي روس ايمپرياليزمينين سعي لري ايله ، همين ايلده شيمالي آذربايجانين ان اسكي و تاريخي تورپاقلاري يعني بورچالي ، قارا يازي ، زنگه زور كيمي بؤلگه لري گورجوستانا و ائرمنيستانا بيرلشديريلدي .
قيد ائتمك لازيمديركي ، حاضيركي دؤرده - ده آذربايجانلي لارلا مسكونلاشميش بو اراضي لرين (بورچالي ) تخمينا اؤلچوسو 8700 (kv.km) دير . عيني زاماندا بير ميليونا ياخين آذربايجان توركلري همين اراضي لرده ياشاماقدادير . همين اراضي لرين بوتون ياشايش منطقه لرينين جوغرافي آدلاري (توپونيم لري )گورجولرين ، ائله جه ده ائرمني لرين آپارديقلاري ائتنيك (قومي) سياستي نتيجه سينده سونرادان ده ييشديريليب .
- تيفليس ده قرارلاشان آذربايجان حكومتي (1918) ، يئني يارانميش ائرمنيستان رسپوبليكاسينا (جمهوريتينه ) 9000 (kv.km) - ليك اراضي سيني گذشته گئتمه يه مجبور ائديلدي . تاريخاً هئچ بير ائرمني اولماديغي حالدا ، تدريجاً ائرمني لرله مسكونلاشديريلميش و بورادا ياشايان بوتون آذربايجانلي لار ، اؤز دوغما و تاريخي تورپاقلاريندان قوولموشدور . قيد ائتمك لازيمدير كي سوئت حاكميتي (اتحادجماهير شوروي ) دؤرونده تكجه ائرمنيستان اراضي سيندن 400000 - دك آذربايجان توركو اؤز يوردلاريندان آذربايجان سوئت سوسياليست رسپوبليكاسي ، (جمهوري سوسياليستي آذربايجان ) اراضي سينه زورلا كؤچورولموشدور . نتيجه ده آذربايجانين اشغال اولونان تاريخي تورپاقلارينين مدنيتي ، تاريخي - جوغرافي آدلاري ، و منسوبيتي ده ،سونرادان روس ايمپرياليزمينين آنتي تورك سياستي نتيجه سينده ائرمني لشديريلميشدير .
1992 - 1988 - جي ايللرده ائرمنيستانين حربي مداخله سي و آنتي تورك سياستي نتيجه سينده ، ائله جه ده روسيانين امكداشليغي ايله بيرليكده تاريخا آذربايجانين آيريلماز وتركيب حيصه سي اولان قاراباغ و اطراف رايونلاري ، 1- شوشا ( 1992 ) ، 2- كلبجر (1993 ) ، 3- آغدره (1993 ) ، 4- فضولي (1993 ) ، 5- آغدام (1993) ، 6- زنگيلان (1993) ، 7- خوجالي (1992) ، 8- خوجاوند (1992) ،9- لاچين (1992 )،10- جبرائيلي (1993) ، 11- قبادلي (1993) و ساير ، ائرمنستان دولتي طرفيندن اشغال و ضبط ائديلدي . نتيجه ده ، الده اولونان معلوماتلارا اساساً، اشغال اولونان اراضي لرده 20000 نفر آذربايجانلي اؤلدورولموش ، تخمينا 100 - مين آذربايجانلي ايسه مختلف درجه لرده يارالانميش و زده آلميشدير . ائله جه ده مين لرجه آذربايجانلي ايسه بو محاربه ده ايتكين و اسير دوشموشدور .
BMT - نين تهلكه سيزليك شوراسي نين (شوراي امنيت سازمان ملل متحد ) ، 822 ، 853 ، 874، 884 - جو سايلي قطعنامه سينه اساساً ، ائرمنستانا قيد و شرط سيز آذربايجانين اشغال و ضبط اولونموش اراضي لريندن بوشالديلماسي حاققيندا قرار وئريلميشدير. لاكين بونلارا باخماياراق ، ائرمنستان اؤز تجاوز كار سياستينه داوام ائدير و BMT (بيرلشميش ميللتلر تشكيلاتي )طرفيندن وئريلن قطعنامه لره لاقيد ليك له ياناشير .
بين الخالق قيزيل خاچ كوميته سينين (سازمان بين المللي صليب سرخ جهاني ) ايلكين معلوماتينا گؤره ، معنوي - پيسخولوژي (رواني - عاطفي ) ضربه ايله برابر ، آذربايجانين اقتصادياتينا 60 ميليارد دلاردان چوخ حجمده زيان ده يميشدير . 1992 - جي ايلينين فورال آيينين 26- سيندا ائرمني لرين آذربايجانلي لارا قارشي آپارديغي سوي قيريم (نسل كشي ) يعني خوجالي فاجيعه سي ، بشريتين تاريخده ياراتديغي ان بؤيوك جنايت و فاجيعه لريندن بيري كيمي تانينميشدير .
نتيجه ده شمالي آذربايجانين 114000 (kv.km) - ليك (1918 - نجي ايلده ) مساحه سي مختلف دؤرلر كسيينده تجاوز كار دوشمنلري طرفيندن پارچالاناراق ، نهايت بوگونكو دوروما گليب چاتميشدير . قيد ائتمه لييك كي ، حاضيركي آذربايجان جمهوريتينين اراضي اؤلچوسو 86600 kv.km - دير، كي بو رقمدن ايسه تخمينا 20 فايزي ائرمني تاپداغي و اشغالي آلتيندادير .
جنوبي آذربايجانين ميللي و سياسي جوغرافياسي ايسه ، اؤزونه مخصوص شرايطي ايله فرق لنير . بئله كي پارچالانميش تاريخي آذربايجان تورپاقلارينين ان چوخ حيصه سي ( تخمينا 70 درصد ) ، ائله جه ده تاريخي شهرلرينين اكثري اوجومله دن (تبريز ، اورميه ، اردبيل ، زنجان ، قزوين ، همدان ، خوي ، ماراغا ، مرند ، ساوه و ساير ) محض جنوبي آذربايجان تورپاقلاريندا يئرلشير .
بو تولوكده جنوبي آذربايجانين ، ژئوپلتيك موقعي ، آورو پانين تركيب حيصه سي حساب ائديلن يعني آذربايجان جمهوريتي و ائرمنستان ايله اورتاق هم سرحده ماليك اولماسي ،مونبيت و الوئريشلي تورپاقلارينين موجودلوغو ، زنگين و چئشيدلي يئرآلتي و يئراوستو قايناقلاري (ميس ، قيزيل ، نفلين سينيت ، سو ، توريزم و ساير ) ،تاريخي و تجاري اهميته ماليك اولان ايپك يولو(جاده ابريشم ) اوزرينده يئرلشمه سي ، علاقه لنديريجي موقعي و بير چوخ باشقا پوتانسياللارا ماليك اولماسي ، بو بؤيوك جوغرافي بؤلگه سينه خصوصي اهميت قازانديرميشدير .
1304 - نجو گونش ايليندن سونرا او دؤرده كي ايراندا حاكميتده اولان پهلوي لرين آپارديغي مقصد يؤنلو سياستي نتيجه سينده تاريخي آذربايجانين جنوبي حيصه لري ايسه مختلف و قوندارما انضباطي - اراضي بؤلگوسو (تقسيمات اداري - سياسي ) آدي ايله ، ائله جه ده جنوبي آذربايجانين تاريخي و جوغرافي سرحدلريني محدود لاشديرماق آماجي ايله بير داها بو ايالتين بيتيشيك تورپاقلاري پارچالانماغا معروض قالميشدير .
لاكين جنوبي آذربايجانين اراضي بوتولويونو (آذربايجان ايالتي) آرادان گؤتورمك و پارچالاماق مقصدي ايله ، زامان - زامان مختلف دؤرلر عرضينده آشاغيداكي قيد ائديلن قوندارما سياسي و سوء نيتلي فيكيرلر يئرينه يئتيريلميشدير و نهايت بو گونكو شرقي آذربايجان ، غربي آذربايجان ، اردبيل ، زنجان استانلارينا گليب چاتميشدير .
1316 - نجي گونش ايلينده آذربايجان ايالتي نين آدي ده ييشديريله ره ك ، شمالغرب استاني آدينا چئوريلميشدير . بو يئني اراضي - انضباطي بؤلگوسونه اساساً ، شمالغرب استانين ان اساس شهرلر يني (تبريز ،اورميه ، اردبيل ، خوي ،مارغا ،مهاباد (ساوجبلاغ ) و ساير) تشكيل ائديرديلر .
1316 - نجي ايلين دي آييندا يئنه آذربايجانين اراضي بوتولويونو آرادان گؤتورمك و تحريف ائتمك مقصدي ايله ، شمالغرب (آذربايجان ايالتي ) بو دفعه ايكي استانا بؤلونموشدور . بئله كي ايران داخيلينده ، تبريز شهري اوچونجو استانين مركزي كيمي ،و اورميه شهري ايسه دؤردونجو استانين مركزي اولاراق ، پارچالانماغا معروض قالميشدير .
قيد ائتمك لازيمديركي ، حاضيركي آستارا ، اردبيل ،خوي ، مارغا ، بيجار ، مهاباد (ساوجبلاغ ) وساير شهرلر، اوچونجو و دوردونجو حساب ائديلن استانلارين تركيب حيصه سينه داخيل ايديلر .
نهايت ايسه ، 1372 - نجي گونش ايلينده ، شرقي آذربايجان استاني ، ايكي استانا (شرقي آذربايجان و اردبيل استانلارينا ) ، ائله جه ده سونراكي نوبت ده ، زنجان استانيني ايكي پارچايا بؤلمك له (زنجان و قزوين استانلارينا ) آذربايجانين اراضي بوتولويو زامان - زامان ايلان كيمي اؤز ايچينه قيوريلاراق ،بوگونكو شرقي آذربايجان (تبريز ) و غربي آذربايجان (اورميه ) استانلارينا محدود لاشديريلميشدير .
ايران داخيلينده پهلوي حاكميتي دؤروندن باشلانان آنتي تورك و آذربايجان سياستي ، تكجه جنوبي آذربايجانين تاريخي و ميللي جوغرافياسيني احاطه ائتميردي ، ائله جه ده آذربايجانين ميللي - مدني وارليغيني تخريب ائتمك سياستي ده، مقصد يؤنلو اولاراق اؤ چيركين و توتاليتار سياستين تركيب حيصه سي كيمي حساب ائديليردي . آذربايجانين جوغرافي يئر آدلارنين ، شهرلرينين ،كندلرينين ، چاي لارينين ، داغلارينين و مختلف بؤلگه لرينين ده ييشديريلمه سي ده ، اؤ چيركين و مغرض سياستين داوامي كيمي حساب ائديليردي .
گؤستريلن آجيناجاقلي و دهشتلي اولاي لار نتيجه سينده ، تاريخي آذربايجانين ميللي ، ادبي ،مدني ، جوغرافي سرحدلري و سايره مختلف دؤرلر ايچريسينده ، مختلف باسقي لارا و تضييق لره معروض قالميشدير .
ايمپريا طرفيندن آذربايجانين اورتاق ميللي - معنوي و تاريخي روحونو آرادان گؤتورمك اوچون آذربايجان خالقي نين آراسيندا ، آرا ياراتماق آماجي ايله ،قوندارما و هئچ بير تاريخي حقيقتلره دايانمايان ، شيمالي آذربايجان آدي نين 1918- دك آران اولدوغو و بونا بنزر ساختاكار و مقصد يؤنلو فيكيرلر اورتايا قويدلدو .
شبهه سيز بو سوءنيتلي فيكيرلره جواب اولاراق بيلديرمك لازيمديركي ، آران كلمه سي آذربايجان تورك ديلي و ادبياتيندا ، دوزنليك (سرزمين هموار ) و يا خود قيشلاق آنلاميندا گئدير . لاكين بويوك بير جوغرافي حدود لارينا ماليك اولان آذربايجان ايچريسينده ، اونون مختلف بؤلگه لرينين آدلاريندان بيري كيمي تانيلير . قيد ائتمك لازيمديركي ، آران بؤلگه سي شيمالي آذربايجان داخيلينده اولان ، يئولاخ ، كوردمير ، مينگه چئوير ، علي بايراملي ، ايميشلي ، صابر آباد ، بيله سوار كيمي شهرلري احاطه ائدير .
گاهاً آذربايجانلي لارا قارشي ، بئله بير سئوال اورتاليغا قويولور كي، شيمالي و جنوبي آذربايجان ايفاده سينين ايشله نيلمه سي دوزگون دئييل ، محض بو سوء نيتلي فيكيره جواب اولاراق ، دئمك اولاركي ، 1- مگر بو پارچالانميش تورپاقلار، آذربايجانين جوغرافيا سيندان باشقا هانسي بير جوغرافي مكانا عايددير ؟ 2- نئجه كي اورميه گؤلو اساسيندا ، جنوبي آذربايجان تورپاقلاري ايكي شرقي و غربي آذربايجانا بؤلونوب و حاضيركي دؤرده - ده شرقي و غربي آذربايجان آديندا ايفاده اولونور ، لاكين بونو نظره آلاراق آرازچايي اساسيندا ايسه ، آذربايجانين تاريخي و بيتيشيك تورپاقلاري ايكي حيصه يه يعني شيمالي و جنوبي آذربايجانا بؤلونموشدور . نتيجه ده شيمالي و جنوبي آذربايجان ايفاده سينين ايشله نيلمه سي تام حقيقي - حقوقي و منطقي بير معنا داشيير .
بوتولوكده آذربايجان خالقي نين اهاليسي نين سايي حاقدا دوزگون بير استاتيستيكا (آمار) اولماسا دا ، لاكين دونيانين مختلف اؤلكه لرينده، 50 ميليوندان آرتيق آذربايجان توركلري ياشايير . بئله كي بورقمدن تخميناً 30 ميليونو حاضيركي ايران اسلام رسپوبليكاسيندا ياشاييرلار . ائله جه ده 10 ميليوندان آرتيق آذربايجانلي ايسه شيمالي آذربايجاندا (8/5 ميليون نفر )و قالاني ايسه قاباقكي SSRI ( اتحاد جماهيرشوروي سابق ) تركيبينده اولان (اساساً فدراتيو روسيا و گورجستان ) ،توركيه ، عيراقدا و دونيانين ساير اؤلكه لرينده ياشاماقداديلار .
سون دؤرلرده معين سياستلرين اوجباتيندان آذربايجانلي لارين سايلاري آز گؤستريلير . لاكين بونلارا باخماياراق بو گونكو ايران اهالي سينين تخمينا 40 فايزيني (درصد ) آذربايجان توركلري تشكيل ائدير . سرلشكر رزم آرانين دؤرونده ايران داخيلينده آپاريلان استاتيستيكايا مراجعت ده بيرداها بو سؤزون تام دوزگون اولدوغونوتصديق له يير .
پهلوي حاكميتي دؤروندن آذربايجانلي لارا قارشي باشلانان مختلف ساحه لرده (مدني ، ادبي ،ساير ) آسيميلاسيون نتيجه سينده ، آذربايجانلي لارين ميللي - معنوي وارليغنا اولدوقجا تخريبات آپاريلميشدير . لاكين بونلارا باخماياراق ، آذربايجان خالقي بشريتين ان زنگين ميللي - معنوي ،مدني ، ادبي ، تاريخي كؤكلرينه ماليك اولدوغونا گؤره ،گؤستلرين آسيميلاسيون سياستي نتيجه وئرمه دي كي هئچ ، بلكه ده آذربايجانلي لاري داها دريندن اؤز ميللي و معنوي وارليق لاري حاقدا دوشونمه يه يؤنلتدي . گؤستلرين عاميللرده خلاصه وار اولاراق تاريخ بويو آذربايجانلي لارا قارشي آپاريلان مختلف مقصد يؤنلو (هدفدار ) سياستلر آراشديريلميشدير .
لاكين آذربايجانين سياسي - اقتصادي پرسيكتيو انكشافينين استقامتلريني معين لشديرمك و اونون مختلف و چئشيدلي ساحه لرده اولان پوتانسياللاريني آراشديرماق مسئله سيني دقت مركزينده ساخلاماقدا اولدوقجا ضروري دير .
آذربايجان جمهوريتي جوغرافي - سياسي باخيميندان آوروپا قيطعه سينده (قاره ) يئرلشير .ائله جه ده 1998- نجي ايلدن اعتباراً آوروپا شوراسي نين عضولريندن بيركيمي تانيلير . آذربايجانين بين الخالق اسلام اؤلكه لري كنفراسي ، ائله جه ده بين الخالق اقتصادي امكداشليق تشكيلاتي (اكو ) ايله امكداشليغي بواؤلكه نين اهميتيني هر طرفلي آرتيرير. آذربايجان جمهوريتي اورتالاما عالي تحصيل (ميانگين تحصيلات عالي) سئويه سي باخيمندان ، آوروپانين باشقا اؤلكه لري ايله بير جرگه ده داياناراق و بعضا ده بير سيرا علمي اختصاص لاردا اوجومله دن (نفت ، ژئولوژي ، فيزيك ، كيميا ، رياضيات ، متالوژي و سايره ده ) اوستونلويو گؤزه چارپير .
خارجي اؤلكه لرين او جومله دن (آمريكا ، ژاپن، توركيه ، جنوبي كره ، اسراييل و سايره ) نين آذربايجاندا كاپيتال ياتيريمي (سرمايه گذاري ) اؤلكه نين زنگين نفت و گاز ياتاقلاري (شاه دنيز ،گونشلي ،سوراخاني و ساير ) ، ائله جه ده سون ايللرده متمادي اولاراق نفت و گاز قيمتينين آرتماسي ، باكي - تيفليس - جيحان نفت كمري بوروسونون آچيليشي و آذربايجان نفتينين دونيا بازارلارينا چاتديريلماسي و ساير عاميللر بيرباشا آذربايجانين اقتصادي انكشاف تمپينه مثبت تاثيرني گوستر ميشدير . بئله كي جنوبي قافقاز رگيونوندا اولان جمهوري لرين ايچريسينده (گورجوستان ، ائرمنستان ) اقتصادي و سياسي مقايسه باخيميندان ليدئر ليك رولونا ماليك دير .همچنين بين الخالق سياسي مناسبتلرده گون آرتير اؤز اهميتيني گؤسترمكده دير . محض بوعاميللره اساساً، دونيانين بير چوخ گوجلو و قاباقجيل (پيشرفته )اؤلكه لرينين آذربايجانلا اقتصادي ، سياسي ،مدني و ساير ساحه لرده علاقه لرينين يارانماسينا و گئنيشلنمه سي اوچون خصوصي شرايط يارادير. قيد ائتمك لازيمدير كي يئني جه ، پرويكتي (طرح ،لايحه) حاضيرلانميش باكي - تيفليس - ارضروم گاز بوروسو ، ائله جه ده باكي - تيفليس- قارص دمير يولونون ياخين گله جكده حياتا كئچيريلمه سي و سونا چاتماسي، آذربايجانين اقتصادي - سياسي موقعي نين جنوبي قافقازدا داها گوجلنمه سينه خصوصي شرايط ياراداجاقدير .
بين الخالق اقتصادي انكشاف بانكينين (بانك بين المللي توسعه اقتصادي جهاني ) معلوماتلارينا اساساً، نفت گليريندن تخمينا 400 - 350 ميليارد دلار ، 2025 - نجي ايله دك شيمالي آذربايجانين اقتصادياتي اوچون پروقنوزاللاشديريلير (پيش بيني ) ، طبيعي كي بو رقم ايسه اؤز نوبه سينده بؤيوك بير گؤستريجي (شاخص ) كيمي حساب ائديلير و قافقازدا و قونشو اؤلكه لرين اقتصادياتي ايله مقايسه ده اولان اوستونلويونو بيرداها ثبوت ائدير .
آذربايجانين سرعتله اقتصادياتينين انكشافي ،اؤلكه ده كي ساير ساحه لره ده (حربي ، سياسي ، تحصيلي ، مدني ، رفاه ، ساغلامليق و...) اؤز مثبت تاثيريني گوسترير . بئله كي ، الده اولونان معلوماتلارا اساساً بوگونكو آذربايجان جمهوريتينين حربي ساحه يه آيريلان بودجه سي ،(تخمينا 700 ميليون دلار ) ائرمنستان رسپوبليكاسينين بوتون دولت بودجه سي ايله برابر ليك ائدير . طبيعي كي بو عاميل سياسي نظردن آذربايجانين اشغال اولونموش تورپاقلارينين ياخين گله جك ده آزاد ائديلمه سينده ايشيقلانديريجي بير گؤرونتو كيمي حساب اولونا بيلر . قيد ائتمك لازيمديركي ، آذربايجان جمهوريتينين »ناتو « تشكيلاتي ايله حربي ساحه ده يارانان امكداشليغي ،توركيه طرفيندن حربي - سياسي ساحه لرده آذربايجانا گؤستريلن يارديملار و ساير عاميلر آذربايجان جمهوريتينين حربي -سياسي گوجونو جنوبي قافقاز بؤلگه سينده آرتيرير .
گاهاً سياسي - جوغرافي باخيميندان ائله گومان ائديليركي ، آذربايجانين آچيق دنيزلره (درياهاي آزاد ) يول ايمكاني يوخدور. آمما بونا جاواب اولاراق بيلديريليركي ، آذربايجان خزر دنيزي ، ائله جه ده ولگا- دن - قارا دنيز و نهايت ايسه آراليق دنيزي (آغ دنيز يا خود مديترانه ) واسيطه سي ايله دونيانين آچيق دنيزلرينه قووشولور . نتيجه ده گؤستريلن عاميللره اساساً خزر دنيزي بير معنالي شكيلده باغلي دنيز كيمي حساب ائديلمير . اونا گؤره كي ولگا - دن چايلاري آراسيندا اولان كانال واسيطه سي ايله ، يوك گمي لري اوچون 5000 تنا ياخين حجمينده ترانزيت مبادله سي ايمكاني موجود دور . و بو كانال خزر دنيزيني دونيانين آچيق دنيزلرينه بيرلشديرير .
آذربايجانين ميللي - سياسي جوغرافياسينين تحليلينه اساساً ، آشاغيداكي نتيجه لره گلمك اولار :
1-آذربايجانين اراضي بوتولويو مختلف دؤرلر عرضينده پارچالانماغا معروض قالميشدير و مختلف تيكه - پارچا اولاندان سونرا چاغداش (معاصر) دؤره گليب چاتميشدير . ( بير سؤزله دئسك : ايلان كيمي اؤز ايچينه قيوريلميشدير ).
2- آذربايجانلي لارين زنگين ميللي - معنوي وارليق لاريني آرادان گؤتورمك مقصدي ايله ،گوجلو شكيلده و مقصد يؤنلو اولاراق آسيميلاسيون سياستي آپاريلميشدير .
3- آذربايجانين جوغرافي موقعي اولدوقجا الوئريشلي دير ، محض بونا گؤره تاريخ بويو مختلف دوشمنلر طرفيندن باسقي لارا و تضيق لره معروض قالميشدير، ائله جه ده حاضيركي دؤرده - ده همين جوغرافي موقعينه اساساً مختلف دولتلرين ماراغيني دوغورور .
4- يئرآلتي و يئر اوستو ثروتلري (نفت ،گاز ،ميس ، قيزيل ، بزك داشلاري ،جيوه و ساير ) باخيميندان اولدوقجا زنگين دير .
5- شرق و غرب دونياسي آراسيندا يئرلشمه مؤقعي و كؤرپو رولونا ماليك اولماسي (ترانزيت ) ، آذربايجانين بين الخالق اهميتيني قات - قات آرتيرير .
6- شرق دونياسيندا ايلك دفعه اولاراق ، دموكراتيك جمهوريت حاكميتي سيستمي (1918 ) آذربايجاندا قورولموشدور ، محض بونا گؤره،آذربايجان دولتي گوجلو دولتچيليك و اداره ائتمه (مديريت ) تجربه سينه ماليك دير . سون ايللرده آذربايجانين اقتصادي - سياسي انكشاف تمپي ده (نرخ رشد اقتصادي ) بونو آچيق - آيدين ثبوت ائدير .
7- جنوبي قافقاز بؤلگه سينده اقتصادي - سياسي جهتدن ليدئرليك رولونا ماليك دير .
8- دونيا اوزرينده 50 ميليوندان آرتيق آذربايجان توركلري ياشايير .
9- آذربايجانلي لارا قارشي مقصد يؤنلو اولاراق ، تاريخي - جوغرافي مكانلارينين آدلاري (توپونيم لري ) ده ييشديريلميشدير .
نتيجه ده گؤستريلن عاميللري يئكون لاشديرماق (جمع بندي ) اوچون قيد ائتمك لازيمديركي ، آذربايجان ژئو- سياسي جهتدن چوخ بؤيوك اهميته ماليك دير . آذربايجانلي لارا قارشي آپاريلان مختلف باسقي لار نتيجه سينده اراضي بوتولويو پارچالانماغا معروض قالميشدير و حاضيركي دؤرده - ده بو پارچالانما سياستي داوام ائدير . لاكين بونلارا باخماياراق ، آذربايجانين اراضي بوتولويونه قارشي ، نه قدر قوندارما انظباطي - اراضي بؤلگو (تقسيمات اداري - سياسي ) تاريخي تحريفلر ، تخريبات ،مقصد يؤنلو آسميلاسيون سياستي و سايره آپاريلسادا ، اونون ديل ،مدنيت ، مذهب ، اينجه صنعت ، موسيقي ، توپونيم ، جمعيت و تاريخي كؤكلرينين ياييلما دايره سي (وسعت پراكنش ) و گون آرتير اونلارين انكشافي بير داها اونون حقيقي فاكتلارا (معيار - سند ) سؤيكنن تاريخي بيتيشيك تورپاقلاريني تام حقيقي معنادا تصديق له يير . بئله كي 50 ميليونلوق آذربايجان تورك خالقي و اونون زنگين ميللي - معنوي ثروتلري (ديل ، تورپاق ، فلسفه ،مدنيت ، اينجه صنعت ، ادبيات و ساير ) بيرايل يا خود بير قيسا دؤر عرضينده يارانمير ، بلكه بئله بير بؤيوك خالقين بوتون وارليق لارينين يارنما تاريخي چوخ اسكي زامانلارا قاييدير . بونا مثال اولاراق قيد ائتمك لازيمديركي ، بير بيتكي اؤرتويونون (پوشش گياهي ) ساده جه ظاهري گؤرونتوسو (منظره سي ) بير باشا اونون علمه گلمه سببلرينين كميت و كيفيتيني ، اوجومله دن (ژئولوژي ، اقليم ، تورپاق ، حرارت ، رطوبت ، اورتا ياغينتي ميقداري و ساير) پارامترلري ده آچيقلانير و آيدين اولوركي ، بيتكي اؤرتويو طبيعتين آيناسي دئمكدير . محض بونو نظره آلاراق آذربايجان خالقينين زنگين ميللي - معنوي وارليقلاري دا ، اونون اسكي تاريخه، مدنيته و بويوك جوغرافيايا ماليك اولدوغونو تام آينا كيمي اؤزونده عكس ائتديرير . آذربايجان خالقي زنگين ميللي - معنوي وارليغا ماليك اولدوغونا گؤره ،تاريخ بويو اؤزوندن باشقا سايرخالقلارا دا تاريخ و مدنيت ياراتماقلا ، بير داها تاريخي يئني دن جانلانديرماق و يارتماق گوجونه ماليك دير .
جوغرافي جهتدن گؤستريلن لردن نتيجه آلماق اوچون بيلديرمك لازيمديركي ، جوغرافيا مكان آنلاميندا گئدير و مكان ايسه تورپاق دئمك دير . بونا اساساً آذربايجان خالقي اؤز ميللي - معنوي ، ادبي ، اينجه صنعت و ساير وارليق لاريني قوروماق اوچون ، اؤز تاريخي و ميللي جوغرافيالاريني قوروماليدير. اونا گؤره كي ، اگر اونون جوغرافياسي الدن چيخارسا ، دئمك اولاركي ، اونون بطنينده اولان زنگين تاريخي ، ميللي ، معنوي ، ادبي ، فلسفه ، اينجه صنعت و سايره - ده الدن چيخاجاق و باشقلارينا قسمت اولاجاقدير . نتيجه ده ، اَن نهايت آذربايجان خالقي اؤز جوغرافيالارينا داها چوخ فيكير وئرمه ليديلر . (بير سؤزله دئسك : هر خالقين بوتون ميللي ، معنوي و ساير وارليقلاري ، اونون جوغرافي چرچيوه سينده فورمالاشير )


Read more!

Tuesday, May 29, 2007



ابن خلدون: ان ارض ایران هی ارض الترک

نئچه آی بوندان اؤنجه ابن خلدون'ون تاریخینی اوخویاندا دوغروسو برکدن حئیرت ائتدیم. ابن خلدون یازمیشدی:

و فی الکتب ان ارض ایران هی ارض الترک ...فاما علماء الفرس و نسابتهم فیابون من هذا کله

ابن خلدون ق 1ج 2ص 154 ...... (May 27, 1332/732AH – March 19, 1406/808AH)

کیتابلار دئییرلر ایران تورکلر یوردودور، آمما فارس تاریخچی‌لری و نسابه‌لری بونو بوسبوتون دانیرلار.» ٭

ابن خلدون: ايران سرزمين تركان است...


ابن خلدون- ١٣٢٢ دوغوش ايلي (١٣٢٢ ميلادي):

"و في الكتب ان ارض ايران هي ارض الترك..... فاما علماء الفرس و نسابتهم فيابون من هذا كله."

"پيتيكلرده ايران´ين تورك تورپاغي اولدوغو يازيلير.... آنجاق فاس بيلگين و سوي بيليمچيلري بو ساو(ي تابلاماق)دان بوتونويله بويون قاچيريرلار."

"كتابها مي نويسند ايران سرزمين تركان است.... اما علماء فارس و تبارشناسان آنان از پذيرش اين سخن به كلي سرباز مي زنند."

تاريخ اب خلدون (ق١، ج ٢، ص ١٥٤)، المسمي بكتاب العبر و ديوان المبتدا و الخبر، في ايام العرب و العجم و البرير و من عاصرهم من ذوي السلطان الاكبر، منشورات موسسه الاعلمي للمطبوعات، بيروت، لبنان.







Read more!



أذربيجان الجنوبية

.....
ففي جنوبيها بلاد الأبواب متصلة في الشرق إلى بحر طبرستان و عليه من هذه البلاد مدينة باب
الأبواب‏.‏ و تتصل بلاد الأبواب في الغرب من ناحية جنوبيها ببلد أرمينية‏.‏ و بينهما في الشرق و بين بلاد أذربيجان الجنوبية بلاد الزاب متصلة إلى بحر طبرستان‏.‏

.....


Read more!

Monday, January 22, 2007




آزربايجان-كوردوستان سينيرلاريني بليرله مه ده كي تمل آليناجاق ايلكه لر



اصول اساسي در تعيين مرزهاي آزربايجان و كردستان

آذربايجان ميللي حؤکومتينين آذربايجان سرحدلري حاققينداکي دوشونجه لري و اويقولامالاري تاريخي- ايستيراتئژيک- ميللي باخيمدان يانليش اينانج و سيياسي ضعف اوزوندن اورتايا چيخان شئيلردير و بيزي و آذربايجان'ين گله جه ييني باغلاماز.

آچيق نئت'ده ياييلان آشاغيداکي يازي، هم زامانلاما باخيميندان يئرينده و هم ايچه ريک آچيسيندان -بير ايکي نؤکته ديشيندا- منطيقلي و دوغرو اساسلار اوزه رينده قورولموش اويقون بير جاوابدير.

نامه سرگشاده به احزاب و سازمان های کرد ایرانی

فورصتدن ايستيفاده ائده ره ک اٶز آديما اونو حاضيرلايانلاردان تشککور ائديره م.

يوخاريدا دئديييم بير ايکي نٶکته ايسه بونلاردان عيبارتدير:

يازينين ان تمل سورونو، کورد-تورک و آزربايجان-کوردوستان سينيرلاري و سرحدلرينين بليرله نمه سينده تعقيب ائديله جک يٶنته مله ايلگيليدير. يازيدا بو يٶنته مين آزربايجان ميللي حٶکومتي و کوردوستان دٶولتينين آرالاريندا ايمضالاديقلاري آندلاشمانين روحونونا باغلي قالماق اولدوغو يازيلير.

آ- اگر بو "روح"دان آماج، دانيشيقلار ياپماق و دييالوقسا، بو بوتونويله قبول ائديله جک و هر ايکي طرفين چيخارينا اولان بير يٶنته مدير.

ب- اگر بو "روح"دان آماج، او ايکي دٶولت آراسيندا ياپيلان آندلاشمالارين اٶزو ايسه، بو هئچ بير شکيلده قبول ائديله جک بير روح دئييلدير و بوتونويله تورک خالقي و آزربايجان`ين ميللي چيخارلارينا ترسدير.

آزربايجان ميللي حٶكومتي و كوردوستان دٶولتي آراسينداكي آندلاشمالار سورونلو آندلاشمالاردير. او آندلاشمالاردا وار اولان اساس سورون، ائتنيک آزربايجان يئرينه، پهلوي دٶولتينين ايستئعماري سيياستلري دوغرولتوسوندا ياراديلان ايداري تقسيماتين اساس آلينماسيدير. آزربايجان ميللي حٶكومتينين، آزربايجان`ين تورپاق بوتونلويونه ترس اولان بو يانليش ايداري تقسيماتي قبول ائتمه سي سونوجوندادير كي سولدوز'ون کوردوستان دٶولتينه داخيل ائديلمه سي كيمي تاريخي بير خطايا تانيق اولوروق. بو باره ده آشاغيداکي يازيلارا باخابيله رسينيز:

سلدوز ترك را جزو جمهوري كردستان كردند

راديو بي بي سي: اروميه و سلدوز مزاحم آرمان كردستان هستند

آزربايجان دئموکرات فيرقه سينين صاحيب اولدوغو يانليش آزربايجان تصووورو- كي آزربايجان`ين جوغرافيياسي، تاريخي، تاريخي جوغرافيياسي و آزربايجان`ين ژئوايستئراتئژيك چيخارلارينا يئته رينجه تانيش اولماماسي، پهلوي ديکتاسينين ايداري تقسيماتيني سورغولامادان و گٶزو باغلي قبول ائتمه سي و سووئت دٶولتينين زورلاماسي ايله اورتايا چيخميشدير- هئچ بير شکيلده بوگون اوچون گئچه رلي اولابيلمه ز. بو اٶلومجول سيياسي خطا و يانليشليق - ان باشدا آزربايجان`ين سولدوز، تيکان تپه، سايين قالا، .... بٶلگه لرينده ياشايان تورک خالقي اوچون قبول ائديلمه زدير.

آزربايجان دئموکرات فيرقه سينين يانليش آزربايجان تصووورو تكجه باتي آزربايجان`ا محدود قالماييبدير. بو حٶكومت عئيني يانليشليغي، آذربايجان تورپاغي اولدوقلاري حالدا، ايداري تقسيماتدا كوردوستان و كيرمانشاهان اوستانلارينا باغلانان بيجار-گروس، ياسسو کند، قوروه، سونقور، .... باره سينده ده ائله ييبدير. اٶته کي ياندان عئيني يانليشليق گينه فارس-مرکزي دٶولتله تئكرارلانيب و نتيجه ده آزربايجان`ين ياريسيندان چوخونو اولوشدوران تورپاقلاريميز يعني بوگونکو زنجان، همدان، قزوين، تئهران، قوم و مرکزي اوستانلاري، آزربايجان`ين ديشيندا قبول ائديله ره ك نهايتده فارسيستان-مرکزي دٶولته بيراخيليبدير.

باشقا بير دئييشله آزربايجان ميللي حٶکومتينين آزربايجان سرحدلري حاققينداکي دوشونجه و اويقولامالاري، تاريخي-ايستيراتئژيک-ميللي باخيمدان يانليش اينانج، بيلگيسيزليك و سيياسي ضعف اوزوندن اورتايا چيخان شئيلردير و ميللي چيخارلاريميزا ترس دوشدوكلريندن اٶتورو، بيزي و آزربايجان`ين گله جه ييني باغلاماز.

من بورادا قيسساجا فئدئرال آزربايجان و کوردوستان`ين ميللي سينيرلاري و دٶولت سرحدلريني بليرله مه ده واز گئچيلمه ز اولان اساسلاري سيرالاييرام:

١- تمل و گنه ل ايلكه- اساس ياشايان خالقدير:

ايران`ين شيمال غربينده کي بوتون تورک يئرله شيم منطقه لري آزربايجان'ا و ايران`ين شيمال غربينده کي بوتون کورد يئرله شيم بٶلگه لري کوردوستان'ا – آشاغيداكي قئيدلر گٶز اٶنونه آليناراق- داخيل ائديلمه ليدير.

٢- اساس آليناجاق زامان كسيدي- ١٩٠٦ اٶنجه سيدير:

اساس آليناجاق زامان کسيدي و تاريخ، اينديکي ائتنو-دئموقرافيک دوروم دئييل، مشروطه حركتينين يئنيلگييه اوغراديغي ١٩٠٦ ايليندن قاباقکي ائتنيک وضعيييتدير. ١٩٠٦ تاريخي، فارس شووئنيسمينين ايران دٶولتي و بوروکراسيسينه حاکيم اولدوغو تاريخدير. بو تاريخدن سونرا ميللي- ائتنيک بٶلگه لرينين ترکيبينده گرچکله شه ن بوتون ده ييشيکلر (تورکييه و ايران`ين باشقا بٶلگه لريندن آزربايجان`ا گليب بورايا يئرله شديريله ن کوچه ري کورد طايفالاري، بٶيوک شهه رلر،... اورمو و بنزه رلرينه ياپيلان کورد کٶچ و آخينلاري سونوجوندا بورالاردا كوردلرين ساييسينين آرتماسي، كوردلرين له هينه اورتايا چيخان دئموقرافيك ده ييشيكليكلر و....)، کولونييال ده ييشيکليکلر اولوب، هئچ واخت ميللي- ائتنيک بٶلگه لر و فئدئرال دٶولتلرين سرحدلرينين تعيين ائديلمه ده اساس آلينابيلمه ز. آزربايجان تورپاقلاريندا ١٩٠٦دان سونرا اولوشموش هر هانسي کورد يئرله شيم بٶلگه سي، بو تاريخدن قاباق تورك اولان هر يئر- شهه ر يا دا کند فرق ائلمه ز- بوگون يوزده يوز کورد اولسا دا، گينه ده آزربايجان`ا داخيل ائديلمه ليدير.

عراق`دا بارزاني و طاليباني، کورد بٶلگه سي و خوصوصن کرکوک'ون ايستاتوسونو بليرله مک اوچون، بعث رئژيمين قورولماسيندان قاباقکي وضعيييتين اساس آلينماسي، حتتا بو تاريخدن سونرا بٶلگه يه کوچ ائده ن و يا يئرله شديريله ن عربلرين بئله، بو تورپاقلاردان ائشييه آتيلماسيني مودافيعه ائديرلر. بيز ده ١٩٠٦ ايليندن سونراکي آزربايجان`ا تورکييه، عراق و يا ايران`ين باشقا بٶلگه لريندن ياپيلان کورد کٶچلرينين، آزربايجان`ين ميللي سرحدلريني بليرله مه ده هئچ بير تاثيري اولماياجاغيني ساوونماليييق.

٣- كوردوستاندان قاچان توركلر سورونو:

گونوموزده کوردلرله مسکون اولان ساووج بولاق (ماهاباد)، خانا (پيرانشهر)، ساققيز و.... ده ياشايان تورکلر، ١٩٠٦ تاريخيندن سونرا بير نئچه مرحله ده ، باشدا کوردلرين باسقي و سالديريلارينا معروض قالديقلاريندان دولايي، اٶز تاريخي يورد يووالاريني ترک ائتميشلر. بو قاچيش خوصوصييله اينقيلابدان سونرا سورعتلي اولوب و بٶلگه ده کي اونلارجا تورک کندي بوشالديليبدير. حالبوکي بو دٶنه مده آزربايجاندا ياشايان هئچ بير کورد، بورادان کوردوستان`ا گئري قاييتماييبدير. باشقا دئييشله سون يوز ايلده كوردلرين ياشاديغي بٶلگه لردن توركلرين چيخيشينا و توركلرين ياشاديغي بٶلگه لره كوردلرين گيريشينه تانيق اولماقداييق.

آزربايجان و کوردوستان سرحدلريني موباحيثه ائده نده کٶچ –قاچماغا مجبور ائديله ن بو کوردوستان تورکلرينين سورونو (خانا، ساققيز، ساووجبولاق،....) گونده مه گتيريلمه ليدير. بونلارين کوردوستان`ا قاييتمالاري، کوردوستان فئدئرال دٶولتي طرفيندن ماددي (ائو، تورپاق، مال-داوار) ضررلرينين قارشيلانماسي، قاييتمالاري مومکون دئييلسه ده اونلارين ساييسي قده ر کورد`ون (ويا کورد يئرله شيم مرکزلرينين) آزربايجان تورپاقلارينا داخيل ائديلمه سي شرط قوشولماليدير.

٤- كوردوستان و كيرمانشاهان اوستانلارينداكي آزربايجان تورپاقلاري:

پهلويلر دٶنه ميندن باشلاياراق، ائتنيک آزربايجان`ين بيجار، قوروه و سونقور بٶلگه لري کوردوستان و کيرمانشاهان اوستانلارينا داخيل ائديليب، بورايا بير طرفدن بٶيوک کورد كٶچو و گيريشي گرچکله شيب، بير طرفدن ده بورانين يئرلي تورک اهاليسي، زنجان و همدان اوستانلارينا موهاجيرت ائديب و ائديرلر.

آزربايجان و کوردوستان سرحدلريني موباحيثه ائده نده هميشه بيجار، قوروه و سونقورداکي تورک بٶلگه لرينين-يعني ١٩٠٦دان قاباق توركلرله مسكون اولان بٶلگه لر، بوگون كوردلرله مسكون اولسالار بئله- موطلقن آزربايجان`ا داخيل ائديلمه لري گره يي وورقولانماليدير. هارانين تورک بٶلگه سي اولدوغونو تثبيت ائده نده ده، يوخاريدا قئيد ائديلدييي كيمي بوگونکو وضعيييت دئييل، ١٩٠٦'دان قاباقکي جمعيييتين ائتنيک ترکيبي نظرده آلينماليدير.

غربي آزربايجانداکي بير سيرا کورد يئرله شيم مرکزلرينين (اٶرنه يين ماهاباد و ....) فئدئرال کوردوستان`ا باغلانابيلمه سي، حتتا بو مووضوعنون تارتيشمايا آچيلماسي و موباحيثه ائديلمه سي، آنجاق و يالنيز ١٩٠٦دان قاباق توركلرله مسكون اولان بيجار، قوروه و سونقور كيمي بٶلگه لرين، داها اٶنجه دن فئدئرال آزربايجان`ا باغلانماسينا مشروطدور.

يوخاريدا توخوندوغوموز تاريخي دئموقرافيک اوصوللاردان باشقا، آزربايجان-کوردوستان فئدئرال دٶولتلرين سرحدلريني تعيين ائتمكده سيياسي ايستيراتئژيک اساسلار دا رول اوينايير.

٥- سيياسي-امنييتي ايلكه لر- توركييه يه بيتيشيكليك گره يي:

آزربايجان -تورکييه آراسيندا جوغرافي بير سد ويا فاصيله ياراتماق آزربايجان و تورک خالقينين ايستيراتئژيک چيخارلاري و خوصوصييله گله جكده كي کورد و مرکزي فارس-فارسيستان دٶولتلري، و حتتا ائرمنيستان قارشيسيندا امنيييتينين ساغلانماسي اوچون حياتي اٶنمه صاحيبدير. بوراسي آيريجا گونئي آذربايجانين و اونون آراجيليغي ايله قوزئي آذربايجانين آوروپايا آچيلان قاپيسيدير. باشقا بير دئييشله، اگر تورکييه- ايران سينير بويوندا ١٩٠٦دان قاباق دا بير سيرا کورد بٶلگه لري مووجود اولموش اولسا- کي بئله بير شئيين اولدوغوندان آرخايين دئييله م- کوردلرله مسکون بئله نچي يئرله شيم بٶلگه لري، گينه ده هئچ بير شرطينه ن، کوردوستان دٶولتينه داخيل ائديله بيلمه ز.

ايراندا ائتنيک ويا فئدئرال کوردوستان`ين تورکييه ايله اورتاق سرحددي يوخدور و اولماياجاقدير. ايرانين شيمال غربينده، تورکييه نين بوتون سينير بويو تک قونشوسو آزربايجان اولماليدير.

٦- اوشنو (خانا)، آزربايجان`ين عراق`ا آچيلان قاپيسي:

اسکيدن تورکلرله مسکون اولان اوشنو شهريستاني، آزربايجان`ي عراق`ا - و بو وسيله ايله اورادا ياشايان و کورد ياييلماچيليغي و ظولمونه معروض قالان تورکمان ديياسپوراميزا- و عرب دونياسينا باغلايان تک گئچيددير. بو ندنله اوشنو (خانا) اينديکي ائتنيک ترکيبي نه اولورسا اولسون، موطلقن فئدئرال آزربايجان سرحدلري ايچينده قالاجاقدير.

باشقا بير دئييشله، ائتنيک ويا فئدئرال آزربايجان و عراق`ين، شرطلر نه اولورسا اولسون، اورتاق سرحددي اولماليدير.

٧- اورمو-سولدوز مئحورينين حياتي اٶنه مي:

پهلوي دٶرونده، اورمو گٶلونون گونئيينده کيچيک بير بٶلگه ماهاباد شهريستانينا باغيشلانيب و بئله جه اورمو ايله سولدوز آراسيندا قوپوقلوق اولوشدورولوبدور. بو يوللا بير طرفدن کوردلره اورمو گٶلونه چيخيش يولو ساغلانيب بير طرفدن ده سولدوز- تيکان تپه- سايين قالا حتتا بيجار و... گله جکده کورد ايشغالي قاباغيندا ساوونماسيز بيراخيليبدير.

اورمو-سولدوز مئحوري گونئي آزربايجان`ين غربي سرحدلريني قوروماقدا حياتي اٶنمه صاحيبدير. بو مئحورده هر هانسي قوپوقلوق، قوزئيده اورمو- سالماس- خوي- چالديران- ماکي'نين و گونئيده سولدوز- تيکان تپه- سايين قالا- بيجار- ياسو کند- قوروه- سونقور'ون دوشمه سي و راحاتليقلا کوردوستانا ايلحاق ائديلمه سي دئمکدير. بو ندنله، اورمو گٶلونون گونئيينده ماهاباد شهريستانينا داخيل ائديلميش ١٩٠٦'دان قاباقکي تورک بٶلگه لري- اينديکي ائتنيک ترکيبلري نه اولورسا اولسون – فئدئرال آزربايجان`ا عاييددير.

باشقا بير دئييشله هئچ بير شرط آلتيندا اورمو- محممديار- سولدوز آراسيندا قوپوقلوغا ايذين وئريلمه مه ليدير، ائتنيک ويا فئدئرال کوردوستان`ين اورمو گٶلونه چيخيشي يوخدور و اولماياجاقدير.

٨- تبريز و اردبيل آكتيويستلري و كورد مساله سي:

آزربايجان`ين کوردوستانلا اولان اورتاق غربي سرحدلري و عوموميييتله کورد-تورک مساله سي حاققيندا فيکير سٶيله يه نلر گنه لليکله شرقي آزربايجان و اردبيل اوستانلاريندانديرلار. البتته بو اٶزلويونده پيس بير شئي دئييلدير، حتتا چوخ گره کلي و سئوينديريجي بير دورومدور. آمما تجروبه گٶسته رميشدير کي بو يوردداشلاريميزين بير چوخو تورک-کورد و آزربايجان-کوردوستان مساله سينه گره كدييي قده ر دريندن و هر طرفلي بلد دئييلديرلر.

بو اوزدن بو مساله لر حاققيندا موطلق شکيلده يئرلي اهاليدن اولان آيدين و آکتيويستلريميز - و اٶنجه ليکله غربي آزربايجان (اورمو، سولدوز، تيكان تپه، ماكي، سالماس، سايين قالا، ...)، کوردوستان (بيجار، قوروه، ياسسو کند، سونقور...) و همدان (باهار، اسداباد، كٶورنگ....) سٶز صاحيبي اولمالي و اٶن پيلانا چيخماليديرلار.



Read more!

Friday, January 12, 2007


Summary of Azerbaijan [Geographical] History (Reshid Guneyli)


First part: documentary historical evidences obtained from old historical references


1- In his book titled "Albaldan", Yaghoubi (9 AD) specifies the Azerbaijan's borders and limits . According to him, Zanjan and Varsan are the southern and Bilghan and Bardeeh are the northern borders of Azerbaijan. (Albaldan, Ahmad-ebn- Yaghoubi, translated by Dr. Mohammad Ebrahim Ayati, Tehran, 1977)


2- In his book titled "Balami history", which is an abridgement and translated version of Tabari history (839-923 AD) and in the chapter tilted (recapturing of Azerbaijan and Darband Khezran) Mohammad Balami the vizier of Samanid Dynasty (1053 years before) illustrates Azerbaijan land as follows: Azerbaijan begins from Hamedan ,it extends to Abhar and Zanjan and finishes up in Darband Khezran and any cities in the midst are called Azerbaijan. On page 42 of the said book it is stated that all of these lands are dominated by Turks. (Balami history, Abou Ali Mohammad-ebn-Balami, through the efforts of Mohammad Javad Mashkour , Tehran, 1958)


3- Hamdollah Mostofi (740 lunar hegira) in his book titled Nozhatolgholoub , describes the Azerbaijan's cities and borders as follows: Azerbaijan is linked to Persian Iraq ( today's Arak city) Moghan, Georgia and Armenia . Its cities includes: Hamedan, Ghazvin , Zanjan, Tabriz, Uroumieh, Ardabil, Nakhjavan, Ordoubad, Oujan, Gargar, Makou, Bardeeh and Darband Babolabvab (Nozhatolgholoub, Hamdollah Mostofi, corrected by Lestrange, Tehran ,1983)


4- Aboueshagh Ebrahim Estakhri (340 lunar hegira) describes the Azerbaijan's geography under the title "Armenia and Azerbaijan" in his book titled " Almasalek & Almamalek" where he states that northwards, Azerbaijan is limited to Alan and Caucasus mountains , southwards it is limited to Arab Iraq and Jazirah (upper Mesopotamia), (Almasalek & Almamalek, Aboueshagh Ebrahim Estakhri, compiled by Iraj Afshar, Tehran, 1989)


5- Mirza Mohammad Sadegh Mousavi Esfehani, in his book titled " Tarikh Gitigosha" (history of imperialism) stated that Aras river is one of the famous big rivers running across Azerbaijan and pours to Caspian Sea and is the gate to the said regions. Whatever exists beyond the said regions are famous as lands beyond the sea including Shirvanat, Salian, Baku, Ghobbeh, Shapouran, and Darband Babolabvab all of which are parts of Azerbaijan. (history of Imperialism, with an introduction by Saeid Nafisi, Tehran , 1987)

A general review on ancient history


1- The condition of region in the 1st millennium AC:

In this period we see Elamite(pro-Turk) Sumer (pro-Turk), Manichaean and Urartoei ( Pro – Turk ) . In the 7th century AC, and following to some bloody battles, the Median Empire including great Media and Minor Media was established and took part in the regional competitions. The Minor Media is concordant with today's Azerbaijan including Iranian Azerbaijan and Republic of Azerbaijan (Greek historian, Estrabon). In the 5th century AC, the Achaemenian governor was established in the south part of Zagros Mountains. Because of its savage attitude, this government destroyed all civilized cities and reigns including Elamite, Sumer , Babel and captured their architectures and artists to constitute Persepolis palaces of oppression, and destroyed its surroundings. In the battles between the Medians and Persian's, many of the establishments of the great Media were destroyed. The nonexistence of ordinary establishments even around Persepolis is an evidence of the Achaemenian's dominance. As a consequence of insufficiency of archeological data, this period of Persian's history is called Iron Age (international congress of Achaemenian world of Iran- British museum in London, 2005).


In the year 330 AC, Macedonian Alexander assailed the east and in Gaugamela battle, Atropat the Median king of Atropatene who was allied with Persian , became the commander of the right flank of eastern forces. This part of eastern army not only succeeded to move the left flank of Alexander's army backward but also made him desist from pursuing the Persian king and instead devoted all his forces to save the Parmenio's troops who were in battle with Median troops. Nevertheless, Atropat saved his troops and adopted the policy of patience; he organized his troops and fortified his position and waited to see the consequences of Alexander's moving eastwards (Macedonian Alexander's film, includes scenes of Gaugamela battle and the defeat of the right flank of Alexander's troops commanded by Parminion).


In response to the question asking "how did Atropat become able to retain his independent reign at the beginning of Alexander's battles in the east" A.M Diakonove, the preeminent Russian historian and the compiler of the book titled" Median history" says: Atropat was an eminent and talented king and if it was not for the logical evolution of history and the powerful social, economical, military and political forces of Azerbaijan, he could not secure the independency of Atropatene. In this way, the Seleucid dynasty who were Alexander's successors did not find the ability to adjoin Atropategan to his territory. Richard Fray expresses his astonishment in this regard and quoted from Straborn who said "the king of Atropategan protected this land called in Roman and Greek references as Minor Media , Atropatene Media or Median Limbo, from Seleucid's dominance depending upon the knighthood and warfare of Atropategan nation. Atropategan nation and government defend their independence with all their strength. Straborn said: the main part of ancient Media is Atropatene which has never been a part of great Media or Achaemenian Persia. Also it has never been a part of Seleucid's territory. Westwards Atropatene is limited to Armenia, Turkey and great Media and eastwards it is limited to Khazar Sea; southwards it is limited to the great Media from Hamedan. Atropategan is so powerful that can not be underestimated. In a second it can mobilize for war a military force including 100,000 lancers and 40000 infantries.


2- The regional condition during the 1st millennium AD:
As of the 1st century AD through 6th century AD Atropategan was in battle with Parthian empire (pro-Turk) and the Sassanid invaders (Persia) to remain independent but sometimes it was only semi-independent.


As of the 6th century AD, and after the invasion of Arab Moslems and the collapse of Sassanid dynasty, Atropategan was also conquered by Arab Moslems. The Arabs dominance lasted until 11th century AD and at this time Azerbaijanis' admission to Islam made Azerbaijan as one of the important states of Islamic empire. There are evidences showing that at the beginning Azerbaijanis resisted Arab invasion strongly and the fights of Babak Khorramdin -an Azerbaijani national hero -against Arabs is one of the main instances of such fight backs. (837 to 815 AD)
In 11th and 12th centuries AD, local governments called Saji, Salari, Ravvadi and Shaddadi appeared in Azerbaijan's political scene. But the Seljuk Turks came to dominate such governments and even the greater ones such as Eldniz and Atabak governments. During the government of Seljuk Turks, Turk people descended to Azerbaijan where they resided to be with their own siblings. Actually during 12th and 13th centuries AD, Turkish language began to be the national language of this land. When Genghis Khan the Mongolian Warrior assaulted west, Kharazmshah government and Seljuk dynasty were collapsed And the Azerbaijan was dominated by Mongolians. In this era beginning as of 13th century and lasted until 14th century, Azerbaijan became the throne of Mongolian governors. Between 14th and 15th centuries AD, Azerbaijan witnessed the challenges among Mongolians, Zarrin horde, Timurid dynasty, Ghareghoyounlou and Aghouyounlou. That was a time when the process of changing the Turkish language into the national language of Azerbaijani nation was more and more completed. In the 16th century AD, Safavid empire was founded by Shah Ismail Safavid with the spiritual support of Safavid Sheikhs and depending upon military forces and warfare of the 7 Azerbaijani Turk tribes named the Shahsavan or the Ghezelbash. These 7 tribes including: Shamlou, Romlou, Estajlou, Qajar, Bayat, Zolghadr and Afshar play significant role in developing the Safavid government into an empire. Depending on this great force Shah Ismail expanded Azerbaijan Territory so that northwards it was limited to Darband, southwards to Persian Golf and Oman Sea, eastwards to Hindu Kush Mountains and from northeast to Jaxartes and Oxus so that all Persian states became parts of Azerbaijani territory. At this time Azerbaijani Turkish Language was determined to be the language used by the army and government and the correspondences with Ottoman and other European countries were all made in Turkish language. Safavid dynasty expanded Azerbaijani lands to 500000 square kilometers. Benefiting from the power of Biglarbeigis of Tabriz (Gilan, Ghazvin , Zanjan, Hamedan, Saveh and Zangehzour), Chekhorsad(Iravan, Nakhjavan, Bardeeh, Bargoshad, and Javanshir) and Shirvan( Baku, Shamakhi, Sheki, Shirvan, Ghouba, and Salian) , Azerbaijan was considered as one of the most powerful regions of Safavid empire. After the collapse of Safavid dynasty in the 16th century AD, and during the short reign of Afshar Turks and also during the long term reign of Qajar Turks, Azerbaijan was still considered as the most important states among the 4 main states of Afshar and Qajar empires and Tabriz was its central city of Azerbaijan and the seat of the crown prince.
In the 19th century AD following to the battle between Czar's Russian empire and Qajar Turk empire which led to the defeat of the latter, the great Azerbaijan was divided in two northern and southern parts based on the 2 disgraceful treaties called Gulistan treaty(1813) and Turkomanchai treaty (1828) . Based on these treaties the northern part had to be under the control of Russian empire and the southern part under the dominance of Qajars. From this time, the historical trends of the two parts of Azerbaijan were apparently different but actually the two nations were empathetic and were in hope for a better future.


Being volunteered in democratic and liberation movements, between the years 1900 to 2000, the southern Azerbaijan followed a different direction. Sattarkhan and Bagherkhan's constitutionalism (1905), Heidarkhan's endeavors (1909) and the struggles of Sheikh Mohammad Khiabani (1920) and Mohammad Taghikhan Pesian (1921), the endeavors of Seyed Jafar Pishehvari and Azerbaijan's national government(1945-1946) and the strives of Ayatollah Shariatmadari and the Moslem peoples' party(1979), all are evidences showing the Azerbaijanis' efforts to develop and expand democracy inside the country. At the time of Reza Shah and during Pahlavi's dynasty which was founded in the year 1920 according to British policy, the Azerbaijani's endeavors became centralized. Such endeavors made the Pahlavi dynasty to adopt an anti Azerbaijani policy and as a result the gradual segregation of southern Azerbaijan became a priority for Pahlavi dynasty and the next Iranian governments.


Second part: Southern Azerbaijan's segregation calendar


1- In the year 1299 solar hegira (1920), when Reza Khan Mirpanj (also famous as packsaddle Reza) dominated, the anti Azerbaijan dynasty of Pahlavi, began to rule over the plateau called Qajar's protected states.


2- In the Oct. 1937, and based on an act approved by the 1st Pahlavi's Majlis (Iranian parliament), the national segregation of Qajar's era was annulled and the historical names of regions were omitted and the country were divided in 6 provinces called" northwest, west, north, south, Macran and northeast"


3- In Dec.1937, once more the previous segregation act was reviewed and as a result the country was segregated in 10 provinces called with numbers from 1 to 10. according to this new segregation, Tabriz was the central city of the 3rd provinces and Urumieh was the central city of the 4th province and in this way the name and limits of Azerbaijan was completely eliminated from the national map. Nevertheless, Ardabil, Zanjan, Ghazvin, Hamedan, and Saveh cities were all parts of the 3rd province with Tabriz as its central city.


4- In the year 1960, the 3rd and the 4th provinces were called east Azerbaijan (Tabriz) and west Azerbaijan (Urumieh). Iran was segregated to 13 provinces with 8 Offices of Governor General (which later increased to 11 offices). In this new segregation, some cities were separated from Azerbaijan and became the affiliates of other provinces. But still Ardabil, Zanjan and Ghazvin were the cities of East Azerbaijan province with Tabirz was the central city. At this time Hamedan was chosen as the seat of the governor general and since then, the process through which Hamedan were going to be separated form East Azerbaijan began. Before the segregation of the year 1960 , to be exact, in the year 1958, Astara which was a part of Ardabil city, became a separate city itself and next it was separated from East Azerbaijan and became an affiliate to Gilan province and so the natural connection between Azerbaijan and the khazar sea shores and the Astara port was ruptured.


5- Simultaneous with the changes mentioned above, Zanjan was also chosen as the seat of governor general and together with other counterpart cities became the centre of a separate province in the year 1978.


6- In the year 1993 (15 years after the Islamic revolution and 2 years after Republic of Azerbaijan declared independency, Ardabil was also separated from East Azerbaijan and became the central city of a new province called Ardabil province.


7- In the year 1984, Ghazvin and all the Turk residing regions around were separated from Zanjan province to form Ghazvin province with Ghazvin as its central city.


Part 3: cities and villages of southern borders of south Azerbaijan

Since this part aims at showing the connection among the regions of Azerbaijan located in the northwest of Iran and the way they were segregated to be included in 12 newly established provinces, the provinces that embrace Azerbaijani Turks are stated in this part.

1- Eastern Azerbaijan province: including cities such as Tabriz, Marand, Soufian, Shabestar, Jolfa, Gharehdagh, Alamdar Gargar, Mianeh, Maragheh, Bonab, Malekan, Oskou, Azarshahr (Toufarghan), Gharehaghaj, Siahruod, sarab, Ahar, Kalibar, Haris, Mehraban, Bostanabad (Oujan), Hashtroud (Hashtri), the 100% of the population of this province are Azerbaijani Turks.

2- Western Azerbaijan Province: including cities such as Orumiyeh, Khoi, Salmas, Makou (Maki), Miandoab (Ghoushachai), Naghadeh (Soldouz), Siahcheshmeh, Shout, Gharehziaeddin, Ghoushchi, Takab (Tikan Tappeh), Shahindezh (Saeinghala), Mahabad(Souyoughbolagh), and Gharehmousalou, 100% of the population of this province are Azerbaijani Turks.

3- Ardabil province: including cities such as Ardabil, Parsabad, Namin, Near, Meshkinshahr (Khiav), Khalkhal, Bilehsavar, Aslandouz & Kivi, 100% of the population of this province are Azerbaijani Turks.

4- Zanjan province: including cities such as Zanjan, Tarom Oliya, Mahneshan, Zarrinabad, Sultanieh, Gheidar (Khodabandeh), Khorramdarreh, Abhar, Hidaj & Saeinghaleh, 100% of the population of this province are Azerbaijan Turks.

5- Hamadan Province: the central city of this province is Hamadan city, and the cities and villages of this province are included in the following table. Hamadan is one of the most ancient cities of Atropatene Media (Azerbaijan) and 75% of its population are Azerbaijani Turks.

Row - City - Percentage of Azerbaijani Turks - Language


1-Hamadan-75%-Bilingual (Azerbaijani Turkish & Persian)
2-Kaboudarahang (Kouvrang)-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
3-Razan-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
4-Bahar-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
5-Asadabad-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
6-Ghorveh dar Jazin-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
7-Damagh of razan-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
8-Lalehjin of bahar -100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
9-Dolatabad(Malayer)-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
10-Salehabad of bahar-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
11-Kal Tappeh in Kaboudarahang-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
12-Sarighayah of Kaboudarahang-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
13-Soubashi of Kaboudarahang-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)
14-Toueiserkan-100%-Monolingual (Azerbaijani Turkish)

It is noteworthy that Ms. Shirin Ebadi the winner of Peace Nobel Prize and Gholamreza Takhti the World wrestling champion are also Azerbaijani Turks.

6- Ghazvin(Kazvin) province: Ghazvin(Kazvin) is the central city of this province and this province includes cities and villages with Turk population as stated in the following table. Ghazvin the biggest city of Ghazvin province was the capital of Safavid emperor between the years 655 and 1000 hegira. Presently 80% of the population of this city is either Azerbaijani Turks or have been made Persian.

Row-City-Percentage of Azerbaijani Turks-Language